Πρέπει να αναγκάζονται τα παιδιά να ζητούν συγγνώμη;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Το να αναγκάζονται τα παιδιά να ζητούν συγγνώμη είναι ένας τρόπος για να μάθουν καλούς τρόπους συμπεριφοράς. Όμως, είναι ο καλύτερος τρόπος αναφορικά με την ενστάλαξη αξιών;

Κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του, το παιδί μαθαίνει, μεταξύ άλλων, πώς να λειτουργεί στην κοινωνία. Μαθαίνει πώς να σχετίζεται αποτελεσματικά με τους άλλους και πώς οι δικές του πράξεις μπορούν να επηρεάσουν τους άλλους. Εντούτοις, πρόκειται για μια διαδικασία που συχνά χαρακτηρίζεται από λάθη.

Το ερώτημα που γεννάται είναι εάν τα παιδιά πρέπει να αναγκάζονται να ζητούν συγγνώμη για τα λάθη αυτά.

Η εκπαίδευση κατάλληλων συμπεριφορών στα παιδιά είναι ένα ιδιαιτέρως σημαντικό έργο που οι γονείς πρέπει να αναλάβουν. Απλές εκφράσεις, όπως «ευχαριστώ», «παρακαλώ» ή «συγγνώμη» βοηθούν τα παιδιά να έχουν πιο υγιείς και θετικές αλληλεπιδράσεις με τους άλλους. 

Φυσικά, κανένας γονέας δεν επιθυμεί το παιδί του να γίνει ένας μικρός «τύρρανος» που καταπατά τα συναισθήματα και τις ανάγκες του άλλου. Αλλά το να αναγκάζονται τα παιδιά να εκφράσουν λύπη δεν είναι πάντα η καλύτερη επιλογή. 

Το παιδί που αναγκάζεται να ζητήσει συγγνώμη, συνήθως το κάνει απρόθυμα και χωρίς να το νιώθει πραγματικά. Οι γονείς ξεχνούν ότι ο εγωκεντρισμός,  που αποτελεί ένα τυπικό χαρακτηριστικό των ηλικιών αυτών, εμποδίζει τα παιδιά να αντιληφθούν ότι οι άλλοι μπορεί να έχουν διαφορετική από τη δική τους άποψη και να κατανοήσουν τα συναισθήματα και τις ανάγκες τους.

Τι συμβαίνει όταν τα παιδιά αναγκάζονται να ζητούν συγγνώμη;

Είναι αρκετά συνηθισμένο οι γονείς να θέλουν να μάθουν τα παιδιά τους να ζητούν συγγνώμη σε μια προσπάθεια διόρθωσης της συμπεριφοράς τους. Όμως, το να αναγκάζονται να προβαίνουν στην ενέργεια αυτή μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τις ακόλουθες συνέπειες.

Η συγγνώμη δεν είναι αποτελεσματική

Όταν οι γονείς αναγκάζουν το παιδί τους να ζητήσει συγγνώμη από ένα άλλο παιδί με το οποίο είχε μια σύγκρουση, τότε η συγγνώμη κατά πάσα πιθανότητα δεν θα έχει αποτέλεσμα. Μια ενδιαφέρουσα μελέτη καταδεικνύει ότι τα παιδιά μπορούν να διακρίνουν μεταξύ μιας ειλικρινούς και μιας ανειλικρινούς συγγνώμης. 

Ειδικότερα, στην έρευνα των Smith et al. (2018) που συμμετείχαν παιδιά μεταξύ 4 και 9 ετών, διαπιστώθηκε ότι η συγγνώμη συνέβαλε στην ανακούφιση του πόνου του θύματος μόνο όταν το παιδί που είχε κάνει λάθος τη ζητούσε οικειοθελώς, χωρίς να αναγκαστεί ή να παρακινηθεί να το κάνει.

Συνεπώς, το να αναγκάζεται ένα παιδί να ζητήσει συγγνώμη οδηγεί σε μια «κενή δήλωση» που δεν ικανοποιεί το προσβεβλημένο μέλος, και παράλληλα μπορεί να είναι αντιπαραγωγική. 

Δεν υπάρχει καμία «μάθηση»

Είναι σημαντικό για τους γονείς να αναλογιστούν εάν θέλουν το παιδί τους να μάθει απλά να επαναλαμβάνει τη λέξη συγγνώμη ή εάν επιθυμούν να του ενσταλάξουν αξίες. Απώτερος σκοπός των καταστάσεων αυτών θα πρέπει να είναι όχι τόσο η έκφραση λύπης από μέρους του παιδιού, όσο η κατανόηση αυτού ότι οι πράξεις του έχουν «πληγώσει» τους άλλους. 

Αυτό που θα πρέπει να επιδιώκουν οι γονείς είναι η ανάπτυξη ενσυναίσθησης, της οποίας η επίτευξη δεν θα είναι εφικτή σε περίπτωση επιβολής του παιδιού να πει κάτι που μπορεί να μην αισθάνεται ή να μην καταλαβαίνει.

Η ανειλικρινής συγγνώμη μπορεί να γίνει συνήθεια

Οι γονείς πρέπει να θυμούνται ότι η μάθηση που αποκτάται κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, συμβάλλει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και της μελλοντικής συμπεριφοράς του. Επομένως, η ανειλικρινής συγγνώμη δύναται να γίνει συνήθεια για το παιδί, το οποίο αναπτύσσει μια κυνική και εγωιστική στάση σε μια προσπάθεια αποφυγής των αρνητικών συνεπειών. 

Κρίνεται, ακόμη, αναγκαίο να τονιστεί ότι αυτό θα έχει αρνητικές επιπτώσεις και στις διαπροσωπικές του σχέσεις, καθώς δεν θα είναι σε θέση να καταλάβει τι «πάει στραβά» στη σχέση και πως να διαχειριστεί και επιλύσει προβλήματα. Επιπροσθέτως, θα έχει δυσκολία να δείξει σε κάποιον ότι καταλαβαίνει τα συναισθήματά του ή ότι νοιάζεται πραγματικά γι΄αυτόν. 

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς αντί να αναγκάζουν τα παιδιά να ζητούν συγγνώμη;

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, το να αναγκάζονται τα παιδιά να ζητούν συγγνώμη είναι ένας τρόπος για να μάθουν καλούς τρόπους συμπεριφοράς, χωρίς ωστόσο να είναι ο καλύτερος τρόπος αναφορικά με την ενστάλαξη αξιών. 

Αναμονή της κατάλληλης στιγμής

Είναι πιθανό, εάν το παιδί είχε μια διαφωνία ή έναν καβγά με ένα άλλο παιδί να είναι αναστατωμένο εκείνη τη στιγμή και να αδυνατεί να «μπει στη θέση» του άλλου παιδιού. Στην προκειμένη περίπτωση, οι γονείς θα πρέπει να περιμένουν μέχρις ότου το παιδί ηρεμήσει και έπειτα να ξεκινήσουν μια συζήτηση μαζί του. 

Βοήθεια του παιδιού να «μπει στη θέση» του άλλου

Για τα παιδιά μικρής ηλικίας, αυτό είναι αρκετά δύσκολο να γίνει και μπορεί να χρειαστούν καθοδήγηση με ανοιχτού τύπου ερωτήσεις. Για παράδειγμα: «Πώς θα ένιωθες εάν ήσουν στη θέση του άλλου παιδιού;» ή « Θα ήθελες να ακούσεις συγγνώμη;».

Μόλις καταλάβει το παιδί τι έκανε λάθος και πώς έκανε το άλλο παιδί να νιώσει και αποφασίσει ότι θέλει να ζητήσει συγγνώμη, είναι σημαντικό να του δοθεί καθοδήγηση για το πώς πρέπει να προχωρήσει. 

Σύμφωνα με τους Lewicki et al. (2016), μια αποτελεσματική συγγνώμη πρέπει να περιλαμβάνει την παραδοχή της ευθύνης, την έκφραση λύπης και την προσπάθεια επανόρθωσης. Για παράδειγμα, το παιδί θα μπορούσε να πει: «Έκανα λάθος όταν σε έσπρωξα. Γνωρίζω ότι σε πλήγωσα και λυπάμαι γι΄αυτό». 

Το «καλό παράδειγμα»

Σύμφωνα με τον Burdelski (2013), το να βλέπουν τα παιδιά τους ενήλικες να δείχνουν ενσυναίσθηση, να παραδέχονται τα λάθη τους και να ζητούν συγγνώμη είναι ένας πολύ καλός τρόπος αναφορικά με την ενσωμάτωση τέτοιων συμπεριφορών. 

Συμπερασματικά, όταν ένα παιδί κάνει λάθος, οι γονείς πρέπει να επικεντρώνονται στο να το βοηθήσουν να αναπτύξει ενσυναίσθηση. Ειδικότερα, το παιδί θα πρέπει να καταλάβει πώς νιώθει το άλλο άτομο και να μάθει ποιος ο κατάλληλος τρόπος επανόρθωσης του δεσμού που έχει πληγεί από μια μη κατάλληλη συμπεριφορά.

Ακόμη κι αν το παιδί δυσκολευτεί να πραγματοποιήσει την εν λόγω διαδικασία και να ζητήσει μια άμεση και ειλικρινή συγγνώμη, θα πρέπει να βοηθηθεί να το σκεφτεί ώστε να μπορέσει να το κάνει αργότερα. Οι δεξιότητες αυτές θα ενσωματωθούν σταδιακά και θα είναι σε θέση να ζητήσει συγγνώμη μόνο του. 

Αυτή είναι η πραγματική μάθηση που θα επιτρέψει το παιδί να αναπτύξει θετικές σχέσεις με τους άλλους και να δημιουργήσει καλές αξίες. 

Βιβλιογραφία

Burdelski, M. (2013). “I’m sorry, flower”: Socializing apology, relationships, and empathy in Japan. Pragmatics and Society, 4(1), 54-81. Doi: 10.1075/ps.4.1.03bur.

Lewicki, R. J., Polin, B., & Lount, R. B., Jr. (2016). An exploration of the structure of effective apologies. Negotiation and Conflict Management Research, 9(2), 177–196. Doi: 10.1111/ncmr.12073.

Smith, C. E., Chen, D., & Harris, P. L. (2010). When the happy victimizer says sorry: Children’s understanding of apology and emotion. British Journal of Developmental Psychology, 28(4), 727–746. Doi: 10.1348/026151009X475343.

Smith, C. E., Anderson, D., & Straussberger, A. (2018). Say you’re sorry: Children distinguish between willingly given and coerced expressions of remorse. Merrill-Palmer Quarterly, 64(2), 275–308. Doi: 10.13110/merrpalmquar1982.64.2.0275.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Άννα Χριστίνα Βούβαρη - Ψυχολόγος

Άννα Χριστίνα Βούβαρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος Μεταπτυχιακού (MSc) στην Κλινική και Κοινοτική Ψυχολογία με κατεύθυνση στη Γνωστική - Συμπεριφορική Θεραπεία απο το University of East London

97741886

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...