Έτσι είμαι εγώ, εντάξει;

Σε έναν τέλειο κόσμο θα ήταν εύκολο να πει απλώς κανείς: «Είμαι ένα ιδιαίτερο είδος ανθρώπου και αυτό δεν πειράζει γιατί το διάβασα σε ένα βιβλίο. Απλούστατα έτσι είμαι και έτσι ενεργώ».

Αλήθεια, δεν θα ήταν υπέροχο να μην ήσαστε υποχρεωμένοι να περιορίζετε τη δική σας συμπεριφορά; Να είστε πάντα σε θέση να ενεργείτε και να συμπεριφέρεστε ακριβώς όπως νιώθετε ανά πάσα στιγμή; Μπορείτε να το κάνετε.
Μπορείτε να συμπεριφέρεστε ακριβώς όπως επιθυμείτε.

Το μόνο που πρέπει να κάνετε είναι να βρείτε την κατάλληλη συνθήκη για να το κάνετε.

Υπάρχουν δύο συνθήκες στις οποίες μπορείτε να είστε ο εαυτός σας και μόνο αυτός:

1. Η πρώτη συνθήκη είναι όταν βρίσκεστε μόνοι σας σε ένα δωμάτιο. Τότε δεν έχει και τόση σημασία πώς μιλάτε ή τι κάνετε. Δεν βλάπτει κανέναν αν ουρλιάξετε και βρίσετε ή αν απλώς θελήσετε να καθίσετε σιωπηλοί και να συλλογιστείτε τα μεγάλα μυστήρια της ζωής ή να αναρωτηθείτε γιατί ο Μπιλ Γκέιτς είναι ο μεγαλύτερος γαιοκτήμονας στις ΗΠΑ.
Μέσα στη μοναξιά σας μπορείτε να συμπεριφέρεστε ακριβώς όπως νιώθετε. Έξοχα, ε;

2. Η δεύτερη κατάσταση στην οποία μπορείτε να είστε απολύτως ο εαυτός σας είναι όταν όλοι οι άλλοι στο δωμάτιο είναι ακριβώς όπως εσείς. Είστε ελεύθεροι να ακολουθήσετε τη συμβουλή της μητέρας σας και να συμπεριφέρεστε στους άλλους όπως θέλετε να σας συμπεριφέρονται.

Εξαιρετική συμβουλή και με πολύ καλές προθέσεις. Και επίσης λειτουργεί, αρκεί να είναι όλοι ίδιοι με εσάς. Το μόνο που χρειάζεται να κάνετε είναι μια λίστα με όλους τους ανθρώπους που γνωρίζετε και οι οποίοι πιστεύουν ακριβώς ό,τι κι εσείς, που σκέφτονται και ενεργούν ακριβώς όπως εσείς σε όλες τις περιστάσεις. Στη συνέχεια τηλεφωνήστε τους και αρχίστε να κάνετε παρέα. Σημαντικό, πρέπει να είναι ακριβώς όπως εσείς.

Σε οποιαδήποτε άλλη περίσταση θα ήταν μάλλον καλή ιδέα να κατανοήσετε πώς σας αντιλαμβάνονται οι άλλοι και να μάθετε πώς λειτουργούν. Δεν νομίζω ότι θα κάνω κάποια βαρυσήμαντη δήλωση αν σας πω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που γνωρίζετε δεν είναι ακριβώς όπως εσείς.
Οι λέξεις και οι εκφράσεις που επιλέγουμε να χρησιμοποιήσουμε ποικίλλουν.

Ο τίτλος και μόνο αυτού του βιβλίου αποδεικνύει τις διαφορετικές ερμηνείες που δίνουμε σε απλές λέξεις. Έλαβα αρκετά ηλεκτρονικά μηνύματα από ανθρώπους που θεωρούν πως ήταν ατυχής επιλογή τίτλου. Λένε ότι δεν είναι σωστό να αποκαλούμε ο ένας τον άλλο ηλίθιο. Και τείνω να συμφωνήσω σε γενικές γραμμές, σημειώνοντας παράλληλα ότι το χιούμορ και η ειρωνεία μάλλον δεν ταιριάζουν σε όλους.

Αλλά όταν χρησιμοποιείτε τη λάθος λέξη, τότε, ναι, ίσως είστε ηλίθιος.
Πού να ξέρω κι εγώ; Αλλά αυτό που ξέρω είναι το εξής: Είμαστε όλοι ο ηλίθιος στο αφήγημα κάποιου.

Περιστοιχιζόμαστε από ηλίθιους – ή μήπως όχι;

Για σταθείτε ένα λεπτό. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό;
Καθώς έγραφα, μου ήρθε στο μυαλό η ακόλουθη αναλογία: τα μοτίβα συμπεριφοράς μοιάζουν με κιβώτιο ταχυτήτων. Δεν λειτουργεί με μία μόνο ταχύτητα. Όσο περισσότερες ταχύτητες έχετε στη διάθεσή σας, τόσο πιο ομαλή είναι η διαδρομή. Όπως ακριβώς με ένα κιβώτιο ταχυτήτων, κάποιες φορές είναι κατάλληλη μία από τις ταχύτητες, ενώ άλλες φορές η ίδια ακριβώς ταχύτητα είναι εντελώς ακατάλληλη.

Είναι μια χαρά να ξεκινάτε το αυτοκίνητο με πρώτη – θα ήταν κάπως δύσκολο να ξεκινούσατε με πέμπτη. Σε άλλες συνθήκες, είναι άσκοπο να προσπαθείτε να χρησιμοποιήσετε την πρώτη – αν, ας πούμε, οδηγείτε με ογδόντα χιλιόμετρα την ώρα.

Σε κάποιες περιστάσεις κάθε δεδομένο άτομο καταλήγει σταμπαρισμένο, χαρακτηρισμένο και κατηγοριοποιημένο πιο γρήγορα απ’ όσο μπορείτε να πείτε τη λέξη «στερεότυπο».

Από την άλλη, πριν τραβήξετε το πιστόλι που κολλάει ταμπέλες και αρχίσετε να πυροβολείτε με λέξεις όπως «βλάκας», «τεμπέλης» ή «γενικώς αλλόκοτος», ας εξετάσουμε την επιλογή να μη βάζουμε καθόλου ταμπέλες ο ένας στον άλλο.

Τα πλεονεκτήματα του να μην κατηγοριοποιούμε τους ανθρώπους είναι το ίδιο εκπληκτικά όσο να βρίσκουμε έξτρα τηγανητές πατάτες στο πιάτο μας. Κατ’ αρχάς, κάνει τη ζωή μας πιο συναρπαστική. Αντί να βλέπετε κάποιον απλώς σαν «ενοχλητικό», μπορεί να ανακαλύψετε ότι είναι μια απρόσμενη πηγή διασκέδασης.

Επίσης, υπάρχει και το θέμα της αποφυγής ντροπιαστικών καταστάσεων. Το να κολλήσετε σε κάποιον την ταμπέλα του «αργόστροφου» μπορεί να καταλήξει σε μεγάλη ντροπή όταν αποδειχτεί ότι το συγκεκριμένο άτομο είναι καθηγητής αστροφυσικής ή γκραν μετρ στο σκάκι. Είναι σαν να καρφιτσώνεις στην πλάτη κάποιου ένα χαρτί που γράφει «Κλότσα με» και ανακαλύπτεις μετά ότι το συγκεκριμένο άτομο είναι πρωταθλητής του κικ μπόξινγκ.

Ωστόσο, δεν είναι τόσο εύκολο να καταργήσουμε τις ταμπέλες. Ορισμένες φορές φαίνεται λες και ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να αποδίδει αυτόματα ταμπέλες στους ανθρώπους, θαρρείς και έχουμε ανάγκη να κατηγοριοποιούμε ο ένας τον άλλο προκειμένου να έχουμε οποιαδήποτε σχέση μαζί του – τελεία και παύλα.
[...]

Αποδίδουμε ταμπέλες ο ένας στον άλλο – το κάνουμε ακατάπαυστα. Υποπτεύομαι ότι έχει ενσωματωθεί στο DNA μας. Απλούστατα πιστεύουμε ότι οφείλουμε να βρίσκουμε τρόπους να συνδεόμαστε με τους άλλους· διαφορετικά καταλήγει υπερβολικά δύσκολο να τους κρατάμε σε λογαριασμό. Αλλά την επόμενη φορά που θα μπείτε στον πειρασμό να κολλήσετε ταμπέλα σε κάποιον, πάρτε λίγο χρόνο να σκεφτείτε τα πλεονεκτήματα να συγκρατηθείτε. Ίσως ανακαλύψετε ότι η ζωή είναι λίγο πιο διασκεδαστική και ότι αποκτάτε περισσότερους απροσδόκητους φίλους στην πορεία. Και, ποιος ξέρει; Ίσως έτσι αποφύγετε να σας κατηγοριοποιήσουν σαν «μανιακό της κατηγοριοποίησης»

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Ανάμεσα σε ηλίθιους (Αναθεωρημένη και συμπληρωμένη έκδοση) του Thomas Erikson που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα στο dioptra.gr και σε όλα τα συνεργαζόμενα βιβλιοπωλεία.