Πως το μυαλό μας βγάζει συχνά λανθασμένα συμπεράσματα

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Στέλνεις μήνυμα στον/στη σύντροφό σου. Έχει περάσει κάποια ώρα και δεν έχει απαντήσει. Αρχίζεις να σκέφτεσαι: μήπως έχει συμβεί κάτι κακό; Μήπως μου έχει θυμώσει; Μήπως δεν θέλει να μου μιλήσει; Ή μήπως… πρέπει να χωρίσουμε;

Μια άλλη μέρα, κάποιοι συνάδελφοι από τη νέα σου δουλειά κανονίζουν να βγούν, αλλά δεν σου λένε κάτι. Η πρώτη σου σκέψη είναι: «Δεν έκανα καλή εντύπωση», «Δεν με συμπαθούν», «Δεν έπρεπε να πω το Χ, έπρεπε να πω το Ζ».

Έχεις ζήσει κάτι παρόμοιο; Δεν είσαι ο/η μόνος/η. Όλοι μας, λίγο ή πολύ, πέφτουμε στις παγίδες του μυαλού μας.

Καλωσήρθατε στον κόσμο των γνωσιακών λαθών.

Τι είναι όμως τα γνωσιακά λάθη; Ας το πάρουμε από την αρχή.

Μέσω των αισθήσεών μας, ο εγκέφαλος λαμβάνει πληροφορίες για το τι συμβαίνει γύρω μας. Στη συνέχεια επεξεργάζεται αυτές τις πληροφορίες και προσπαθεί να τους δώσει ένα νόημα, μια ερμηνεία. Αυτή η ερμηνεία, με τη σειρά της, επηρεάζει τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά μας. Με άλλα λόγια, δεν μας επηρεάζει μόνο το τι συμβαίνει, αλλά και το τι σκεφτόμαστε για αυτό που συμβαίνει.

Σύμφωνα με τη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), αυτή η προσπάθεια του εγκεφάλου μας να ερμηνεύσει τα γεγονότα (δηλαδή οι σκέψεις που κάνουμε σχετικά με αυτά) μπορεί να περιέχει μικρές «παγίδες». Αυτές οι παγίδες ονομάζονται γνωσιακά λάθη.

Τα γνωσιακά λάθη είναι σκέψεις που περιλαμβάνουν μια ερμηνεία της πραγματικότητας υπερβολική, αρνητική ή μη ρεαλιστική. Είναι σαν να φοράμε γυαλιά που παραμορφώνουν τα χρώματα γύρω μας. Πρόκειται για κάτι πολύ φυσιολογικό και ανθρώπινο, που συμβαίνει σε όλους μας. Το μυαλό μας προσπαθεί να βγάλει γρήγορα νόημα από όσα συμβαίνουν γύρω μας, όμως αυτές οι γρήγορες ερμηνείες συχνά δεν είναι ακριβείς και μπορεί να μας οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα.

Κάτι σημαντικό που ισχύει για όλα τα γνωσιακά λάθη είναι το εξής: δεν είναι όλες οι σκέψεις γεγονότα.

Το πρώτο βήμα για να μην πέφτουμε σε αυτές τις παγίδες είναι να μάθουμε να τις αναγνωρίζουμε όταν συμβαίνουν.

Ας δούμε μερικά από τα πιο συχνά γνωσιακά λάθη.

1. Διάβασμα σκέψης

Βρίσκεσαι σε μια τάξη σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο. Κάνεις μια ερώτηση και ο καθηγητής ρωτά τους υπόλοιπους αν γνωρίζουν την απάντηση. Πολλοί σηκώνουν το χέρι τους. Αρχίζεις να σκέφτεσαι ότι οι άλλοι θα νομίζουν πως είσαι χαζός ή ότι έχεις ελλιπείς γνώσεις. Το πιστεύεις, νιώθεις ντροπή και την επόμενη φορά που έχεις απορία αποφεύγεις να ρωτήσεις.

 Στην πραγματικότητα, όμως, δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε σίγουροι για το τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς. Αυτές οι σκέψεις είναι μόνο εικασίες, όχι γεγονότα. Είναι πιθανό οι συμμαθητές σου να σκέφτηκαν ότι ενδιαφέρεσαι για το μάθημα ή ότι έχεις το θάρρος να κάνεις ερωτήσεις και να μάθεις κάτι που δεν γνωρίζεις. Είναι επίσης πιθανό να μην σκέφτηκαν τίποτα από αυτά. Δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε αν δεν ρωτήσουμε. Γι’ αυτό είναι βοηθητικό να μην αντιμετωπίζουμε αυτές τις σκέψεις ως δεδομένη πραγματικότητα.

2. Προσωποποίηση

Βγαίνεις ραντεβού με τον/τη σύντροφό σου και παρατηρείς ότι δεν έχει πολύ καλή διάθεση. Αρχίζεις να σκέφτεσαι ότι έχεις κάνει κάτι που τον/την έχει ενοχλήσει, ότι σου έχει θυμώσει και ότι η μειωμένη του/της διάθεση οφείλεται σε εσένα. Αρχίζεις να απολογείσαι και να ρωτάς αν έχει συμβεί κάτι. Εκείνος/εκείνη σου λέει ότι απλώς είναι κουρασμένος/η, αλλά δυσκολεύεσαι να το πιστέψεις. Σου πέφτει και εσένα η διάθεση και σταματάς να συμμετέχεις ενεργά στη συζήτηση, παρόλο που ο/η σύντροφός σου προσπαθεί να συνεχίσει την κουβέντα.

Σε αυτή την περίπτωση θεωρούμε ότι όλα περιστρέφονται γύρω από εμάς και ότι είμαστε η αιτία για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που μπορούν να επηρεάζουν τα γεγονότα: η κούραση, το άγχος της δουλειάς, προσωπικές σκέψεις ή προβλήματα.

3. Υποτίμηση του θετικού/Φιλτράρισμα του αρνητικού

Φτιάχνεις ένα δείπνο για την οικογένειά σου. Όλοι σου λένε ότι είναι πολύ νόστιμο και ότι έχεις κάνει ωραίους συνδυασμούς. Ωστόσο, ο παππούς σου λέει ότι το κυρίως πιάτο δεν του άρεσε τόσο. Αρχίζεις να σκέφτεσαι ότι δεν έκανες καλή δουλειά και ότι δεν ανταποκρίθηκες στις προσδοκίες της οικογένειάς σου. Ξεχνάς όλα τα θετικά σχόλια και εστιάζεις μόνο στο αρνητικό.

Η υποτίμηση των θετικών οδηγεί σε δυσανάλογες και μη ρεαλιστικές αντιδράσεις. Όταν δίνουμε ισορροπημένη σημασία σε όλα τα στοιχεία, θετικά και αρνητικά, μπορούμε να έχουμε μια πιο αντικειμενική και βοηθητική οπτική.

4. Υπεργενίκευση

Ξεκινά μια νέα χρονιά και βγαίνεις ραντεβού με ένα καινούργιο άτομο, αλλά η εμπειρία δεν είναι επιτυχημένη. Αρχίζεις να σκέφτεσαι ότι η χρονιά αυτή δεν θα πάει καλά και ότι όλα τα ραντεβού θα έχουν την ίδια κατάληξη. Ένα μεμονωμένο γεγονός μετατρέπεται σε γενικό κανόνα για το μέλλον.

Στην πραγματικότητα, όμως, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι θα συμβεί στο μέλλον. Κάθε εμπειρία είναι διαφορετική και κάθε άνθρωπος μοναδικός. Μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα μόνο για τη συγκεκριμένη εμπειρία που βιώσαμε, όχι για όλες τις επόμενες.

5. Διπολική σκέψη

Ένας συνάδελφος σε βοηθά σε μια εργασία και σκέφτεσαι ότι είναι ο καλύτερος και ότι μπορείς να τον εμπιστευτείς απόλυτα. Μια άλλη μέρα, όμως, όταν δημιουργεί μια ομάδα για ένα project, δεν σε επιλέγει. Αμέσως σκέφτεσαι ότι δεν σε συμπαθεί όσο νόμιζες και ότι τελικά δεν αξίζει την εμπιστοσύνη σου.

Η διπολική σκέψη μας οδηγεί να βλέπουμε τα πράγματα μόνο στα δύο άκρα: κάτι είναι είτε πολύ καλό είτε πολύ κακό, επιτυχημένο ή αποτυχημένο, άσπρο ή μαύρο. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη και περιλαμβάνει πολλές αποχρώσεις ανάμεσα στα δύο άκρα.

6. Καταστροφοποίηση

Δεν παίρνεις την προαγωγή που ήθελες. Αρχίζεις να σκέφτεσαι ότι δεν θα μπορέσεις να μαζέψεις χρήματα για το επόμενο ταξίδι σου, ότι θα μείνεις κολλημένος στην ίδια ρουτίνα και ότι η ζωή σου θα μείνει στάσιμη.

Ένα μόνο γεγονός λειτουργεί σαν ντόμινο και επηρεάζει τον τρόπο που φαντάζεσαι το μέλλον. Το μυαλό πηγαίνει κατευθείαν στο χειρότερο πιθανό σενάριο και αυτό προκαλεί έντονο άγχος. Ωστόσο, στην πραγματικότητα υπάρχουν πολλά πιθανά σενάρια: μια άλλη ευκαιρία στη δουλειά, μια διαφορετική επαγγελματική κατεύθυνση ή ακόμη και ένα ταξίδι με λιγότερα έξοδα.

Η αλλαγή του τρόπου σκέψης, σύμφωνα με τη CBT, επηρεάζει το επακόλουθο συναίσθημα και τη συμπεριφορά, οδηγώντας σε λιγότερα αρνητικά συναισθήματα και σε λιγότερες συμπεριφορές που δεν μας ωφελούν.

Μαθαίνοντας να παρατηρούμε τις σκέψεις μας αντί να τις πιστεύουμε αυτόματα, κάνουμε ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο ισορροπημένη σχέση με τον εαυτό μας και τους άλλους.

Την επόμενη φορά λοιπόν που μια σκέψη θα σου δημιουργήσει έντονα συναισθήματα, αξίζει να κάνεις μια μικρή παύση και να αναρωτηθείς: είναι γεγονός ή απλώς μια ερμηνεία του μυαλού μου;

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Anna Maria Chalkidi - Ψυχολόγος

Anna Maria Chalkidi: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Msc Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια CBT.
Ακολουθεί μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει την ψυχική με την σωματική υγεία που οδηγεί σε έναν πιο βιώσιμο και πιο ευτυχισμένο τρόπο ζωής. 

6942651465

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...