Ακρόαση άρθρου......

google news icon Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η δυσκολία της δέσμευσης και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτή

Συχνά, η διαδικασία της απόφασης μοιάζει με ένα εσωτερικό ταξίδι γεμάτο σκέψη, αγωνία και ελπίδα. Για πολλούς ανθρώπους, η επιλογή μιας δουλειάς, ενός τόπου διαμονής ή ακόμα και ενός καθημερινού πράγματος μπορεί να φέρει αβεβαιότητα, αναζήτηση και ατέρμονες συγκρίσεις.

Το ερώτημα «μήπως υπάρχει κάτι καλύτερο;» γίνεται μια εσωτερική φωνή που επιστρέφει ξανά και ξανά, ακόμα κι όταν η απόφαση έχει παρθεί.

Η ψυχαναλυτική θεωρία, όπως αναφέρει ο Freud, συσχετίζει αυτή τη δυσκολία με εσωτερικές συγκρούσεις ανάμεσα στις επιθυμίες και στις απαγορεύσεις (Freud, 1926). Η αναποφασιστικότητα μπορεί να θεωρηθεί ως έκφραση του ασυνείδητου άγχους απέναντι στην απώλεια και στην ενδεχόμενη απογοήτευση, αλλά και ως απόπειρα του Εγώ να προστατευτεί από τα δυσάρεστα συναισθήματα που συνοδεύουν την επιλογή.

«Μήπως έπρεπε να είχα επιλέξει κάτι άλλο;»

Η αμφιβολία από μόνη της δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα. Κάθε σημαντική απόφαση έχει μέσα της κάποια αβεβαιότητα. Δεν μπορούμε να ξέρουμε από πριν πού θα μας οδηγήσει μια επιλογή, ούτε να προβλέψουμε όλα όσα θα συμβούν. Μερικές φορές, όμως, η δυσκολία δεν είναι τόσο στην ίδια την επιλογή, αλλά στη στιγμή που πρέπει να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε τις πιθανότητες και να δεσμευτούμε σε μία.

Δεν είναι σπάνιο κάποιος να ξεκινά μια νέα δουλειά ή ένα προσωπικό εγχείρημα με ενθουσιασμό, για να ανακαλύψει λίγο αργότερα ότι η σκέψη μιας καλύτερης ή διαφορετικής επιλογής επιστρέφει. Ακόμα και όταν ένας στόχος είναι αληθινά επιθυμητός, η αφοσίωση δεν έρχεται πάντα εύκολα. Συχνά, μια άλλη πιθανότητα μοιάζει να περιμένει διακριτικά λίγο πιο πέρα, προσκαλώντας και πάλι σε αναζήτηση.

Έτσι, η ζωή γεμίζει με ανοιχτές πόρτες—υποσχέσεις για εμπειρίες που μένουν ανεκπλήρωτες, επιλογές που αφήνονται διαρκώς να περιμένουν.

Η παραβολή του Κάφκα «Μπροστά στο Νόμο» περιγράφει με αφοπλιστική ακρίβεια το κόστος της αδράνειας: ένας άνθρωπος περνά όλη του τη ζωή μπροστά σε μια πύλη που ποτέ δεν τολμά να διαβεί, περιμένοντας άδεια που δεν έρχεται ποτέ. Η αδυναμία να επιλεγεί ένα μονοπάτι, ο φόβος της δέσμευσης ή της λάθος επιλογής, οδηγούν σταδιακά σε μια ύπαρξη γεμάτη ανεκπλήρωτες δυνατότητες και διαρκή ματαίωση. Η αδράνεια δεν είναι ουδέτερη, συχνά είναι το βαρύτερο τίμημα που πληρώνεται για την αποφυγή μιας απόφασης.

psychology.gr THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.

Η δέσμευση δεν έχει να κάνει μόνο με τις ανθρώπινες σχέσεις. Είναι μια ευρύτερη ψυχική διαδικασία. Δεσμευόμαστε όταν αποφασίζουμε να επενδύσουμε χρόνο, ενέργεια, συναίσθημα και προσπάθεια σε κάτι και αποδεχόμαστε ότι αυτό θα έχει μια συγκεκριμένη θέση στη ζωή μας. Ίσως εδώ να βρίσκεται και η δυσκολία. Στην ψυχαναλυτική προσέγγιση, σύμφωνα με τον Bion, η ικανότητα για δέσμευση σχετίζεται με την επεξεργασία της απώλειας και της αποδοχής των ορίων της πραγματικότητας (Bion, 1962). Η σταθερή δέσμευση απαιτεί την ικανότητα του υποκειμένου να αντέξει το πένθος για τις εγκαταλελειμμένες δυνατότητες, αλλά και να διαχειριστεί το άγχος που προκύπτει από την είσοδο στο πεδίο του πραγματικού, όπου η φαντασίωση περιορίζεται.

Όσο δεν έχουμε αποφασίσει, όλα φαίνονται πιθανά. Μπορούμε να φανταζόμαστε μια άλλη δουλειά, μια διαφορετική ζωή, έναν άλλο δρόμο. Κάθε πιθανότητα μοιάζει ιδανική, ακριβώς επειδή δεν έχει δοκιμαστεί στην πράξη. Όταν όμως επιλέγουμε, η φαντασία συναντά την πραγματικότητα.

Και η πραγματικότητα έχει περιορισμούς.

Η πραγματικότητα έχει δυσκολίες, απογοητεύσεις, περιόδους αμφιβολίας, κόπο και στιγμές που αυτό που διαλέξαμε δεν μοιάζει καθόλου με αυτό που φανταζόμασταν. Μια δουλειά μπορεί να μας ενδιαφέρει αλλά να έχει απαιτήσεις που δεν περιμέναμε. Ένα σχέδιο μπορεί να μας εκφράζει, αλλά να χρειάζεται επιμονή για να προχωρήσει. Κάτι που στην αρχή μας ενθουσίαζε μπορεί αργότερα να γίνει δύσκολο ή ακόμα και βαρετό.

Η δέσμευση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη δύναμη να αντέχεται η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ονειρεύτηκε κάποιος και σε αυτό που τελικά βρίσκεται μπροστά του.

psychology.gr PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..

Ίσως γι’ αυτό μερικές φορές ψάχνουμε διαρκώς για την «καλύτερη επιλογή», ώστε να αποφεύγουμε τη δυσκολία της ίδιας της απόφασης. Αν υπάρχει κάπου κάτι καλύτερο, δεν χρειάζεται να επενδύσουμε ολοκληρωτικά σε αυτό που έχουμε μπροστά μας. Έτσι, μπορούμε να μένουμε ανοιχτοί σε όλες τις πιθανότητες.

Μια πιθανότητα δεν μπορεί να μας απογοητεύσει ή να μας δυσκολέψει, ούτε να μας δείξει τα όριά της. Μπορούμε να τη φανταζόμαστε όπως θέλουμε. Η πραγματικότητα, όμως, δεν μας δίνει αυτή την ελευθερία. Σε αυτό το σημείο μπορεί να εμφανίζεται και ο φόβος της λάθος επιλογής. Αν επιλέξω και αργότερα αποδειχθεί ότι έκανα λάθος, θα χρειαστεί να αντιμετωπίσω την απογοήτευση και ίσως την αίσθηση ότι ευθύνομαι εγώ γι’ αυτήν. Όσο όμως δεν αποφασίζω, το ενδεχόμενο του λάθους παραμένει θεωρητικό.

Υπάρχει επίσης κάτι ακόμη που συχνά δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε: κάθε επιλογή σημαίνει ότι κάποιες άλλες πιθανότητες θα μείνουν πίσω.

Όταν διαλέγεται ένας δρόμος, δεν γίνεται να ακολουθηθούν όλοι οι άλλοι ταυτόχρονα. Η επένδυση σε κάτι σημαίνει πως ένα μέρος του ψυχικού και πραγματικού χρόνου παύει να είναι διαθέσιμο για άλλες κατευθύνσεις. Η δέσμευση εμπεριέχει έναν μικρό αποχωρισμό, μια εμπειρία απώλειας.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, κάθε επιλογή φέρει μαζί της το πένθος για τις δυνατότητες που εγκαταλείπονται (Freud, 1917), με το Υπερεγώ να υπενθυμίζει τα όρια και τις συνέπειες των αποφάσεων.

Η εσωτερική αυτή διεργασία μπορεί να γεννήσει συναισθήματα απώλειας ελευθερίας ή και ενοχής, στοιχεία που συχνά δυσκολεύουν το πέρασμα από τη φαντασίωση στην πράξη. Ίσως γι’ αυτό είναι πιο εύκολο να μένουμε πάντα στην αρχή. Στην αρχή μιας δουλειάς υπάρχει ενθουσιασμός.

Στην αρχή ενός εγχειρήματος υπάρχουν δυνατότητες.
Στην αρχή μιας νέας πορείας νιώθουμε ότι όλα είναι πιθανά. Δεν χρειάζεται ακόμα να αντιμετωπίσουμε όλη την πραγματικότητα.

Κάποια στιγμή, όμως, έρχεται η ώρα να επενδύσουμε πραγματικά. Τότε χρειάζεται συνέπεια, υπομονή και προσπάθεια. Πρέπει να μείνουμε, ακόμα κι όταν το συναίσθημα δεν είναι τόσο έντονο όσο στην αρχή. Εκεί μπορεί να νιώσουμε την ανάγκη για μια νέα αρχή, μια νέα επιλογή, έναν καινούργιο δρόμο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αποχώρηση κρύβει αποφυγή. Υπάρχουν επιλογές που δεν ταιριάζουν, καταστάσεις που κουράζουν, δρόμοι που καλό είναι να αφήνονται πίσω. Το σημαντικό είναι να υπάρχει ειλικρινής παρατήρηση του εσωτερικού κόσμου, ειδικά όταν αυτό που επιλέγεται αρχίζει να γίνεται πραγματικό.

Μήπως πραγματικά δεν θέλουμε αυτό που επιλέξαμε ή δυσκολευόμαστε να αντέξουμε αυτό που απαιτεί η δέσμευση;

Η δέσμευση σημαίνει ότι κάτι σταματά να είναι απλώς μια πιθανότητα και γίνεται πραγματικό μέρος της ζωής. Δεν υπάρχει πλέον χώρος για το «θα μπορούσα» γιατί χρειάζεται να ειπωθεί το «επέλεξα». Και μαζί με αυτή την επιλογή έρχεται η ευθύνη—μα και η ευκαιρία να χτιστεί κάτι αληθινό και ουσιαστικό.

Ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια της ενηλικίωσης, το να αποδεχτούμε ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε όλες τις πιθανές ζωές μας. Κάθε επιλογή κλείνει κάποιες πόρτες και ανοίγει άλλες. Κάθε δέσμευση περιορίζει κάτι, αλλά την ίδια στιγμή δίνει χώρο σε κάτι άλλο να αποκτήσει βάθος και νόημα. Όταν η στάση παραμένει διαρκώς ανοιχτή προς όλες τις πιθανότητες, διατηρείται μεν η αίσθηση ελευθερίας, χάνεται όμως συχνά η ζεστασιά και η δύναμη που φέρνει η αφοσίωση και το να επιτρέπεται σε κάτι να ωριμάσει μέσα στον χρόνο.

Δεν μπορούμε να ξέρουμε από πριν αν μια επιλογή θα είναι σωστή. Μπορούμε όμως να παρατηρούμε πώς επιλέγουμε, πώς απομακρυνόμαστε και, κυρίως, τη στιγμή που αρχίζουμε να νιώθουμε ότι αυτό που έχουμε μπροστά μας δεν είναι πια μια πιθανότητα αλλά μια πραγματική δέσμευση.

Εκεί αποκαλύπτεται το ουσιώδες υλικό για βαθύτερη αυτογνωσία. Όχι μόνο τι επιθυμείται, αλλά και ποια είναι τα όρια του ψυχισμού να αντέξει την πραγμάτωση της ίδιας της επιθυμίας. Η ψυχοθεραπεία αναδεικνύει ότι η συνάντηση με το ασυνείδητο και με τους εσωτερικούς φόβους γίνεται συχνά ακριβώς τη στιγμή που η δέσμευση και η επιλογή μετατρέπουν τη φαντασίωση σε πραγματικότητα. Μόνο τότε ο εσωτερικός κόσμος αποκαλύπτει τις πιο βαθιές του αλήθειες. Η δέσμευση δεν προϋποθέτει τη βεβαιότητα της σωστής επιλογής. Σημαίνει να δίνεται χρόνος και χώρος σε αυτό που επιλέγεται, να υπάρχει η γενναιότητα να αγκαλιαστεί το άγνωστο—χωρίς να απαιτείται η γνώση της κατάληξης από την αρχή.

Συχνά, αυτό που αναζητείται επίμονα σε μια νέα επιλογή δεν είναι η υπόσχεση για κάτι καλύτερο, αλλά η ψευδαίσθηση ανακούφισης που προσφέρει η αποφυγή της δέσμευσης. Εκεί, η ελευθερία της ανοιχτής πιθανότητας λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στο άγχος της πραγματικής επιλογής και στην ευθύνη που αυτή συνεπάγεται.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Μελινα Τζακου - Ψυχολόγος

Μελινα Τζακου: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.
  • Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
  • Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
  • Επικυρωμένη ειδίκευση
Μελινα Τζακου
Η κλινική εμπειρία της κας Τζάκου όπως και της ομάδας, χαρακτηρίζεται από βαθιά προσήλωση στη θεραπευτική σχέση, σεβασμό στη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου και πίστη στη θεραπεία ως μια ουσιαστική, αλλά και απαιτητική διαδικασία αλλαγής.
Εξειδικεύσεις:
Κατάθλιψη Ναρκισσιστική Διαταραχή Πένθος απώλεια

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ PSYCHOLOGY.GR
Online & Διά ζώσης
Ξεκίνα εδώ το θεραπευτικό ταξίδι σου. Απάντησε σε σύντομες ερωτήσεις και θα σου προτείνουμε 3 θεραπευτές, εξηγώντας το σκεπτικό των επιλογών μας.