Σταματήστε τις Διαγνώσεις από τον Καναπέ. Όχι, δεν Είναι Κάθε Δύσκολος Άνθρωπος Ναρκισσιστής

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχει μια λέξη που πλέον με προβληματίζει κάθε φορά που την ακούω να χρησιμοποιείται τόσο εύκολα: «ναρκισσιστής». Τη συναντώ παντού, στην καθημερινή συζήτηση, στο θεραπευτικό δωμάτιο, στο γραφείο, σε reels και βίντεο του TikTok συχνά από ανθρώπους που δεν είναι καν επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Με ενοχλεί ιδιαίτερα η ευκολία με την οποία ένας χαρακτηρισμός μετατρέπεται σε διάγνωση διαταραχής προσωπικότητας. «Νοιάζεται μόνο για τον εαυτό του. Απόλυτος ναρκισσιστής». «Ο πρώην μου είναι ναρκισσιστής». «Η μητέρα μου ή ο πατέρας μου είναι ναρκισσιστής». Ίσως και να είναι. Αλλά πιθανότατα όχι για τους λόγους που συνήθως αναφέρονται.

Κάπου στην πορεία, η λέξη «ναρκισσιστής» έγινε ένας όρος-ομπρέλα για ανθρώπους που είναι εγωιστές, ελεγκτικοί, αλαζόνες, συναισθηματικά ανώριμοι, δύσκολοι, χειριστικοί ή απλώς πολύ κακοί σύντροφοι. Όλες αυτές οι συμπεριφορές μπορούν πράγματι να είναι επιβλαβείς και να κάνουν μια σχέση εξαιρετικά δύσκολη. Μπορεί να αποτελούν λόγο για να θέσουμε όρια, να περιορίσουμε την επαφή με κάποιο μέλος της οικογένειας, να αλλάξουμε δουλειά ή ακόμη και να τερματίσουμε μια σχέση. Καμία από αυτές τις συμπεριφορές, όμως, δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηρίσουμε κάποιον ναρκισσιστή.

Ένα χαρακτηριστικό δεν είναι διάγνωση

Ο ναρκισσισμός δεν είναι κάτι που είτε το έχεις είτε δεν το έχεις καθόλου. Οι άνθρωποι μπορούν να έχουν ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι από εμάς έχουμε στιγμές κατά τις οποίες συμπεριφερόμαστε με τρόπους που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ναρκισσιστικοί.

Κάποιος μπορεί να απολαμβάνει να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής. Μπορεί να ενδιαφέρεται υπερβολικά για το κοινωνικό κύρος ή να δυσκολεύεται πολύ να παραδεχτεί ότι έκανε λάθος. Μπορεί να αισθάνεται ότι δικαιούται περισσότερα από τους άλλους, να γίνεται αμυντικός, ματαιόδοξος, αναίσθητος ή εκνευριστικά απορροφημένος από τον εαυτό του. Όλα αυτά μπορεί να είναι δυσάρεστα χαρακτηριστικά.

Δεν σημαίνουν όμως αυτομάτως ότι το άτομο έχει Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας.

Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας αποτελεί πραγματική κλινική διάγνωση. Όπως και οι υπόλοιπες διαταραχές προσωπικότητας, αφορά ένα σταθερό και επίμονο μοτίβο συμπεριφοράς και λειτουργίας, το οποίο εμφανίζεται σε διαφορετικές καταστάσεις και επηρεάζει σημαντικά τη ζωή και τις σχέσεις του ανθρώπου. Για να δοθεί μια τέτοια διάγνωση χρειάζεται πολύ περισσότερο από την περιγραφή ενός ανθρώπου για έναν άσχημο χωρισμό. Κι όμως, ακούω συχνά ανθρώπους να διαγιγνώσκουν με απόλυτη βεβαιότητα συντρόφους, γονείς, φίλους, συναδέλφους και πρώην συζύγους με τους οποίους είναι θυμωμένοι. Συχνά, μάλιστα, ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί την ταμπέλα δεν είναι επαγγελματίας ψυχικής υγείας. Αλλά ακόμη και όταν είναι, οι επαγγελματίες δεν διαγιγνώσκουν ανθρώπους τους οποίους δεν έχουν αξιολογήσει προσωπικά...και φυσικά ούτε το TikTok μπορεί να κάνει τη διάγνωση για εσάς.

Όταν η ταμπέλα αντικαθιστά την περιγραφή

Όταν κάποιος μου λέει «ο πρώην μου είναι ναρκισσιστής», εξακολουθώ να μην ξέρω τι ακριβώς έχει συμβεί. Ακύρωνε τα συναισθήματά σου; Έπαιρνε σημαντικές αποφάσεις χωρίς να σε υπολογίζει; Σε επέκρινε και στη συνέχεια, όταν αντιδρούσες, σου έλεγε ότι είσαι υπερβολικά ευαίσθητη; Περίμενε συνεχώς από εσένα να προσαρμόζεσαι στις δικές του ανάγκες, ενώ ο ίδιος σπάνια έκανε το ίδιο για εσένα; Αρνιόταν να αναλάβει ευθύνη όταν σε πλήγωνε; Αυτές οι πληροφορίες πράγματι μου λένε κάτι.

Το να πεις απλώς «είναι ναρκισσιστής» δεν μου λέει πολλά. Χρησιμοποιούμε έναν ψυχολογικό όρο και, ειρωνικά, καταλήγουμε να είμαστε λιγότερο ψυχολογικά ακριβείς. Η ταμπέλα αντικαθιστά την περιγραφή. Καταλαβαίνω γιατί είναι πιο εύκολο. Χρειάζεται πολύ λιγότερη συναισθηματική προσπάθεια να πεις «είναι ναρκισσιστής» από το να πεις: «Όταν λέω στον άντρα μου ότι με έχει πληγώσει, καταφέρνει να γυρίζει τη συζήτηση με τέτοιο τρόπο ώστε στο τέλος να απολογούμαι εγώ».

Η δεύτερη φράση απαιτεί να είσαι συγκεκριμένος και σε εκθέτει λίγο περισσότερο. Μπορεί ακόμη και να οδηγήσει σε μια επόμενη ερώτηση για την οποία δεν έχεις έτοιμη απάντηση. Η ταμπέλα, αντίθετα, δεν απαιτεί σχεδόν τίποτα από εμάς και γι’ αυτό είναι τόσο δελεαστική. Όμως η περιγραφή είναι αυτή που μας δίνει κάτι με το οποίο μπορούμε πραγματικά να δουλέψουμε. Μας επιτρέπει να εντοπίσουμε ένα μοτίβο. Μας δείχνει τι συμβαίνει μέσα στη σχέση και γιατί αυτό μας πληγώνει. Η ταμπέλα απλώς δίνει ένα όνομα στον άλλον και από εκείνη τη στιγμή είναι πολύ πιθανό να σταματήσουμε να κάνουμε ερωτήσεις.

Δεν χρειάζεται μια διάγνωση για να είναι μια συμπεριφορά επιβλαβής

Ένας από τους λόγους που αυτές οι ταμπέλες είναι τόσο ελκυστικές είναι ότι προσφέρουν ένα αίσθημα επιβεβαίωσης. Όταν κάποιος σας έχει φερθεί άσχημα, ιδιαίτερα για μεγάλο χρονικό διάστημα, το να βρείτε μια λέξη που φαίνεται ξαφνικά να εξηγεί τα πάντα μπορεί να σας ανακουφίσει. Μια σχέση που μέχρι τότε σας μπέρδευε μοιάζει ξαφνικά να αποκτά νόημα. Υπάρχουν άρθρα που περιγράφουν ακριβώς αυτό που ζήσατε. Βίντεο που μοιάζουν να περιγράφουν τη δική σας εμπειρία. Άλλοι άνθρωποι αφηγούνται ιστορίες που μοιάζουν εντυπωσιακά με τη δική σας. Καταλαβαίνω γιατί αυτό μπορεί να είναι τόσο ισχυρό. Όμως δεν χρειάζεται να αποδείξετε ότι κάποιος έχει διαταραχή προσωπικότητας για να δικαιούστε να έχετε πληγωθεί από τη συμπεριφορά του.

Ο σύντροφός σας μπορεί να είναι ελεγκτικός χωρίς να έχει Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας.
Η μητέρα σας μπορεί επανειλημμένα να ακυρώνει τα συναισθήματά σας χωρίς να έχει NPD.
Ο κολλητός σας μπορεί να μετατρέπει κάθε συζήτηση σε κάτι που αφορά τον ίδιο χωρίς να έχει NPD.
Ακόμη και ο πρώην σύζυγός σας μπορεί να λέει ψέματα, να σας απατά, να σας χειρίζεται, να συμπεριφέρεται εγωιστικά ή να σας φέρεται απαίσια χωρίς να έχει NPD.

Εξακολουθείτε να έχετε κάθε δικαίωμα να αποφασίσετε ότι αυτή η συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή για εσάς. Μια διάγνωση δεν κάνει μια επιβλαβή συμπεριφορά περισσότερο επιβλαβή και η απουσία διάγνωσης δεν την κάνει αποδεκτή.

Όταν η διάγνωση γίνεται φίλτρο

Υπάρχει και ένα ακόμη μειονέκτημα όταν διαγιγνώσκουμε ανθρώπους από απόσταση. Από τη στιγμή που έχετε αποφασίσει ότι κάποιος είναι «ναρκισσιστής», υπάρχει ο κίνδυνος να αρχίσετε να ερμηνεύετε οτιδήποτε κάνει μέσα από αυτό το φίλτρο. Μια συγγνώμη γίνεται χειρισμός. Μια πράξη καλοσύνης γίνεται love bombing. Μια διαφωνία γίνεται gaslighting. Η απόσταση ή η απομάκρυνση γίνεται «τιμωρητική σιωπή». Ίσως κάποιες από αυτές τις ερμηνείες να είναι πράγματι σωστές. Αν όμως κάθε πιθανή συμπεριφορά θεωρείται τελικά απόδειξη της διάγνωσης που έχουμε ήδη αποδώσει στον άλλον, τότε δεν απομένει πολύς χώρος για περιέργεια, διερεύνηση ή κατανόηση του πλαισίου.

Αυτό δεν είναι ψυχολογική κατανόηση. Είναι προκατάληψη επιβεβαίωσης ντυμένη με θεραπευτική ορολογία. Κάποιες φορές μάλιστα η ταμπέλα γίνεται το επίκεντρο, ενώ το πραγματικό επίκεντρο θα έπρεπε να είναι η ίδια η σχέση. Η πιο χρήσιμη ερώτηση δεν είναι: «Είναι ο σύντροφός μου ναρκισσιστής;» αλλά: «Νιώθω ότι με σέβονται μέσα σε αυτή τη σχέση;» Μπορείτε να διαφωνήσετε χωρίς να τιμωρείστε γι’ αυτό; Μπορεί αυτός ο άνθρωπος να αναλάβει την ευθύνη όταν σας έχει πληγώσει; Οι δικές σας ανάγκες φαίνεται να έχουν την ίδια σημασία με τις δικές του; Μπορείτε μετά από έναν καβγά να επανορθώσετε και να ξανασυνδεθείτε ή απλώς προσπερνάτε όσα συνέβησαν; Και, ίσως το σημαντικότερο: Σας αρέσει ο άνθρωπος που γίνεστε όταν βρίσκεστε μαζί του; Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις έχουν σημασία ανεξάρτητα από το αν ο σύντροφός σας πληροί ή όχι τα κριτήρια κάποιας διάγνωσης.

Από την ταμπέλα στη συγκεκριμένη συμπεριφορά

Μαθαίνουμε στα παιδιά να «χρησιμοποιούν τις λέξεις τους» όταν δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτό που αισθάνονται, επειδή η συγκεκριμένη περιγραφή μάς βοηθά να καταλαβαίνουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον. Ίσως θα έκανε καλό και σε εμάς τους ενήλικες να κάνουμε λίγο περισσότερο το ίδιο. Αντί να πείτε «είναι ναρκισσιστής», πείτε τι ακριβώς κάνει. Σπάνια σας ρωτά πώς είστε. Εξοργίζεται όταν διαφωνείτε μαζί του. Η μητέρα σας θέλει να ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο ξοδεύετε τα χρήματα. Δεν φαίνεται ποτέ να μπορεί να παραδεχτεί ότι έκανε λάθος. Κάνει αστεία εις βάρος σας και όταν πληγώνεστε, σας λέει ότι είστε υπερβολικά ευαίσθητοι. Περιμένει να βάζετε συνεχώς τις δικές του ανάγκες πάνω από τις δικές σας, χωρίς ποτέ να κάνει το αντίστοιχο για εσάς.

Τώρα μιλάμε για κάτι πραγματικό και συγκεκριμένο.

Δεν χρειάζεται να ξέρουμε «τι είναι» κάποιος για να ξέρουμε τι μας κάνει

Μπορούμε να εξετάσουμε τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Να συζητήσουμε για όρια. Να δούμε τι χρειάζεται να αλλάξει και να αναρωτηθούμε αν αυτή η σχέση μπορεί πράγματι να λειτουργήσει. Όλα αυτά μπορούν να γίνουν χωρίς να διαγνώσουμε κάποιον από την άλλη πλευρά του τραπεζιού.

Η γλώσσα της ψυχικής υγείας μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τους άλλους.

Όταν όμως κάθε δύσκολος άνθρωπος γίνεται «ναρκισσιστής», κάθε διαφωνία γίνεται gaslighting και κάθε δυσάρεστο συναίσθημα γίνεται trigger, τότε αυτή η γλώσσα παύει να μας βοηθά.

Ο πρώην σας μπορεί τελικά να μην είναι ναρκισσιστής. Μπορεί να είναι εγωιστής, ελεγκτικός, συναισθηματικά μη διαθέσιμος ή απλώς ένας άνθρωπος που σας φέρθηκε πολύ άσχημα.
Και ίσως να μη χρειάζεστε καμία διάγνωση για να αποφασίσετε ότι αυτό που ζείτε δεν σας κάνει καλό και ότι δεν θέλετε πια να είστε εκεί.

Πηγές:

American Psychiatric Association. (2023). Understanding mental disorders: Your guide to DSM-5-TR®. American Psychiatric Pub.

Isern-Mas, C., & Almagro, M. (2025). Unmasking therapy-speak. Theoretical Medicine and Bioethics, 46(6), 465-489.

Medaris, A. (2024). How to harness the power of therapy-speak. APA Monitor on Psychology, 55(6).

Miller, J. D., Back, M. D., Lynam, D. R., & Wright, A. G. (2021). Narcissism today: What we know and what we need to learn. Current Directions in Psychological Science, 30(6), 519-525.

Ruyang, L., & Hedi, Y. (2026). Wellness misinformation on social media: a systematic review using social cognitive theory. Health Communication, 41(7), 1175-1190.

Weinberg, I., & Ronningstam, E. (2022). Narcissistic personality disorder: Progress in understanding and treatment. Focus, 20(4), 368-377.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.