Πώς βιώνουν οι μαθητές το άγχος των Εξετάσεων;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η ψυχολογική πίεση των εξετάσεων, ο φόβος της αποτυχίας και η ανάγκη αποδοχής στην εφηβεία. Φτάνοντας στο τέλος της σχολικής περιόδου, πλησιάζουν για τους μαθητές και οι εξετάσεις, είτε οι ενδοσχολικές, είτε οι Πανελλαδικές.

Οι εξετάσεις αποτελούν ένα από τα πρώτα αξιολογητικά βιώματα ενός εφήβου και συχνά δεν αφορούν μόνο στην ακαδημαϊκή επίδοση αλλά αποκτούν και βαθύτερα, συμβολικά νοήματα.

Οι εξετάσεις ως καθρέφτης των ασυνείδητων αγωνιών του μαθητή

Ο μαθητής την περίοδο αυτή δεν νιώθει ότι αξιολογείται μόνο για το πόσο διάβασε αλλά και για το ποιος είναι, συμπυκνώνοντας βαθιά ερωτήματα γύρω από την αξία του εαυτού, την αποδοχή από τους σημαντικούς άλλους, την ανάγκη αναγνώρισης αλλά και τον φόβο της αποτυχίας και της απόρριψης.

Θα μπορούσαμε να δούμε τις εξετάσεις σαν έναν καθρέφτη, όπου πάνω του καθρεφτίζονται ασυνείδητες αγωνίες και προσδοκίες, οι οποίες αποτελούν σημαντικό παράγοντα για τον βαθμό του άγχους επίδοσης των μαθητών.

Η εφηβεία ως περίοδος ψυχικής αναδιοργάνωσης και αυστηρής αυτοκριτικής

Η εφηβεία αποτελεί από μόνη της μια περίοδο ψυχικής αναδιοργάνωσης.  Οι έφηβοι  βιώνουν μια μεταβατική, συγκρουσιακή περίοδο στην οποία δεν βιώνουν τον εαυτό τους ούτε ως παιδιά αλλά ούτε και ως ενήλικες και η γενική αίσθηση της ταυτότητας του εαυτού επαναπροσδιορίζεται.

Σε αυτήν την εσωτερική αναδιοργάνωση, οι έφηβοι «καλούνται» να αποχωριστούν την ταυτότητα του προστατευμένου από τους γονείς, παιδιού και να προσπαθήσουν να αυτονομηθούν στον εξωτερικό κόσμο, κάτι που μέχρι πρότινος δεν ήταν γνώριμο. Έτσι οι έφηβοι πολλές φορές ενισχύουν την λειτουργία του «Υπερεγώ» τους και γίνονται πολύ πιο αυστηροί με τον εαυτό τους, συνήθως μέσω της σύγκρισης με τον περίγυρο, βιώνοντας ακόμα και απλές δυσκολίες, ως προσωπική ανεπάρκεια.

Η απόσταση ανάμεσα στο ιδεώδες εγώ και τον πραγματικό εαυτό

Από τα παραπάνω, γίνεται κατανοητό ότι το άγχος επίδοσης των μαθητών πολύ συχνά κρύβει αγωνίες για την προσωπική αξία των ίδιων και όχι μόνο την αγωνία για την επιτυχία ενός καλού αποτελέσματος στις σχολικές απαιτήσεις. Πίσω από τις αγωνίες αυτές κρύβονται φαντασιώσεις σχετικά με την προσωπική αξία, όπως «Θα απογοητεύσω του γονείς μου», «Αν αποτύχω, δεν αξίζω», «Δεν θα κάνω περήφανους τους γύρω μου», «Οι φίλοι μου θα είναι καλύτεροι από εμένα» κ.α.

Στην ψυχοδυναμική θεωρία, ο έφηβος προσπαθεί να φτάσει και να σχετιστεί με ένα «Ιδεώδες Εγώ», δηλαδή «το πώς θα έπρεπε να είμαι για να αξίζω να γίνω αποδεκτός, να αναγνωριστώ και να αγαπηθώ», και το άγχος είναι αποτέλεσμα του πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ του «πραγματικού εαυτού» και του «Ιδεώδους Εγώ» για τον κάθε έφηβο.

Η κάθε προσωπική αποτυχία βιώνεται σαν πλήγμα στην προσωπική αξία, προκαλώντας ντροπή στον μαθητή και αυτός είναι και ο λόγος όπου κάποιοι μαθητές καταρρέουν ψυχικά παρόλο που οι επιδόσεις του είναι αντικειμενικά καλές.

Μηχανισμοί άμυνας απέναντι στο άγχος επίδοσης

Για να επιβιώσουν ψυχικά από το μεγάλο άγχος, πολλές φορές οι έφηβοι ενεργοποιούν διάφορες άμυνες, που θα λειτουργήσουν προστατευτικά στον ψυχισμό τους.

Πολύ συχνά εντοπίζουμε την αναβλητικότητα των μαθητών, η οποία μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση «Αν προσπαθούσα πραγματικά, θα μπορούσα να τα καταφέρω», αποφεύγοντας έτσι το αίσθημα της ανεπάρκειας. Από την άλλη κάποιοι μαθητές ενεργοποιούν ακριβώς την αντίθετη άμυνα, έχοντας ανάγκη για υπερπροσπάθεια και τελειομανία, καταφέρνοντας έτσι να διατηρούν πάντα τον έλεγχο μη αποδεχόμενοι την πιθανότητα ατέλειας ή λάθους («Δεν θα αξίζω, αν δεν είμαι πάντα τέλειος»). Πολλοί μαθητές επίσης, υποτιμούν την διαδικασία των εξετάσεων («Δεν σημαίνουν και κάτι οι εξετάσεις, γι’ αυτό δεν με νοιάζει»), ενεργοποιώντας την αδιαφορία προκειμένου να μην έρθουν αντιμέτωποι με κάποια ενδεχόμενη ντροπή ή απογοήτευση.

Η σωματοποίηση ως έκφραση της ψυχικής δυσφορίας

Ένα ακόμα σημαντικό φαινόμενο στην εφηβεία και ιδίως στην περίοδο των εξετάσεων, είναι η σωματοποίηση. Η εφηβεία πρόκειται για μια περίοδο στην οποία ήδη το σώμα βιώνει πολλές έντονες και μεγάλες ορμονικές αλλαγές που μπορεί να δημιουργούν δυσφορία και ανασφάλεια στους εφήβους.

Όταν το άγχος της επίδοσης έρχεται να προστεθεί, πολλές φορές υπάρχει μεγάλη δυσκολία στην ψυχική του επεξεργασία και γι’ αυτό σωματοποιείται.

Οποιοδήποτε συναίσθημα δεν μπορεί να εκφραστεί λεκτικά, εκδηλώνεται στο σώμα. Η αϋπνία, οι κρίσεις πανικού, οι συνεχείς πονοκέφαλοι, οι διαταραχές φαγητού, οι στομαχόπονοι κ.α. είναι κάποια από τα συμπτώματα που ενδέχεται να εμφανίσουν συχνά οι έφηβοι εν όψει εξετάσεων, ως ύστατη έκφραση της ψυχικής τους δυσφορίας. Οι υπερβολικά αυστηρές απαιτήσεις του μαθητή από τον ίδιο πολλές φορές μπορεί να λειτουργούν ανασταλτικά στην ανάγκη έκφρασης οποιουδήποτε δύσκολου ή έντονου συναισθήματος καθώς αυτά μπορεί να βιώνονται ως «αδυναμία», και για τον λόγο αυτό το σώμα αναλαμβάνει την ευθύνη να δείξει ό,τι δεν μπορεί να ειπωθεί.

Η ανάγκη για αποδοχή και η διαφοροποίηση της προσωπικής αξίας από τους βαθμούς

Από όλα τα παραπάνω γίνεται κατανοητό ότι οι μαθητές βιώνουν έντονα συγκρουσιακά δυναμικά τα οποία ενδεχομένως κορυφώνονται ακόμα περισσότερο την περίοδο των εξετάσεων, τις οποίες τις αντιμετωπίζουν ως τη μεγαλύτερη απόδειξη του αν αξίζουν την αποδοχή και την αγάπη ή όχι, μέσα από την επιτυχία ή την αποτυχία τους, έννοιες που βιώνονται απόλυτα καθώς η ταυτότητα των μαθητών είναι ακόμα υπό διαμόρφωση.

Πίσω από όλη την αγωνία του «αν θα τα καταφέρω στις εξετάσεις ή στις Πανελλήνιες» κρύβεται η βαθιά ανάγκη να γίνουν αποδεκτοί από τους σημαντικούς άλλους. Όμως η προσωπική μας αξία δεν εξαντλείται σε έναν βαθμό, στην επιτυχία σε μια σχολή ή σε μια επίδοση‧ είμαστε πολλά περισσότερα από όσα θα καταφέρουμε ποτέ ακαδημαϊκά, ακόμα και όταν αυτό που είμαστε έχει τις δικές του ατέλειες και δυσκολίες.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Μάγειρα Ειρήνη - Ψυχολόγος

Μάγειρα Ειρήνη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος/ Εκπαιδευόμενη Ψυχοδυναμική-Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια. 
Συνεργάζεται με το κέντρο ψυχικής υγείας Arkesis παρέχει ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες Ψυχοδυναμικής Προσέγγισης σε εφήβους και ενήλικες

217 000 5353

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...