Πότε Καταλαβαίνουμε Πραγματικά τι μας Συνέβη ως Παιδιά; Ο εσωτερικός θάνατος που κανείς δεν βλέπει

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ήταν 13 ετών όταν η μητέρα της τη χτύπησε με μια χτένα τόσο δυνατά, 3 φορές, που την μάτωσε. Η Γ. θυμόταν τον πόνο. Θυμόταν τον καθρέφτη μπροστά της.

Αυτό που θυμόταν πιο έντονα, όμως, ήταν η στιγμή που ξαφνικά σταμάτησε να αισθάνεται. «Σαν να έκλεισε κάτι μέσα μου. Σαν να έφυγα από εκεί, ενώ ήμουν ακόμη εκεί». Το κεφάλι της πονούσε, αλλά το μυαλό της είχε απομακρυνθεί από αυτό που συνέβαινε. Όλα έμοιαζαν για λίγο να κινούνται πιο αργά. Κοίταξε τον εαυτό της στον καθρέφτη και είπε στη μητέρα της:

«Μπορείς να με χτυπάς μέχρι να πεθάνω. Εγώ δεν θα ξανακλάψω. Θα δεις.»

Μετά από εκείνη τη μέρα, η μητέρα της δεν σήκωσε ποτέ ξανά χέρι πάνω της. Χρόνια αργότερα, μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο, η Γ. δεν περιέγραφε μόνο ένα περιστατικό σωματικής βίας. Περιέγραφε τη στιγμή που, όπως την ένιωθε η ίδια, κάτι μέσα της είχε πεθάνει. Όχι το σώμα της. Η αίσθηση ότι μπορούσε να είναι ασφαλής μέσα σε μια σχέση.

Μέχρι τότε πίστευε πως τα πράγματα μπορούσαν να λυθούν με λόγια. Αυτό που τη σημάδεψε περισσότερο δεν ήταν μόνο το χτύπημα. Ήταν ότι η μητέρα της δεν μπορούσε να την ακούσει, να την καταλάβει, να σταματήσει. Έμεινε με την αίσθηση ότι δεν υπήρχε κανείς να την ακούσει. Έμεινε μόνη. Αυτός μπορεί να είναι ένας από τους πρώτους «εσωτερικούς θανάτους» που βιώνει ένας άνθρωπος. Η στιγμή που πεθαίνει κάτι από την ασφάλεια, την εμπιστοσύνη ή την προσδοκία ότι ο άνθρωπος που αγαπάς θα σε προστατεύσει.

Όταν το σώμα αναλαμβάνει να προστατεύσει

Αυτό που μπορεί να συμβεί σε τέτοιες στιγμές περιγράφεται ως αντίδραση «παγώματος» ή αποσύνδεσης του νευρικού συστήματος. Όταν ένα παιδί δεν μπορεί να ξεφύγει από μια κατάσταση που βιώνει ως απειλητική, το σώμα μπορεί να το προστατεύσει μειώνοντας την πρόσβαση στο συναίσθημα και περνώντας σε μια κατάσταση ακινητοποίησης ή μουδιάσματος. Πρόκειται για έναν μηχανισμό επιβίωσης.

Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μπορεί να βιώνεται και σαν ρήγμα στην ταυτότητα. Σαν τη στιγμή κατά την οποία το παιδί μαθαίνει: «Αυτό που είμαι δεν είναι ασφαλές εδώ.» Πολλοί άνθρωποι κουβαλούν τέτοιες στιγμές στην ενήλικη ζωή χωρίς καν να το συνειδητοποιούν. Μπορεί αργότερα να εμφανίζονται ως υπερβολική ανάληψη ευθύνης, συναισθηματική απόσταση ή ως μια βαθιά αίσθηση ότι η εγγύτητα έχει πάντα κάποιο κόστος.

Όταν μεγαλώνουμε και βλέπουμε αλλιώς το παρελθόν

Όταν μεγαλώνεις, αποκτάς τη δική σου ζωή, τις δικές σου σχέσεις, ίσως και τα δικά σου παιδιά, αρχίζεις να καταλαβαίνεις διαφορετικά όσα συνέβησαν. Ξέρεις πλέον καλύτερα τι σημαίνει ασφάλεια και τι όχι. Το σώμα και το μυαλό σου γνωρίζουν τι συνέβη. Απλώς μπορεί να χρειαστεί πολύς χρόνος για να το επεξεργαστείς πλήρως, κάποιες φορές μια δεκαετία ή και περισσότερο. Όταν είμαστε παιδιά, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να δικαιολογήσουμε τη συμπεριφορά των γονιών μας, τις πράξεις τους, ακόμη και την απουσία αγάπης. Χρειάζεται να επιβιώσουμε μέσα στη σχέση μαζί τους.

Γι’ αυτό πολλές φορές κατασκευάζουμε μέσα μας αφηγήσεις για το πώς μας αγαπούσαν, ακόμη κι όταν αυτό που βιώναμε δεν έμοιαζε πάντοτε με αγάπη. Αργότερα, ως ενήλικες, οι ίδιοι άνθρωποι που κάποτε είχαν απόλυτη εξουσία πάνω μας δεν την έχουν πια. Τώρα υπάρχει επιλογή. Μαζί με την επιλογή έρχονται και τα όρια. Αυτό που κάποτε έπρεπε να ανεχτούμε, σήμερα δεν είμαστε υποχρεωμένοι να το ανεχόμαστε.

Η στιγμή που πεθαίνει η ψευδαίσθηση

Ο «θάνατος» είχε συμβεί πολύ πριν το καταλάβεις, όταν ήσουν ακόμη απασχολημένος με το να επιβιώνεις. Κάτι μέσα σου είχε ήδη αρχίσει να αποχωρίζεται αυτό που δεν μπορούσε πια να αντέξει. Αργότερα, αυτή η απομάκρυνση μπορεί να αρχίσει να μοιάζει απελευθερωτική. Όταν είσαι πλέον ενήλικας και έχεις τη δική σου ζωή, κάτι αλλάζει. Πεθαίνει η ψευδαίσθηση. Η εικόνα που είχε δημιουργήσει κάποτε το παιδί για το πώς μοιάζει η αγάπη, πώς προσφέρεται και τι σημαίνει πραγματικά να σε φροντίζουν.

Ως παιδιά, ερμηνεύουμε αυτό που έχουμε διαθέσιμο ως αγάπη. Αυτή η αντίληψη μάς βοηθά να επιβιώσουμε. Αργότερα, ειδικά όταν γινόμαστε οι ίδιοι γονείς, αρχίζουμε πολλές φορές να βλέπουμε τις παλιές δυναμικές πιο καθαρά. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να είναι βαθιά αναστατωτική. Ίσως εξηγεί γιατί κάποιοι ενήλικες, κάποια στιγμή στη ζωή τους, αρχίζουν σταδιακά να απομακρύνονται από τους γονείς τους. Οι λόγοι μπορεί φυσικά να είναι πολλοί.

Ένας από αυτούς, όμως, είναι αυτή ακριβώς η στιγμή αναγνώρισης. Η στιγμή που αρχίζεις να βλέπεις καθαρά πώς σου φέρθηκαν, πώς σε αγάπησαν ή δεν σε αγάπησαν, πώς σε στήριξαν ή δεν μπόρεσαν να σε στηρίξουν. Οι αναμνήσεις επιστρέφουν. Σκηνές που δεν επέλεξες να θυμηθείς εμφανίζονται από μόνες τους. Μία εικόνα. Μετά άλλη μία. Σιγά σιγά, τα κομμάτια αρχίζουν να ενώνονται. Όταν η εικόνα γίνει ολόκληρη, κάτι μέσα σου πεθαίνει. Αυτό που πεθαίνει είναι η προσδοκία. Η ελπίδα ότι κάποτε όλα θα γίνουν διαφορετικά από ό,τι ήταν.

Από τη συγχώρεση στην επιλογή

Το ερώτημα δεν είναι πια: «Μπορώ να συγχωρήσω;» Αλλά: «Πόσο κοντά θέλω να βρίσκομαι και με ποιο κόστος για εμένα;» Αυτό δεν είναι απαραίτητα απόρριψη. Δεν είναι απαραίτητα αποφυγή.

Ο καθένας περνά αυτή τη διαδικασία με διαφορετικό τρόπο και στον δικό του χρόνο. Κάπου εδώ ο εσωτερικός θάνατος αρχίζει να μετατρέπεται σε μια νέα αρχή.

Οι σχέσεις δεν καθορίζονται πλέον μόνο από ανεκπλήρωτες ανάγκες της παιδικής ηλικίας, αλλά από επιλογή και όρια. Τα όρια δεν είναι τοίχοι. Είναι οι προϋποθέσεις μέσα στις οποίες μια σχέση μπορεί να παραμείνει ασφαλής.

Οι μικροί «θάνατοι» της ζωής

Έχουμε «πεθάνει» πολλές φορές στη ζωή μας. Πολλοί άνθρωποι μπορούν να αναγνωρίσουν κάτι από αυτό στον εαυτό τους. Παρόλα αυτά, είμαστε ακόμη εδώ. Τώρα ίσως είναι πιο ξεκάθαρο τι σημαίνει ένας τέτοιος θάνατος. Δεν είναι απαραίτητα ένα τέλος. Μπορεί να είναι μια αρχή. Είναι μια επώδυνη διαδικασία αποδέσμευσης από μια οικεία ζωή, από γονείς, κατοικίδια, σπίτια, συνήθειες, συντρόφους, εραστές, ρόλους, ακόμη και από εκδοχές του εαυτού μας.

Με τον χρόνο, αυτή η αποδέσμευση μπορεί να γίνει απελευθέρωση. Μπορεί να γίνει η αποβολή ταυτοτήτων που δεν ταιριάζουν πλέον σε αυτό που γινόμαστε. Με αυτή την έννοια, ο θάνατος μπορεί να είναι μια βαθιά μορφή ελευθερίας. Είναι η στιγμή που αναγκάζεσαι να συναντήσεις τον εαυτό σου.

Κανείς δεν μπορεί να βιώσει τον πόνο σου αντί για εσένα. Όσοι άνθρωποι κι αν βρίσκονται δίπλα σου, υπάρχει ένα κομμάτι του πόνου που βιώνεται αναπόφευκτα μόνο του. Αυτό είναι επίσης ένας αποχωρισμός. Μια μορφή αποδέσμευσης που όλοι, κάποια στιγμή, καλούμαστε να αντέξουμε.

Μπορεί να μοιάζει τρομακτικό ή μοναχικό, γιατί ένα μέρος του εαυτού μας αντιστέκεται στο να αφήσει πίσω ό,τι γνωρίζει. Παρόλα αυτά, μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής. Όταν στρέφεσαι προς την εσωτερική σου πραγματικότητα, αρχίζεις σταδιακά να αναδιοργανώνεις την ταυτότητα σου, να αναλαμβάνεις την ευθύνη της ζωής σου και να ζεις περισσότερο σύμφωνα με αυτό που πραγματικά είσαι.

Ο εσωτερικός θάνατος δεν σημαίνει ότι χάθηκαν όλα. Σημαίνει ότι παλιές, προστατευτικές εκδοχές του εαυτού αρχίζουν να αποσύρονται, ώστε να δημιουργηθεί χώρος για κάτι πιο αυθεντικό. Το ζητούμενο δεν είναι να ξαναχτίσεις τον παλιό σου εαυτό. Είναι να μάθεις να ζεις μέσα από αυτόν που αναδύεται τώρα.

Το δύσκολο «ανάμεσα»

Ακολουθεί συχνά μια μεταβατική περίοδος. Η παλιά ταυτότητα δεν σου ταιριάζει πια, αλλά η καινούργια δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Αυτό το «ανάμεσα» μπορεί να μοιάζει άδειο, αβέβαιο ή μπερδεμένο. Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να το εκλάβουν ως κατάθλιψη, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αφορά περισσότερο μια περίοδο ψυχικής και σωματικής αναπροσαρμογής. Μπορεί να κουράζεσαι περισσότερο κοινωνικά. Μπορεί να αποκτάς πιο ξεκάθαρα όρια. Μπορεί ξαφνικά να μη μπορείς να ανεχτείς δυναμικές που παλαιότερα θεωρούσες φυσιολογικές. Είναι κάτι άγνωστο.

Παράλληλα, μπορεί να φέρνει τεράστια ανακούφιση. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το μυαλό αρχίζει να μαθαίνει να λειτουργεί χωρίς παλιούς μηχανισμούς επιβίωσης. Χωρίς την ανάγκη να ευχαριστείς τους άλλους, χωρίς τη σιωπή, χωρίς το συναισθηματικό κλείσιμο, χωρίς την υπερβολική προσκόλληση. Πρόκειται για στρατηγικές που κάποτε σε προστάτεψαν, αλλά ίσως σήμερα δεν σου είναι πλέον απαραίτητες.

Η επιστροφή στον εαυτό

Ο Jung περιέγραψε αυτή τη διαδικασία μέσα από την έννοια της εξατομίκευσης. Δεν σημαίνει ότι γίνεσαι κάποιος εντελώς διαφορετικός. Σημαίνει ότι πλησιάζεις περισσότερο αυτό που είσαι, πέρα από τους ρόλους και τις προσαρμογές που κάποτε χρειάστηκαν για να επιβιώσεις. Ίσως αξίζει εδώ να σταθείς για λίγο και να αναρωτηθείς: «Ποιος ήμουν πριν μάθω ότι πρέπει να μένω σιωπηλός, δυνατός ή πάντα ευχάριστος;» «Ποιος ήμουν πριν κάποιες σχέσεις μού μάθουν ποιος έπρεπε να γίνω;» «Τι με ενδιέφερε πριν μάθω να προσαρμόζομαι τόσο πολύ;»

Αν δεν θυμάσαι, δεν πειράζει. Σημαίνει απλώς ότι υπάρχει ακόμη χώρος για να το ανακαλύψεις. Γίνε ξανά περίεργος για τον εαυτό σου. Η ζωή είναι σύντομη. Μελέτησε τον εαυτό σου. Επένδυσε σε αυτόν. Καθώς αυτή η διαδικασία προχωρά, πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να αισθάνονται περισσότερο ζωντανοί, επειδή δεν βρίσκονται πια σε διαρκή εσωτερική σύγκρουση με τον ίδιο τους τον εαυτό.

Τελικά, τι είναι αυτό που πεθαίνει;

Κράτησε αυτή τη σκέψη: «Ο θάνατος δεν είναι η μεγαλύτερη απώλεια στη ζωή. Η μεγαλύτερη απώλεια είναι ό,τι πεθαίνει μέσα μας όσο ακόμη ζούμε.» — Norman Cousins

Για πολύ καιρό μπορεί να πιστεύουμε ότι αυτό είναι αλήθεια. Ίσως όμως υπάρχει και ένας άλλος τρόπος να το δούμε. Αυτό που πεθαίνει δεν είναι η ουσία μας. Είναι η ψευδαίσθηση που κάποτε χρειαζόμασταν για να επιβιώσουμε. Όταν αυτή η ψευδαίσθηση τελικά καταρρεύσει, μπορεί να ανακαλύψουμε ότι είμαστε περισσότερο ζωντανοί από ποτέ.

Πηγές:

Blake, L. (2017). Parents and children who are estranged in adulthood: A review and discussion of the literature. Journal of Family Theory & Review, 9(4), 521-536.

Elbert, T., Schauer, M., & Neuner, F. (2022). Narrative exposure therapy (NET): Reorganizing memories of traumatic stress, fear, and violence. In Evidence based treatments for trauma-related psychological disorders: A practical guide for clinicians (pp. 255-280). Cham: Springer International Publishing.

Greene, C. A., Haisley, L., Wallace, C., & Ford, J. D. (2020). Intergenerational effects of childhood maltreatment: A systematic review of the parenting practices of adult survivors of childhood abuse, neglect, and violence. Clinical psychology review, 80, 101891.

Jung, C. G. (2024). Collected works of CG Jung, volume 18: The symbolic life: Miscellaneous writings (Vol. 20). Princeton University Press.

Li, S., Ma, Y., Cao, X., Liu, J., Qi, Y., & Chen, X. (2026). Childhood Maltreatment and Adult Attachment: A Three-Level Meta-Analytic Review. Trauma, Violence, & Abuse, 15248380261455767.

Vonderlin, R., Kleindienst, N., Alpers, G. W., Bohus, M., Lyssenko, L., & Schmahl, C. (2018). Dissociation in victims of childhood abuse or neglect: A meta-analytic review. Psychological medicine, 48(15), 2467-2476.

Yalom, I. D. (1980). Existential psychotherapy (Vol. 1). New York: Basic books.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.