Ακόμη και σήμερα, 80 χρόνια μετά το θάνατο του ιδρυτή της ψυχαναλυτικής σχολής, Sigmund Freud, η ψυχοθεραπεία θεωρείται από πολλούς ταμπού.

Πολύ συχνά, άνθρωποι που προσέρχονται στο γραφείο ενός ψυχοθεραπευτή ξαφνιάζονται από τον αριθμό των ορίων που τίθενται προκειμένου να προστατεύσουν την ιδιαίτερη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ θεραπευτή- θεραπευόμενου.

Γιατί φοβάμαι τόσο πολύ; Γιατί ενώ γνωρίζω και αναγνωρίζω ότι αυτό που φοβάμαι (είτε ζώο, είτε αντικείμενο είτε κατάσταση) δεν είναι επικίνδυνο για την ύπαρξή μου, η επαφή μαζί του μου δημιουργεί έντονο άγχος και ο μόνος τρόπος να ηρεμήσω είναι να το αποφύγω;

Οι άνθρωποι υπάρχουμε και εξελισσόμαστε μέσα από τις σχέσεις μας. Από τις πρώτες εμπειρίες σύνδεσης στην παιδική ηλικία έως τις σχέσεις που δημιουργούμε ως ενήλικες, ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους επηρεάζει βαθιά τον ψυχικό μας κόσμο, την αυτοεικόνα μας και την καθημερινή μας ζωή.

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας που εργάζονται για μεγάλο χρονικό διάστημα με άτομα τα οποία έχουν υποστεί τραύμα στο παρελθόν τείνουν να αναπτύσσουν αυξημένα επίπεδα στρες και άγχους, καθώς πολλές φορές να οδηγούνται σε επαγγελματική εξουθένωση.

Το σώμα είναι το τεκμήριο της ύπαρξής μας…Το σώμα θυμάται, οι πιο σημαντικές μνήμες είναι οι σωματικές. Αυτή η σωματοποιημένη αίσθηση του εαυτού διαφοροποιείται με τα χρόνια  και συρρικνώνεται κυρίως στις γνωστικές διεργασίες του νου.

Έφτασε εκείνη η στιγμή που ο ασθενής, μετά από πολλή σκέψη, φόβους, δυσφορία, άγχος, ανασφάλεια, αγγίζει επιτέλους το κουδούνι του Χ ψυχοθεραπευτή. Το χέρι τρέμει και δυσκολεύεται να πατήσει το μικρό κουμπί που διακοσμεί την πλαφονιέρα.

Οι θεραπευτές καλούνται μέσα στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής διαδικασίας να έρθουν σε επαφή με άτομα τα οποία προέρχονται από εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Οι διαφορές μπορεί να είναι ηλικιακές, πολιτισμικές, κοινωνικές, θρησκευτικές και εμπειρικές. Ποια μέσα μπορεί ο θεραπευτής να κινητοποιήσει για να "υπερκεράσει" όλα αυτά τα «εμπόδια» και να έρθει σε πραγματική επικοινωνία με τον πελάτη του;

Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι ακρογωνιαίο λίθο σε μια θεραπευτική σχέση αποτελεί η ενδελεχής διερεύνηση των προηγούμενων ψυχοθεραπειών του θεραπευομένου/ης από το θεραπευτή/τρια. Εντούτοις, σύμφωνα με τον Yalom, οι περιγραφές της επιτυχημενης ή αποτυχημένης προγενέστερης θεραπείας είναι καθόλα "δυναμικές", υπό την έννοια ότι τροποποιούνται με την ίδια λογική που αλλάζει η άποψη των ασθενών για γεγονότα του παρελθόντος τους.

Η επίσκεψη σε έναν ειδικό είναι για πολλούς ανθρώπους μία απόφαση που παίρνουν μετά από ώριμη σκέψη, όταν διαπιστώνουν ότι αυτό που αντιμετωπίζουν τους πιέζει και τους πληγώνει ψυχολογικά τόσο πολύ σε βαθμό πλέον μη ελεγχόμενο. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να πάνε σε ψυχολόγο την πρώτη φορά που νοιώθουν αυτή την ανάγκη, διότι δε θέλουν να παραδεχτούν ότι δε μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημά τους με τις δικές τους δυνάμεις.

Η εποπτεία αποτελεί έναν από τους κεντρικούς πυλώνες στην εξέλιξη κάθε νέου ψυχοθεραπευτή. Στα πρώτα βήματα της επαγγελματικής πορείας, η θεωρία συχνά δεν αρκεί για να διαχειριστεί κανείς την ένταση της κλινικής πράξης και οι νέοι θεραπευτές έρχονται αντιμέτωποι με πρωτόγνωρα συναισθήματα, το άγχος του λάθους και τον φόβο της έκθεσης.

Η εφηβεία περιγράφεται συχνά ως μια περίοδος που διακρίνεται από έντονες αλλαγές, σύγχυση και αντιδράσεις. Ωστόσο, υπό ένα περισσότερο ψυχοδυναμικό πρίσμα, μπορεί να ιδωθεί και ως μια διαδικασία πένθους, η οποία δεν αφορά στην απώλεια κάποιου σημαντικού προσώπου, αλλά στη σταδιακή απομάκρυνση από τον παιδικό εαυτό. 

Πολύ συχνά ακούμε ανθρώπους να αναρωτιούνται για ποιο λόγο να μπουν σε μία ψυχοθεραπευτική διαδικασία και να μιλήσουν με κάποιον «ξένο» αφού, όπως λένε οι ίδιοι, έχουν φίλους που τους αγαπούν και θα τους ακούσουν με προσοχή. Και ναι, μέχρι ένα σημείο ίσως η σκέψη του μοιράσματος ενός προβλήματος με έναν αγαπημένο άνθρωπο να είναι πιο ασφαλής από την αναζήτηση ενός θεραπευτή. Είναι όμως το ίδιο;

Άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας περιγράφουν τον ψυχισμό τους σαν μια διαρκή ταλάντευση από το απόλυτο κενό στην έκρηξη συναισθημάτων και σκέψεων. Ζουν στα όρια, ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη ψύχωση. Όλα βιώνονται στον υπέρτατο βαθμό, δεν υπάρχουν ήπιες καταστάσεις και διαρκώς εναλλάσσονται.

Η αστάθεια διατρέχει όλες τις πτυχές της ζωής τους: τη συμπεριφορά τους, την εικόνα του εαυτού τους, τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, τα συναισθήματά τους.

Η ψυχανάλυση, ως θεραπευτική και θεωρητική διεργασία, βασίζεται σε κάτι φαινομενικά παράδοξο: ότι η αναμονή, η αβεβαιότητα και η μη γνώση είναι όχι μόνο ανεκτές αλλά και απαραίτητες για τη γέννηση βαθύτερης κατανόησης.

Στο άρθρο αυτό θα ήθελα να αναφερθώ σε ενα απο τα στοιχεία που περιέχει η θεραπευτική προσέγγιση την οποία εφαρμόζω εδω και χρόνια, το οποίο όσο περνούν τα χρόνια αποκτά κεντρική θέση στην θεραπεία και μεταλλάσεται σε αξία ανεκτίμητη και πέρα απο τα πλαίσια της θεραπευτικής πρακτικής.

Το να ασκείς το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή σίγουρα δεν είναι μια εύκολη επαγγελματική επιλογή. Όπως όλα τα επαγγέλματα έχει τις δυσκολίες, τις προκλήσεις αλλά και τις ανταμοιβές του. Για αυτές τις ανταμοιβές θα ήθελα να προσπαθήσω να μιλήσω σε αυτό το άρθρο. Χρησιμοποιώ στο λόγο μου το α' πληθυντικό, χωρίς να έχω ξεκάθαρη εικόνα για το πόσους συναδέλφους μπορεί να αντιπροσωπεύουν οι απόψεις μου, πιστεύοντας ωστόσο ότι αρκετοί θεραπευτές θα ταυτίζονται με αυτές.

Με λόγια μεστά, οι άνδρες που έρχονται να ζητήσουν βοήθεια αφηγούνται, μέσα από τον ρόλο του γιου, τα βιώματα και τις εμπειρίες τους από την οικογένεια καταγωγής τους, επιτρέποντάς μου να γίνω κοινωνός όσων σκέφτονται και νιώθουν.

Μέσα σε έναν κόσμο που φλέγεται και οι κρίσεις (οικονομική, πανδημική, ενεργειακή)  αποκτούν έναν ενδημικό χαρακτήρα, ο οποίος εξυπηρετεί στην εξέλιξη και αναπαραγωγή του καπιταλιστικού συστήματος, στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής μου ομάδας σκέφτηκα να θέσω τον εξής στοχασμό, ως μέρος της παρακάτω αυτοαναφορικής άσκησης, τον οποίο μοιράζομαι και μαζί σας:

Η Βία σε κάθε της έκφανση αποτελεί μια πράξη επιβολής της εξουσίας ενός ατόμου απέναντι σε ένα άλλο άτομο και ως τέτοια απειλεί, κακοποιεί, παραβιάζει και τρομοκρατεί το θύμα σε οποιοδήποτε κοινωνικό πλαίσιο ασκείται.