Όταν το σώμα θυμάται: η νευροβιολογία πίσω από τα συναισθήματά μας

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μια συζήτηση με τη Μαρία Γατίδου για τη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία, την Κλινική Ύπνωση και τον τρόπο που το σώμα αποθηκεύει το συναίσθημα.

Τα συναισθήματα δεν κατοικούν μόνο στη σκέψη, αλλά εγγράφονται βαθιά στο σώμα και στο νευρικό μας σύστημα.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Μαρία Γατίδου μιλά για τη νευροβιολογία του συναισθήματος, τη συναισθηματική μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο η Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία και η Κλινική Ύπνωση συμβάλλουν σε μια βαθύτερη και ουσιαστική θεραπευτική αλλαγή.

ΕΡ. Τι σας οδήγησε να ασχοληθείτε με την Κλινική Ύπνωση και τη Βιοθυμική προσέγγιση;

ΑΠ. Αυτό που με οδήγησε ήταν η βαθιά παρατήρηση ότι κάθε άνθρωπος προσπαθεί, με τον καλύτερο τρόπο που μπορεί, να ανταποκριθεί στη ζωή του.
Πολλές φορές οι δυσκολίες δεν προκύπτουν επειδή «κάνουμε κάτι λάθος», αλλά επειδή το σώμα και το συναίσθημα έχουν μάθει να λειτουργούν με τρόπους που κάποτε ήταν απαραίτητοι για την ασφάλεια και την επιβίωση. Η Κλινική Ύπνωση και η Βιοθυμική προσέγγιση μου έδωσαν έναν τρόπο να συναντώ τον άνθρωπο εκεί ακριβώς που βρίσκεται, με σεβασμό, χωρίς βιασύνη και χωρίς την ανάγκη να τον «διορθώσω».
Να τον βοηθώ να κατανοήσει τη δική του ιστορία μέσα από το σώμα και το συναίσθημά του.

ΕΡ. Τι εννοούμε όταν μιλάμε για «νευροβιολογία του συναισθήματος» με απλά λόγια;

ΑΠ. Σημαίνει ότι το συναίσθημα δεν είναι κάτι αφηρημένο. Είναι μια εμπειρία που βιώνεται ολόκληρη μέσα στο σώμα.
Το νευρικό σύστημα, η αναπνοή, οι μύες, ο καρδιακός ρυθμός συμμετέχουν ενεργά σε αυτό που νιώθουμε. Γι’ αυτό συχνά το σώμα αντιδρά πριν προλάβουμε να σκεφτούμε.
Δεν είναι λάθος — είναι ο τρόπος που έχουμε μάθει να προστατευόμαστε και να ρυθμίζουμε την επαφή μας με τον κόσμο.

ΕΡ. Τι είναι η συναισθηματική μάθηση και πώς επηρεάζει την καθημερινότητά μας;

ΑΠ. Η συναισθηματική μάθηση αφορά τον τρόπο με τον οποίο το σώμα και το νευρικό σύστημα αποθηκεύουν εμπειρίες.
Όταν βιώνουμε κάτι έντονο, το σώμα δεν θυμάται μόνο το γεγονός, αλλά κυρίως το πώς ένιωσε. Αυτή η πληροφορία καταγράφεται και μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά σε παρόμοιες συνθήκες.

Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που μεγάλωσε σε περιβάλλον έντασης μπορεί ως ενήλικας να αισθάνεται άγχος ή σφίξιμο ακόμη και σε καταστάσεις που είναι αντικειμενικά ασφαλείς.
Το σώμα του κάνει αυτό που κάποτε έμαθε για να τον προστατεύσει.

ΕΡ. Πού αποθηκεύονται τελικά αυτές οι συναισθηματικές εμπειρίες; Μιλάμε για υποσυνείδητο ή ασυνείδητο;

ΑΠ. Στη Βιοθυμική προσέγγιση μιλάμε για ασυνείδητες καταγραφές που δημιουργούνται πολύ νωρίς στη ζωή, πριν ακόμη αναπτύξουμε τη γλώσσα και τη λογική σκέψη. Αυτές οι εμπειρίες αποθηκεύονται στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου — το τμήμα που σχετίζεται με την επιβίωση, την ασφάλεια και το συναίσθημα.

Το σώμα δεν θυμάται με λέξεις, αλλά με αισθήσεις και συναισθηματικούς τόνους: ένταση, φόβο, απόσυρση, εγρήγορση.
Γι’ αυτό πολλές αντιδράσεις ενεργοποιούνται χωρίς να καταλαβαίνουμε συνειδητά «γιατί».

ΕΡ. Και ποιος είναι ο κύριος στόχος της Βιοθυμικής ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης;

ΑΠ. Ο στόχος δεν είναι να σβήσουμε το παρελθόν, αλλά να εντοπίσουμε την αρχική εμπειρία που έχει καταγραφεί στο συναισθηματικό μας σύστημα. Όταν αυτή η εμπειρία αναγνωριστεί μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, το σώμα μπορεί σταδιακά να την αποφορτίσει και να της δώσει νέο νόημα.

Με απλά λόγια, κάτι που κάποτε καταγράφηκε ως απειλή μπορεί να αναπλαισιωθεί ως εμπειρία ασφάλειας. Έτσι το νευρικό σύστημα δεν χρειάζεται πια να αντιδρά με τον ίδιο τρόπο στο παρόν.

ΕΡ. Γιατί αντιδρούμε έντονα σε κάποιες καταστάσεις χωρίς να το θέλουμε;

ΑΠ. Επειδή αυτές οι αντιδράσεις δεν επιλέγονται συνειδητά.
Είναι αυτόματες απαντήσεις που βασίζονται σε παλιές συναισθηματικές καταγραφές. Όταν το δούμε έτσι, δημιουργείται χώρος για κατανόηση αντί για ενοχή. Αντί να κατηγορούμε τον εαυτό μας, μπορούμε να αρχίσουμε να τον ακούμε.

ΕΡ. Πολλοί φοβούνται τον όρο «Ύπνωση». Τι είναι στην πραγματικότητα η Κλινική Ύπνωση και πώς βοηθά στη θεραπεία;

ΑΠ. Η Κλινική Ύπνωση δεν έχει καμία σχέση με απώλεια ελέγχου ή ύπνο. Πρόκειται για μια φυσική κατάσταση εστιασμένης προσοχής, όπου ο «λογικός κριτής» μας χαλαρώνει και δημιουργείται ένας ασφαλής εσωτερικός χώρος.

Ο άνθρωπος παραμένει απολύτως παρών και σε επαφή με τον εαυτό του. Σε αυτή την κατάσταση, αποκτούμε πρόσβαση στο ασυνείδητο και στη συναισθηματική μνήμη με τρόπο ήπιο και ελεγχόμενο.

Η συναισθηματική μάθηση γίνεται πιο εύπλαστη, επιτρέποντας να «ενημερώσουμε» το σύστημα με νέες, πιο υγιείς πληροφορίες.
Οι εμπειρίες αναδύονται στον ρυθμό του ίδιου του ανθρώπου, χωρίς πίεση. Η διαδικασία προσαρμόζεται πάντα στις ανάγκες, στα όρια και στην ετοιμότητα του θεραπευόμενου.
Η Κλινική Ύπνωση δεν είναι τεχνική επιβολής, αλλά ένας τρόπος να δημιουργηθεί ένας βαθύς χώρος ασφάλειας όπου η αλλαγή μπορεί να συμβεί οργανικά.

ΕΡ. Ποια αιτήματα συναντάτε πιο συχνά σήμερα;

ΑΠ. Αγχος, σωματική ένταση, ψυχοσωματικά συμπτώματα και συναισθηματική εξάντληση.
Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι «ξέρουν» πως δεν κινδυνεύουν, αλλά το σώμα τους συνεχίζει να αντιδρά. Αυτό συχνά δημιουργεί σύγχυση και απογοήτευση. Και εκεί ακριβώς χρειάζεται να δουλέψουμε όχι μόνο με τη σκέψη, αλλά με το ίδιο το νευρικό σύστημα.

ΕΡ. Υπάρχει κάτι απλό που μπορεί να κάνει κάποιος όταν νιώθει έντονα συναισθήματα;

ΑΠ. Να σταματήσει για λίγο και να παρατηρήσει τι συμβαίνει στο σώμα, χωρίς να προσπαθήσει αμέσως να το αλλάξει.
Η αργή αναπνοή και η ήπια εστίαση στο παρόν βοηθούν το νευρικό σύστημα να νιώσει μεγαλύτερη σταθερότητα. Ακόμη και λίγα λεπτά παρουσίας μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τον τρόπο που βιώνεται το συναίσθημα.

ΕΡ. Πότε είναι καλό κάποιος να ζητήσει υποστήριξη;

ΑΠ. Όταν αισθάνεται ότι χρειάζεται έναν ασφαλή χώρο για να διερευνήσει την εμπειρία του.
Όχι για να «διορθωθεί», αλλά για να ακουστεί, να κατανοηθεί και να συναντήσει βαθύτερα τον εαυτό του.

ΕΡ. Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης από αυτή τη συζήτηση;

ΑΠ. Ότι κάθε αντίδραση έχει λόγο ύπαρξης.
Το σώμα και το συναίσθημα δεν χρειάζονται έλεγχο, αλλά κατανόηση. Και όταν ο άνθρωπος συναντήσει τον εαυτό του με ασφάλεια και αποδοχή, η αλλαγή έρχεται φυσικά.

Επιστημονικό πλαίσιο

Η προσέγγιση που περιγράφεται στη συνέντευξη βασίζεται σε σύγχρονες γνώσεις της νευροβιολογίας του συναισθήματος, της συναισθηματικής μνήμης και της θεραπευτικής σχέσης.

Η Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία, όπως αναπτύσσεται στο έργο Σύγχρονη Κλινική Ύπνωση – Βιοθυμική Υπνοθεραπεία του Ι. Δόβελου, εστιάζει στη συναισθηματική κωδικοποίηση στο μεταιχμιακό σύστημα και στον τρόπο με τον οποίο πρώιμες εμπειρίες μπορούν να εντοπιστούν, να αποφορτιστούν και να αναπλαισιωθούν μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο.

Παράλληλα, η σημασία της αποδοχής, της αυθεντικής παρουσίας και της ενσυναισθητικής στάσης αποτελεί βασικό στοιχείο για κάθε διαδικασία συναισθηματικής αλλαγής.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Δοβέλος – Σύγχρονη Κλινική Ύπνωση – Βιοθυμική Υπνοθεραπεία
Rogers, C. – On Becoming a Person
Damasio, A. – The Feeling of What Happens
Van der Kolk, B. – The Body Keeps the Score

Σχετικά με την Μαρία Γατίδου

Η Μαρία Γατίδου είναι Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας με ειδίκευση στην Κλινική Ύπνωση και τη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία.
Διατηρεί ιδιωτικό γραφείο και εργάζεται με ενήλικες σε ζητήματα άγχους, συναισθηματικών δυσκολιών και ψυχοσωματικών συμπτωμάτων.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...