Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Τι μας εμποδίζει να λέμε «όχι»; Γιατί μια τόσο μικρή λέξη είναι μια από τις μεγαλύτερες επικοινωνιακές μας δυσκολίες στην καθημερινότητα; Πως εξηγείται αυτή η δυσκολία με βάση την ψυχολογία και βασικές κατευθύνσεις/θεωρίες της;
Στην καθημερινότητά μας πολλές φορές καλούμαστε να απαντήσουμε σε μια ερώτηση, σε μια πρόσκληση ή/και σε οποιαδήποτε συνθήκη κι ενώ μέσα μας φωνάζει μια φωνή: «Πες όχι», εν τέλει βγαίνει ένα «ναι» είτε με δισταγμό είτε με συγκατάβαση είτε με συμβιβασμό.
Θα πει ο/η σύντροφος στο/η σύντροφο: «Μας κάλεσαν σε ένα τραπέζι το Σάββατο, θες να πάμε;» και η άλλη πλευρά αφού μέσα της σκεφτεί: «Δε θέλω να πάω πουθενά, είμαι κουρασμένος/η, θέλω απλά να χαλαρώσουμε μαζί» ή «Δε γίνεται έχω τόσες πολλές δουλειές που χρονικά δε μου βγαίνει» ή «Είχαμε πει θα βγούμε με τα παιδιά» κτλ, καταλήγει να πει «Ναι…».
Γιατί λοιπόν ενώ ξέρουμε ότι δε θέλουμε, ότι αυτό που θα πούμε δεν είναι επιλογή μας, δεν είναι κάτι που μας αρέσει, το αποδεχόμαστε; Γιατί μπαίνουμε στη διαδικασία εσωτερικού θυμού με το εγώ μας, προς τα έξω βγαίνει μια συγκαταβατική μορφή;
Ας το δούμε όλο αυτό μέσα από την ψυχολογία και τι μας λένε οι βασικές θεωρίες-κατευθύνσεις της:
Α) Θεωρία προσκόλλησης (attachment theory). Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία κάποιος με αγχώδη προσκόλληση έχει αρκετές πιθανότητες να δυσκολεύεται να αρνηθεί στον άλλον, καθώς υπάρχει από κάτω φόβος εγκατάλειψης και απόρριψης. Τα αγχώδη άτομα έχουν μια τάση να θέλουν να ικανοποιούν τον άλλον και η ευχαρίστησή τους έχει να κάνει με το αν γίνονται αποδεκτά από τον ευρύτερο κύκλο τους.
Χαρακτηριστικά αίτια δυσκολίας του «όχι», που μας καθρεπτίζουν ένα αγχώδες άτομο είναι: θέλει να είναι συμπαθής, φοβάται την απόρριψη του άλλου, φοβάται την απώλεια και την εγκατάλειψη, φοβάται το θυμό του άλλου αλλά και τη μοναξιά. Επειδή η βάση είναι η αποδοχή, οποιοδήποτε αντίθετο αποτέλεσμα θα προκαλέσει τρομερή ανασφάλεια και το άτομο «αναγκάζεται» να λέει «ναι» μόνο και μόνο για την αίσθηση του ανήκειν…
Β) Συμπεριφορισμός και θετική/αρνητική ενίσχυση. Σε αυτό το κομμάτι παρατηρούμε πως τα άτομα έχουν μια τάση να προτιμούν τη συμπεριφορά που ενισχύεται θετικά. Για αυτά τα άτομα το να ανταποκριθούν θετικά σε κάτι έχει ταυτιστεί με ηρεμία και αποδοχή, ενώ οποιαδήποτε αρνητική απάντηση είναι συνώνυμη με ένταση, ενοχή κι απόρριψη. Πως καταλαβαίνουμε ότι κάποιος επιλέγει να πει «ναι» επειδή αυτή η συμπεριφορά ενισχύεται θετικά;
Αρχικά φοβάται τη σύγκρουση, καθώς στη σκέψη και μόνο ότι θα έρθει ανισορροπία στο σύστημα είναι από μόνο του αποκρουστικό κι εκτός πλαισίου. Έπειτα η σχετικά γρήγορη κι αυτόματη θετική απάντηση θα μπορούσε να είναι μια ένδειξη. Έχοντας στο νου πως το πει «όχι» είναι κάτι κακό, αυτόματα θα βγει μια θετική ανταπόκριση. Άλλος ένας παράγοντας είναι ο φόβος των συνεπειών: «Αν αρνηθώ τι γίνεται;» οπότε γεννιέται μια αυτόματη ανάγκη διατήρησης της ηρεμίας.
Γ) Γνωσιακή – Συμπεριφορική Θεωρία (CBT). Με βάση αυτή τη θεωρία υπάρχουν στο άτομο κάποιες αυτόματες σκέψεις και πεποιθήσεις που οδηγούν σε αντίστοιχες ενέργειες. Θα λέγαμε ότι υπάρχει μια γραμμική αιτιότητα στον τρόπο σκέψης. Για παράδειγμα: «Αν πω όχι στον/στην τάδε, θα με αντιπαθήσει» ή «Για να δικαιούμαι να πω όχι, πρέπει να έχω σοβαρό λόγο».
Ουσιαστικά πρόκειται για παγιωμένες και κάπως άκαμπτες σκέψεις και συμπεριφορές που οδηγούν το άτομο στη δυσκολία να πει όχι.
Με τη ΓΣΘ καταλαβαίνουμε πως ένας από τους βασικότερους λόγους που ένα άτομο δε θα «ρισκάρει» να πει όχι είναι ο φόβος ότι θα απογοητεύσει τον άλλον ή θα γίνει δυσάρεστος. Τα άτομα αυτά μπορεί και να νιώθουν ενοχές κάθε φορά που αρνιούνται για αυτό και πολύ συχνά έχουν και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Επίσης κυριαρχούνται έντονα από έναν εσωτερικό κανόνα του «πρέπει». Κάθε φορά που είναι να μπει κάποιο όριο και ξέρουν ότι αυτό θα είναι οδυνηρό για τον συνομιλητή τους, δημιουργείται μια ενοχή κι αυτόματα ο εσωτερικός δικαστής, σταματάει τη συνθήκη.
Δ) Θεωρία των σχημάτων. Τα άτομα που δυσκολεύονται να πουν όχι, συνήθως έχουν μια δυσκολία με το να βάζουν όρια και αυτό έχει άμεση συσχέτιση με τα νοητικά σχήματα. Για παράδειγμα με το σχήμα της «υποταγής» το άτομο καταπιέζει τις ανάγκες του για να αποφύγει το θυμό ή την απόρριψη, με την «αυτοθυσία» επιλέγει να βάζει τους άλλους μπροστά διαρκώς (οι άλλοι πιο σημαντικοί από εμένα) και με την «αναζήτηση αποδοχής – αναγνώρισης» παρατηρείται μια συναισθηματική εξάρτηση: «Για να είμαι καλά και χαρούμενος, πρέπει να είμαι αποδεκτός». Πάλι εδώ βλέπουμε τον παράγοντα της ενοχής σε περίπτωση που αρνηθεί, κυρίως με το σχήμα της αυτοθυσίας, αλλά και το φόβο δυσαρέσκειας του άλλου.
Η μεγάλη ενσυναίσθηση είναι επίσης κάτι που θα δυσκολέψει μια ενδεχόμενη αρνητική απάντηση (το συναίσθημα του άλλου και το πώς θα νιώσει, είναι μεγαλύτερο από τη δική μου ανάγκη). Τα άτομα αυτά επίσης αισθάνονται και κάποιο χρέος στον απέναντί του (μόνιμη υποχρέωση), επομένως ο φόβος του να φανούν αχάριστα τα απομακρύνει από την ενδεχόμενη σκέψη της άρνησης.
Ε) Θεωρία κοινωνικής μάθησης, Bandura. Η θεωρία αυτή μας δίδαξε πως οι άνθρωποι μαθαίνουν παρατηρώντας. Επομένως, ένα παιδί που παρατηρεί τους γονείς του να λένε «ναι» και αυτό να είναι κάτι καλό, όμορφο και αποδεκτό, αμέσως το «ναι» κατατάσσεται στη σωστή κοινωνική συμπεριφορά. Κάπως έτσι λοιπόν δημιουργείται το «καλό παιδί», το οποίο αν πει «όχι» θα γίνει αυτόματα «κακό» (θα μου πείτε υπερβολή, αλλά κι όμως το βλέπουμε..). Η έλλειψη ορίων κι εδώ συναντάται αρκετά και επίσης παρατηρείται και μια ανάγκη για έλεγχο της εικόνας του εκάστοτε ατόμου. Επίσης, ο φόβος να μη φανεί εγωιστής τον οδηγεί σε συνθήκες συγκατάβασης και δεκτικότητας.
Τελικά είναι ο φόβος απογοήτευσης για τους άλλους; Είναι ανάγκη για αποδοχή; Ενοχές; Φόβος σύγκρουσης; Χαμηλή αυτοεκτίμηση; Είναι ο ορισμός του καλού παιδιού; Φόβος απόρριψης; Αίσθηση υποχρέωσης; Δυσκολία στα όρια; Φόβος αγένειας; People pleasing;
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
Όποιος κι αν είναι ο λόγος ή οι λόγοι, οφείλουμε να γνωρίζουμε το εξής: Το ότι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να πει όχι δε σημαίνει ότι είναι καλόβολος ή υπερβολικά ευγενικός. Μπορεί να είναι κι ένας τρόπος να προστατεύει τον εαυτό του από κάτι που φοβάται περισσότερο από το ίδιο το «ναι»: απόρριψη, αίσθηση ανεπάρκειας, εγκατάλειψη ή/και ενοχές.
Να έχουμε στο νου μας πρώτα γιατί εμείς δυσκολευόμαστε, αν δυσκολευόμαστε και μετά να σκεφτούμε πως για τον ίδιο ή κάποιον άλλο λόγο μπορεί να δυσκολεύεται κι ο άλλος.
Αν εντοπίσουμε τη δική μας δυσκολία που πηγάζει από κάτι εσωτερικό βαθύ, τη διορθώσουμε και την αλλάξουμε ίσως βελτιώσουμε και την καθημερινότητά μας και την επικοινωνία μας με τους βασικούς άλλους.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Αικατερίνη Μούτουπα - Ψυχολόγος
Αικατερίνη Μούτουπα: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology
- Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
- Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
- Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.
Ειδίκευση στην οικογενειακή θεραπεία, συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία. Θεραπεία ενηλίκων και εφήβων.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
