Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
"Κι αν τελικά γίνει αυτό που φοβάμαι;" - "Θέλω απλά κάποιος να με καθησυχάσει" - "Πήρα σίγουρα τη σωστή απόφαση;"
Όλοι οι άνθρωποι έχουμε την ανάγκη να ξέρουμε τι πρόκειται να συμβεί και να παίρνουμε κατάλληλες αποφάσεις στη ζωή μας. Η πρόβλεψη και ο σχεδιασμός μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς.
Το νευρικό μας σύστημα καταγράφει πληροφορίες από εμπειρίες του παρελθόντος (αποτυχίες, ατυχήματα, λάθος αποφάσεις) με σκοπό να μας προφυλάξει από μελλοντικά λάθη.
Οπότε μπορούμε να πούμε πως η ανάγκη για πρόβλεψη είναι κομμάτι της αυτοσυντήρησης μας. Μας βοηθάει να αποφεύγουμε κινδύνους και να προσαρμοζόμαστε στη καθημερινότητα.
Πότε όμως η φυσιολογική ανάγκη για ασφάλεια μετατρέπεται σε επιθυμία για απόλυτο έλεγχο και βεβαιότητα;
Όσο και αν προσπαθούμε να αποκτήσουμε την απόλυτη βεβαιότητα, είναι σίγουρο πως η ίδια η ζωή το καθιστά αδύνατο.
Η αβεβαιότητα ως μέρος της ζωής μας
Ο άνθρωπος δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι δε μπορεί να γνωρίζει πάντα τι θα συμβεί παρακάτω. Καλούμαστε να πάρουμε καθημερινά σημαντικές αποφάσεις που αφορούν τη ζωή και το μέλλον μας δίχως να ξέρουμε όντως αν θα είναι προς όφελος μας.
- "Να παραιτηθώ επιτέλους από μια δουλειά που δε με ικανοποιεί;"
- "Είναι αυτός ο σύντροφος ο κατάλληλος για μένα;"
- "Θα μετανιώσω μια μέρα για την απόφαση μου να μη κάνω οικογένεια;"
Δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα βέβαιοι ότι μια σχέση μας θα κρατήσει ή ότι μια επαγγελματική επιλογή θα είναι σωστή.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
Υπάρχει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στο "παίρνω λογικές αποφάσεις με βάση τα δεδομένα που έχω" και στο " πρέπει να ξέρω αν θα πετύχει 100% πριν το δοκιμάσω"
Η αναζήτηση της απόλυτης βεβαιότητας μπορεί εύκολα να με οδηγήσει σε ένα φαύλο κύκλο όπου: Αμφιβάλλω και ανησυχώ αναζητώ βεβαιότητα ανακουφίζομαι προσωρινά ανησυχώ εκ νέου
Και ο κύκλος συνεχίζεται.
Η παγίδα της αναζήτησης βεβαιότητας
Ας δούμε ένα παράδειγμα.
Ένας νεαρός άντρας επιθυμεί να κάνει τα πρώτα επαγγελματικά του βήματα στο αντικείμενο των σπουδών του. Μέχρι τώρα εργάζεται σε άσχετα επαγγέλματα και νιώθει διστακτικός στο πως θα ξεκινήσει.
PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..
Εδώ και λίγες εβδομάδες προσπαθεί να ολοκληρώσει το βιογραφικό του για να το στείλει σε διάφορες εταιρείες.
Κάθε φορά που κάθεται να ασχοληθεί με το βιογραφικό εμφανίζονται κάποιες σκέψεις στο μυαλό του:
- "είμαι σίγουρα έτοιμος για αυτό το βήμα;"
- " μήπως είναι η λάθος στιγμή;"
- " κι αν αποτύχω σε αυτή τη προσπάθεια;"
Ο νεαρός προσπάθησε να ελέγξει το άγχος του διαβάζοντας ξανά και ξανά τα απαραίτητα προσόντα των θέσεων εργασίας που κοιτούσε για να δει αν θα μπορούσε να ανταποκριθεί. Μίλησε τηλεφωνικά με φίλους και συγγενείς για να τον καθησυχάσουν πως όλα θα πάνε καλά. Ξεκινούσε έναν ατελείωτο εσωτερικό διάλογο με επιχειρήματα υπέρ και κατά της απόφασης του. Εν τέλει αυτή η διαδικασία τον εξαντλούσε και κατέληγε να αφήνει στη μέση το βιογραφικό.
Η Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία περιγράφει τις συμπεριφορές που εφάρμοσε ο νεαρός: έλεγχος, αναζήτηση διαβεβαίωσης, αποφυγή, υπερβολική προετοιμασία και αναζήτηση πληροφοριών. Ο κοινός στόχος τους είναι να μειώσουν το άγχος. Και πράγματι προσωρινά το καταφέρνουν. Ο νεαρός ανακουφίστηκε όταν ο φίλος του του είπε πως όλα θα πάνε καλά. Ωστόσο, το μυαλό μας παίρνει ένα άλλο μήνυμα: "κάθε φορά που θα έχω αμφιβολία, πρέπει να ζητήσω επιβεβαίωση για να ηρεμήσω" .Έτσι η αναζήτηση βεβαιότητας μπορεί να ενισχύσει τελικά την αμφιβολία μας.
Αν το σκεφτώ αρκετά, θα βρω τη λύση
Ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να ελέγξουμε την αβεβαιότητα είναι η υπερβολική σκέψη.
"Τι θα γινόταν αν το έλεγα με άλλο τρόπο;"
"Μήπως ήταν λάθος να μετακομίσω;"
Η σκέψη μπορεί να μας βοηθήσει να οργανωθούμε και να επιλύσουμε προβλήματα με λογικά επιχειρήματα. Ωστόσο υπάρχει ο βοηθητικός τρόπος να σκέφτεται κάποιος και ο μη βοηθητικός. Στη μια περίπτωση στρεφόμαστε στην επίλυση ενός συγκεκριμένου προβλήματος και κάποια στιγμή καταλήγουμε σε ένα συμπέρασμα. Στην άλλη περίπτωση αναμασάμε ξανά και ξανά τις ίδιες ανήσυχες σκέψεις με τρόπο μη λειτουργικό που καταλήγει να μας αποδιοργανώνει. Επιστρέφουμε ξανά και ξανά στα ίδια ερωτήματα δίχως να έρχεται η απάντηση.
Αυτή είναι η μηρυκαστική σκέψη. Το μυαλό προσπαθεί να βρει την τέλεια απάντηση σε ένα πρόβλημα που ενδεχομένως να μην έχει εύκολη λύση. Όμως η μηρυκαστική σκέψη μας δίνει την εντύπωση ότι κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για να ασχοληθούμε με το πρόβλημα ενώ στη πραγματικότητα απομακρυνόμαστε από το να πάρουμε μια απόφαση.
Η βεβαιότητα δεν είναι το ίδιο με την ασφάλεια
Έχουμε τρόπους να νιώσουμε ασφαλείς ακόμη και αν δεν έχουμε απόλυτη βεβαιότητα.
Μπορούμε να είμαστε παρόντες στη σχέση μας, να αφιερώνουμε χρόνο και να προσπαθούμε να επιλύσουμε με ώριμο τρόπο τις συγκρούσεις μας. Ωστόσο αυτό δε μας εγγυάται ότι η σχέση θα παραμείνει για πάντα ίδια.
Στη δουλειά μας μπορούμε να είμαστε τυπικοί στις υποχρεώσεις μας, να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες και να συνεργαζόμαστε με τους υπόλοιπους. Δε μπορούμε όμως να εξασφαλίσουμε ότι δε θα αποτύχουμε ποτέ.
Η ζωή δε προσφέρει απόλυτες εγγυήσεις.
Η ανθεκτικότητα μας δε βρίσκεται στην εξάλειψη κάθε αβεβαιότητας, αλλά στην ικανότητα μας να προσαρμοζόμαστε και να διαχειριζόμαστε τα απρόοπτα της ζωής χωρίς να καταρρέουμε.
Από τον έλεγχο στην ανοχή της αβεβαιότητας
Στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία ένας σημαντικός στόχος είναι να εξετάσουμε τι κάνουμε όταν νιώθουμε αβεβαιότητα και άγχος.
- ζητώ συνέχεια διαβεβαιώσεις από τους άλλους;
- αναζητώ μανιωδώς πληροφορίες στο διαδίκτυο;
- αποφεύγω αποφάσεις μέχρι να νιώσω σίγουρος;
- προσπαθώ να προλάβω συνεχώς καταστάσεις;
- αναλύω συζητήσεις ξανά και ξανά;
Στόχος είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε πότε η προσπάθεια για ασφάλεια έχει σταματήσει να φέρνει το επιθυμητό αποτέλεσμα και αρχίζει να προκαλεί δυσλειτουργία στη καθημερινότητα μας.
Μερικές φορές αρκεί να πω: " Δεν έχω εκ των προτέρων όλες τις απαντήσεις. Ξέρω ότι έχω κάνει ότι καλύτερο μπορώ και θα προχωρήσω ακόμη και αν υπάρχουν κάποιες αμφιβολίες." Αυτό δείχνει εμπιστοσύνη στον εαυτό μου ότι μπορώ να λαμβάνω ορθές αποφάσεις και πως αν στη πορεία το μετανιώσω ή προκύψουν δυσκολίες, είμαι ικανός να τις διαχειριστώ.
Να είμαι σίγουρος ή να μπορώ να προχωρώ;
Τελικά ίσως δε χρειάζεται να έχουμε την απόλυτη βεβαιότητα για να ζούμε ικανοποιητικά. Χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τη σχέση μας με την αβεβαιότητα. Να μπορούμε να πάρουμε μια απόφαση χωρίς να είμαστε σίγουροι αν είναι η ιδανική. Να μπορούμε να κάνουμε μια σημαντική συζήτηση χωρίς να ξέρουμε πως θα αντιδράσει ο άλλος. Να μπορούμε να ακούμε μια σκέψη χωρίς να νιώθουμε την ανάγκη να την εξαλείψουμε. Ε
ίναι ανθρώπινο να φοβόμαστε και να αμφιβάλλουμε. Χρειάζεται όμως να συνεχίσουμε να ζούμε και να ενεργούμε ακόμη και αν δεν ξέρουμε τα πάντα. Η ψυχολογική ευελιξια είναι το να αντέχουμε το "δεν ξέρω" και να λέμε " θα συνεχίσω ακόμη και αν δεν είναι όλα ξεκάθαρα".
Βιβλιογραφία
Anderson, K. G., Dugas, M. J., Koerner, N., Radomsky, A. S., Savard, P., & Turcotte, J. (2012). Interpretive style and intolerance of uncertainty in individuals with anxiety disorders: A focus on generalized anxiety disorder. Journal of anxiety disorders, 26(8), 823-832.
Carleton, R. N. (2016). Into the unknown: A review and synthesis of contemporary models involving uncertainty. Journal of anxiety disorders, 39, 30-43.
Dugas, M. J., Gagnon, F., Ladouceur, R., & Freeston, M. H. (1998). Generalized anxiety disorder: A preliminary test of a conceptual model. Behaviour research and therapy, 36(2), 215-226.
Näsling, J., Åström, E., Jacobsson, L., & Ljungberg, J. K. (2024). Effect of psychotherapy on intolerance of uncertainty: a systematic review and meta‐analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 31(4), e3026.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ PSYCHOLOGY.GR
Online & Διά ζώσης
Ξεκίνα εδώ το θεραπευτικό ταξίδι σου. Απάντησε σε σύντομες ερωτήσεις και θα σου προτείνουμε 3 θεραπευτές, εξηγώντας το σκεπτικό των επιλογών μας.