Εφηβεία: μια ψυχική μετάβαση συνοδευόμενη από τον αποχαιρετισμό του παιδικού εαυτού

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η εφηβεία περιγράφεται συχνά ως μια περίοδος που διακρίνεται από έντονες αλλαγές, σύγχυση και αντιδράσεις. Ωστόσο, υπό ένα περισσότερο ψυχοδυναμικό πρίσμα, μπορεί να ιδωθεί και ως μια διαδικασία πένθους, η οποία δεν αφορά στην απώλεια κάποιου σημαντικού προσώπου, αλλά στη σταδιακή απομάκρυνση από τον παιδικό εαυτό. 

Η πορεία προς την ενηλικίωση πέρα από την εξέλιξη και την ωρίμανση εμπεριέχει παράλληλα και μια αίσθηση απώλειας. Η εφηβεία ως διαδικασία ψυχικού αποχωρισμού 

Κατά την εφηβεία, το άτομο καλείται να αποχωριστεί: 

• παιδική εξάρτηση
• αίσθημα παντοδυναμίας
• βεβαιότητες που είχε για τους γονείς του 
• ασφαλή και προστατευμένη θέση του μέσα στην οικογένεια. 

Συνεπώς, όπως συμβαίνει σε κάθε μορφή πένθους, έτσι και εδώ εμφανίζονται εκείνες οι εσωτερικές διεργασίες που θυμίζουν τα στάδια του. 

Άρνηση: Ο έφηβος συχνά ταλαντεύεται ανάμεσα στην αίσθηση ότι παραμένει παιδί και στην ανάγκη να νιώθει ήδη ενήλικος. Μπορεί να αποφεύγει ευθύνες, αλλά ταυτόχρονα να απαιτεί περισσότερη ανεξαρτησία. 

Θυμός: Η αμφισβήτηση προς τους γονείς, τους κανόνες και τις αξίες δεν αποτελεί απλώς αντίδραση ή επανάσταση. Συχνά η λειτουργία της έγκειται σε ένα αναγκαίο βήμα διαφοροποίησης και αποχωρισμού. Έτσι, ο θυμός αποτελεί ένα μέσο για τον έφηβο στην προσπάθειά του να διαμορφώσει ξεχωριστή ταυτότητα. 

Διαπραγμάτευση: Οι αλλαγές σε παρέες, στυλ, ιδέες, ταυτότητες ή σχέσεις αντανακλούν την προσπάθεια του εφήβου να ανακαλύψει ποιός είναι, καθότι βιώνει την απομάκρυνση από την παιδική του εικόνα. 

Θλίψη και σύγχυση: Πίσω από την ένταση, την αποστασιοποίηση ή την εναλλαγή συναισθημάτων, συχνά υπάρχει μια βαθύτερη υπαρξιακή αγωνία: “Ποιός είμαι χωρίς αυτό που υπήρξα μέχρι τώρα;” 

Έτσι, η εφηβεία μπορεί να ιδωθεί ως μια μεταβατική ψυχική διαδικασία, μέσα από την οποία το άτομο αποχωρίζεται παλιές ταυτίσεις και αναδομεί την προσωπική του ταυτότητα. Η απομυθοποίηση της παιδικής εικόνας των γονέων. Από ψυχοδυναμική σκοπιά, ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της εφηβείας είναι η σταδιακή αποκαθήλωση της εξιδανικευμένης εικόνας των γονέων. Ο γονιός παύει να βιώνεται ως παντοδύναμη μορφή και αρχίζει να γίνεται αντιληπτός ως ένας άνθρωπος με όρια και αδυναμίες. 

Η συνειδητοποίηση αυτή συχνά συνοδεύεται από: 

• απογοήτευση 
• αμφιθυμία
• ενοχικά συναισθήματα
• έντονη εσωτερική αναστάτωση

Για να μπορέσει ο έφηβος να διαμορφώσει μια ξεχωριστή και αυτόνομη ταυτότητα, χρειάζεται ψυχικά να αποχωριστεί τον εξιδανικευμένο γονέα. Πρόκειται για μια φυσιολογική, αν και αρκετές φορές επώδυνη, αναπτυξιακή διεργασία. 

Η γνωσιακή και συναισθηματική ανισορροπία 

Κατά την εφηβεία, ο νέος αναπτύσσει σταδιακά πιο σύνθετες γνωστικές λειτουργίες, όπως η αφηρημένη σκέψη, η ικανότητα αναστοχασμού και η αυξημένη αυτοπαρατήρηση. Παρ’ όλα αυτά, η συναισθηματική του ωρίμανση δεν ακολουθεί πάντοτε τον ίδιο ρυθμό ανάπτυξης. Η διαφορά αυτή δημιουργεί μια χαρακτηριστική εσωτερική ασυμμετρία: ο έφηβος μπορεί να επεξεργάζεται τις καταστάσεις με μεγαλύτερη ωριμότητα σε γνωστικό επίπεδο, ενώ παράλληλα να βιώνει έντονα συναισθήματα που δυσκολεύεται να ελέγξει ή να οργανώσει. Αυτή η εσωτερική αντίφαση εξηγεί γιατί πολλές φορές ένας έφηβος κατανοεί λογικά τις πιθανές συνέπειες μιας συμπεριφοράς, αλλά εξακολουθεί να δρα αυθόρμητα ή παρορμητικά. 

Η νευροβιολογία της εφηβείας: ένας εγκέφαλος σε διαδικασία αναδόμησης. Οι σύγχρονες νευροεπιστήμες επιβεβαιώνουν παρατηρήσεις πολλών ετών προερχόμενες από την κλινική εμπειρία που αφορά στην εφηβεία.  Ο εγκέφαλος του εφήβου, δεν αποτελεί μια “μικρογραφία” ώριμου εγκεφάλου αλλά διαδέχεται μια περίοδο έντονων νευροβιολογικών αλλαγών και αναδιοργάνωσης. Ειδικότερα, ο προμετωπιαίος φλοιός - η περιοχή που σχετίζεται με τον αυτοέλεγχο και τις εκτελεστικές λειτουργίες - ωριμάζει πιο αργά.

Η συγκεκριμένη περιοχή αφορά: 

• έλεγχο των παρορμήσεων
• λήψη αποφάσεων
• σχεδιασμό
• εκτίμηση πιθανών συνεπειών
• συναισθηματική ρύθμιση

Την ίδια στιγμή, το μεταιχμιακό σύστημα, που σχετίζεται με το συναίσθημα, την αναζήτηση ανταμοιβής και τις έντονες εμπειρίες, ενεργοποιείται νωρίτερα και με μεγαλύτερη ένταση. Αυτή η νευροβιολογική ανισορροπία εξηγεί την εμφάνιση, στην εφηβεία, αυξημένης παρορμητικότητας, έντονων συναισθημάτων καθώς και της τάσης στην αναζήτηση νέων εμπειριών. Η διαδικασία αυτή προσομοιάζει με έναν “επιταχυντή” ο οποίος επιταχύνει προτού πατηθεί το “φρένο”. Η παραπάνω διαδικασία δεν συνιστά παθολογία αλλά ένα αναπτυξιακό επίπεδο, το οποίο εξηγεί την νευροβιολογική συνιστώσα της εφηβείας αναιρώντας την “συμπεριφορά ως επιλογή”. 

Η βιοθυμική προσέγγιση: η αλλαγή στο σώμα προηγείται της αλλαγής στην ψυχή 

Σύμφωνα με την βιοθυμική προσέγγιση, η εφηβεία αποτελεί μια ολοκληρωτική αναδιαμόρφωση σώματος και ψυχής. Οι αλλαγές στο σώμα είναι τόσο ραγδαίες ώστε ο έφηβος τις βιώνει σαν να κατοικεί σε ένα νέο, άγνωστο σώμα καθότι δεν προλαβαίνει να επεξεργαστεί ψυχικά την μεταβολή που συμβαίνει. 

Η παραπάνω μεταβολή συνοδεύεται συχνά, στην εφηβεία, από συναισθήματα όπως: 

• ντροπή 
• αμηχανία 
• επίμονη επικέντρωση στην παρατήρηση του εαυτού 
• ανάγκη επιβεβαίωσης μέσα από τους άλλους 

Μέσα από την ομάδα ο έφηβος δεν ταυτίζεται απλώς κοινωνικά, αλλά ρυθμίζει την ίδια του την ταυτότητα, κανονικοποιώντας τις δυσκολίες της εφηβείας 

Οι ανησυχίες γονιών και εκπαιδευτικών βασίζονται σε αναμενόμενες συμπεριφορές όπως: 

• συναισθηματικές εναλλαγές 
• απομόνωση ή έντονη κοινωνικότητα 
• αντιδραστικότητα 
• πειραματισμός με όρια 
• αναζήτηση ανεξαρτησίας 

Σκοπός της ψυχοθεραπείας είναι να νοηματοδοτήσει την εφηβεία και όχι να την “διορθώσει”. Η ανάγκη του εφήβου έγκειται περισσότερο σε ασφαλή όρια, αναγνώριση και ψυχικό χώρο για αυτοέκφραση. Η γέννηση του ενήλικου εαυτού μέσω του πένθους. Την στιγμή που η εφηβεία φτάσει στην πλήρη ολοκλήρωσή της οδηγεί, όπως κάθε πένθος, σε εσωτερική αναδιαμόρφωση. 

Η γέννηση του ενήλικου εαυτού επέρχεται όταν ο νέος άνθρωπος: 

• αποχωρίζεται το παιδί που υπήρξε 
• εσωτερικεύσει τους γονείς ανεξάρτητα από αυτούς 
• βιώνει αντοχή στην αβεβαιότητα της ταυτότητας 
• αναλαμβάνει σιγά-σιγά την ευθύνη της υπόστασής του 

Η εφηβεία δεν αποτελεί απλώς ένα ηλικιακό στάδιο. Αποτελεί μια ψυχική μεταβολή ζωής - ένα τελετουργικό ενηλικίωσης δίχως τελετή. Και ίσως ο βαθύτερος θεραπευτικός στόχος είναι να συμπορευόμαστε στο πένθος, με σκοπό την μετατροπή του όχι σε τραύμα, αλλά σε γέφυρα προς την ψυχική ωρίμανση. 

Εφηβεία: το πένθος του παιδικού εαυτού και η διαμόρφωση της ενήλικης ταυτότητας 

Η εφηβεία δεν αποτελεί απλώς ένα ηλικιακό στάδιο ανάπτυξης. Πρόκειται για μια βαθιά ψυχική μετάβαση, μια εσωτερική διαδικασία μέσα από την οποία το άτομο μετακινείται σταδιακά προς την ενηλικίωση. 

Ίσως ένας από τους σημαντικότερους θεραπευτικούς ρόλους είναι η συνοδεία αυτού του ψυχικού πένθους, ώστε η εμπειρία να μετατραπεί όχι σε τραυματική ρήξη, αλλά σε μονοπάτι προς ωρίμανση. 

Η εφηβεία συχνά χαρακτηρίζεται ως μια περίοδος δυσκολιών, έντασης και αστάθειας. Γονείς, εκπαιδευτικοί αλλά και οι ίδιοι οι έφηβοι βιώνουν έντονες αλλαγές και συναισθηματικές μεταπτώσεις. Ωστόσο, μέσα από μια βαθύτερη ψυχοθεραπευτική ματιά, η εφηβεία μπορεί να ιδωθεί ως μια μορφή πένθους. Ένα πένθος που δεν αφορά στην απώλεια ενός προσώπου, αλλά στη σταδιακή απομάκρυνση από τον παιδικό εαυτό. 

Η πορεία προς την ενηλικίωση δεν αφορά μόνο την ανάπτυξη και την εξέλιξη. Περιλαμβάνει ταυτόχρονα απώλεια, αποχωρισμό και αναδιοργάνωση της ψυχικής ταυτότητας. 

Ο έφηβος πενθεί την αθωότητα της παιδικής ηλικίας, την βεβαιότητα που προσφέρει η ταυτότητα και την προστασία που υπήρχε μέχρι πρότινος μέσα από την εξάρτηση. 

Σαφώς, πέρα από τον έφηβο οι γονείς από την πλευρά τους βιώνουν ενός άλλου είδους πένθος: την επεξεργασία του γεγονότος ότι το παιδί τους αλλάζει και αποστασιοποιείται. Για τον λόγο αυτό, η σημαντικότερη πρόκληση για τους ενήλικες είναι η αντοχή στην μεταβατική αυτή διαδικασία χωρίς να ακυρώνουν την τελευταία. 

Εν κατακλείδι, χρειάζεται να εκλάβουμε την διαδικασία της εφηβείας ως μια αναστάτωση μέσα από την οποία αναγεννάται η ικανότητα του ανθρώπου να γίνει ο εαυτό του, μια διεργασία βαθιά δημιουργική για την υγιή εξέλιξη του ατόμου. 

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Νεκτάριος Κοσμάς - Ψυχοθεραπευτής

Νεκτάριος Κοσμάς: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ο Νεκτάριος Κοσμάς παρέχει εξατομικευμένες συνεδρίες συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας σε εφήβους και ενήλικες, αποκλειστικά με φυσική παρουσία, στο ιδιωτικό του γραφείο στην Κυψέλη. 

2130283980

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...