Συνέντευξη με τον Βασίλη Μανουσάκη, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας, Συγγραφέα, Διδάσκοντα πανεπιστημίου Πατρών

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Συναντηθήκαμε διαδικτυακά με τον Βασίλη Μανουσάκη, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας, Συγγραφέα, Διδάσκοντα πανεπιστημίου Πατρών και μιλήσαμε μαζί του για την αυτογνωσία και τις ανθρώπινες σχέσεις, την ψυχική ανθεκτικότητα, την αφηγηματική θεραπεία και τη δημιουργική γραφή.

Ακολουθούν οι απαντήσεις που έδωσε στα ερωτήματα μας. 

ΕΡ. Από τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μέχρι τη δημιουργική γραφή, πώς συνδέονται αυτοί οι διαφορετικοί κόσμοι στο θεραπευτικό σας έργο;

ΑΠ. Ξεκίνησα με σπουδές λογοτεχνίας και το πρώτο μου πτυχίο και μάστερ, ήταν στην αγγλόφωνη λογοτεχνία, ενώ το διδακτορικό μου ήταν στην αμερικανική ποίηση, αναλύοντας την ποίηση της Σίλβια Πλαθ, μιας προσωπικότητας που χρησιμοποιούσε πολύ την ψυχική της κατάσταση στην εξομολογητική της ποίηση. Ανακάλυψα σχετικά γρήγορα πως αυτό που με συνάρπαζε στη λογοτεχνία ήταν η ανάλυση χαρακτήρων και συμπεριφορών και η προσπάθεια να εξηγήσω γιατί. Έτσι, στράφηκα σε σπουδές ψυχολογίας και επέλεξα τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ως ειδίκευση, γιατί μου αρέσει το πώς εξετάζει ολιστικά τον άνθρωπο, μέσω του τριπτύχου «σκέψη, συναίσθημα, σώμα», ώστε να καλυτερεύσει άμεσα την καθημερινότητά του

ΕΡ. Η γραφή συχνά λειτουργεί ως καθρέφτης του εαυτού μας. Περιγράψτε μια στιγμή που είδατε τη δύναμη της θεραπευτικής γραφής να μεταμορφώνει έναν άνθρωπο.

ΑΠ. Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα, αλλά θα κρατήσω ένα από τις εθελοντικές επισκέψεις που κάνω στις φυλακές. Έκανα μαθήματα δημιουργικής γραφής στον Κορυδαλλό και είχα βάλει άσκηση να γράψουν ένα ποίημα με ένα περιστατικό της ζωής τους. Και έρχεται ένας κρατούμενος και γράφει για τις δύο του κόρες που του λείπουν όσο είναι έγκλειστος. Συγκινηθήκαμε όλοι. Την επόμενη εβδομάδα με πλησίασε και μου είπε ότι άρχισε να γράφει τις σκέψεις του σε ποιήματα και αυτό τον ανακουφίζει. Τότε κατάλαβα πώς η γραφή μπορεί να πλάσει έναν άλλο εαυτό και να μας μεταμορφώσει.

Ελπίζω να το δω πολλές φορές ακόμα, τόσο στην πρακτική μου όσο και στις φυλακές Πατρών, όπου πρόσφατα δημιούργησα ένα πρόγραμμα Δημιουργικής γραφής για έγκλειστους με τη συνεργασία του πανεπιστημίου Πατρών, όπου διδάσκω.

ΕΡ. Η δημιουργική γραφή δεν είναι μόνο τέχνη αλλά και εργαλείο αυτογνωσίας. Πώς αξιοποιείτε αυτή την προσέγγιση στη διδασκαλία και τη συμβουλευτική σας πρακτική;

ΑΠ. Στη συμβουλευτική μου πρακτική χρησιμοποιώ ποίηση και πεζά κείμενα ή φράσεις από διάσημα βιβλία για να περιγράψω μαζί με τον θεραπευόμενο ή θεραπευόμενη αυτό που συζητάμε παίρνοντας μια απόσταση. Είναι μια πρακτική που έχω δανειστεί και από την αφηγηματική θεραπεία. Παράλληλα, πολύ συχνά προτρέπω να μου γράψουν σε κείμενο συναισθήματα, σκέψεις ή να κρατήσουν ημερολόγιο και να το συζητάμε αν θέλουν κάθε εβδομάδα. Είναι πολύ ευεργετικά τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής.

ΕΡ. Ο άνθρωπος δεν είναι το πρόβλημα, το πρόβλημα είναι το πρόβλημα. Σχολιάστε αυτή τη θέση από την οπτική της αφηγηματικής θεραπείας.

ΑΠ. Η αφηγηματική θεραπεία, όπως αναπτύχθηκε από τους Γουάιτ και Έπστον στην Αυστραλία στη δεκαετία του ’90, προσπαθεί να δείξει στον άνθρωπο πως δεν είναι ταυτόσημος με το πρόβλημά του. Όλοι μας μπορούμε να αφηγηθούμε μια ιστορία για το ποιοι και τι είμαστε, αλλά στην αφηγηματική θεραπεία (και μέσω της γραφής) υπάρχει η βαθιά πίστη ότι το αφήγημα αυτό μπορεί να αλλάξει και να γίνει πιο λειτουργικό. Μπορούμε να αποκοπούμε από αυτό που μας έμαθαν ότι είμαστε και να γίνουμε αυτό που είμαστε.

ΕΡ. Ποιες είναι οι πιο συχνές δυσλειτουργικές σκέψεις που συναντάτε σήμερα στους νέους ανθρώπους και πώς μπορούν να τις αναγνωρίσουν;

ΑΠ.Οι νέοι άνθρωποι δυσκολεύονται με τις σχέσεις τους. Υπάρχει πληθώρα επιλογών και τρόποι επικοινωνίας, αλλά ταυτόχρονα έχει αναπτυχθεί και ένα μοντέλο ή μοτίβα συμπεριφοράς που σαν κανόνες διέπουν τις σχέσεις. Είναι δύσκολο για έναν άνθρωπο να αντιμετωπίσει το άγχος που προκαλεί ένα αναπάντητο μήνυμα, το ghosting ή ο φόβος της δέσμευσης και έρχονται συχνά με αυτό το αίτημα. Όπως και με το αφήγημα της βαθιάς μοναξιάς, παρά την πληθώρα επιλογών. Ταυτόχρονα, λόγω των διαφόρων κοινωνικοπολιτικών κρίσεων, οι νέοι εμφανίζονται αποπροσανατολισμένοι, χωρίς ελπίδα και σκοπό και με την πεποίθηση ότι υπάρχει ματαιότητα σε ό,τι κι αν κάνουν. Δύσκολες σκέψεις που χρειάζονται καθοδήγηση μέσα στη θεραπεία για να βελτιωθούν. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι κατάλληλη για αυτόν τον σκοπό.

ΕΡ. Ζούμε σε μια εποχή έντονου άγχους, μοναξιάς και ψηφιακής υπερφόρτωσης. Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σε όσους δυσκολεύονται ψυχικά αλλά διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια;

ΑΠ. Είναι εξαιρετικά παρήγορο πως ολοένα και περισσότεροι νέοι άνθρωποι στρέφονται στη θεραπεία για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες τους, ενώ ταυτόχρονα και πολλοί γονείς ζητάνε τη βοήθεια ψυχολόγων για τα παιδιά τους. Το μήνυμα που θα ήθελα να στείλω σε όσους διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια είναι ότι η θεραπεία είναι ένας χώρος ασφαλούς συζήτησης και όχι ιατρικό ραντεβού. Μέσα από τη συζήτηση ανακαλύπτεις τις πραγματικές σου ανάγκες και χτίζεις με περισσότερη συμπάθεια και συμπόνια για τον ίδιο σου τον εαυτό ένα πιο λειτουργικό μέλλον. Είναι σημαντικό να μάθεις να αγαπάς τον εαυτό σου και να ξεπερνάς ταυτόχρονα τα εμπόδια που σου προκαλεί.

ΕΡ. Στη θεραπεία ζεύγους, ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα συνηθέστερα λάθη επικοινωνίας που απομακρύνουν δύο ανθρώπους;

ΑΠ. Πιστεύω πως το παν σε μια σχέση είναι η σωστή επικοινωνία αναγκών, οραμάτων, σχεδίων και επιθυμιών. Μια πολύ συνηθισμένη και μη λειτουργική συνήθεια σε μια σχέση είναι η μη άμεση έκφραση των παραπάνω. Θυμάμαι την καθηγήτριά μου όταν κάναμε οικογενειακή θεραπεία που, δείχνοντάς μας ένα βίντεο στο οποίο το ζευγάρι μιλούσε και παραπονιόταν ποιος βγάζει τα σκουπίδια στον κάδο, μας έλεγε: «δεν έχει σχεδόν ποτέ σημασία αυτό που λένε, αλλά αυτό που δεν λένε». Εννοούσε πως το θέμα δεν ήταν τα σκουπίδια, αλλά ο σεβασμός του ενός προς τον άλλο. Επομένως, στη θεραπεία ζεύγους μαθαίνουμε να επικοινωνούμε, να γινόμαστε ενεργητικοί ακροατές και τελικά να εκφραζόμαστε με γνώμονα να δουλεύουμε τη σχέση

ΕΡ. Αν μπορούσατε να ενσωματώσετε ένα μόνο μάθημα ψυχικής ανθεκτικότητας σε όλα τα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών, ποιο θα ήταν και γιατί;

ΑΠ. Θα έλεγα την καλλιέργεια των δυνάμεων χαρακτήρα, σύμφωνα με τη θεωρία των Σέλινγκμαν και Πίτερσον (2004) στη θετική ψυχολογία. Μαθαίνοντας τα δυνατά σημεία και τα ταλέντα μας σε νεανική ηλικία παίρνουμε αποφάσεις κατάλληλες με τον χαρακτήρα μας, επιλέγουμε μια ζωή που μας ταιριάζει και εν τέλει κάνουμε και καλύτερες επαγγελματικές επιλογές. Είχα την τιμή να συν-γράψω το βιβλίο Παιδί μου έχεις Ταλέντο με τη Σοφία Πρωτόπαπα (εκδόσεις Δίσιγμα, 2025), όπου εξηγούμε τη σημασία αυτής της καλλιέργειας για την ψυχική μας ανθεκτικότητα.

ΕΡ. Ολοκληρώστε τη φράση: «Η ψυχική υγεία δεν είναι απλώς η απουσία δυσκολιών, αλλά...»

ΑΠ.…η κατάλληλη και ωφέλιμη διαχείριση των δεδομένων δυσκολιών που θα προκύψουν στη ζωή».

Είναι ουτοπικό να θεωρούμε πως δεν θα έχουμε δυσκολίες στην πορεία της ζωής μας. Είναι όμως πολύ ρεαλιστικό να μάθουμε τρόπους να τις ξεπερνάμε χωρίς να μας καταβάλλουν ή αλλοιώνουν.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.