Από το «Εγώ» στο «Εμείς». Η συστημική θεραπεία στην πράξη

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Στην ψυχοθεραπεία μιλάμε συχνά για το άτομο. Τις σκέψεις του, τα συναισθήματά του, τις δυσκολίες που το βαραίνουν. Όμως στην πραγματικότητα κανείς δεν υπάρχει αποκομμένος, αλλά ζούμε μέσα σε σχέσεις, σε αλληλεπιδράσεις, σε συστήματα που μας διαμορφώνουν και τα διαμορφώνουμε.

Η συστημική προσέγγιση υπενθυμίζει πως κάθε ιστορία που αφηγούμαστε, είναι πάντα ιστορία σε σχέση με κάτι ή με άλλους.

Η ματιά του συστήματος

Η συστημική θεραπεία ξεκίνησε μέσα από τη μελέτη των οικογενειακών σχέσεων και της επικοινωνίας, με ρίζες στην θεωρία των συστημάτων και της κυβερνητικής. Όπως περιγράφεται στο Εγχειρίδιο της Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής (von Schlippe & Schweitzer, 2008), κάθε σύστημα, μια οικογένεια, ένα ζευγάρι, μια ομάδα λειτουργεί μέσα από αλληλεπιδράσεις.

Η αλλαγή σε ένα μέρος του συστήματος επιφέρει αλλαγές σε όλα τα υπόλοιπα.

Αυτό σημαίνει πως δεν υπάρχει ένα «μεμονωμένο πρόβλημα», αλλά ένα μοτίβο σχέσεων- επικοινωνιών που συντηρεί μια δυσκολία. Για παράδειγμα, ένα παιδί που παρουσιάζει έντονο άγχος μπορεί να εκφράζει κάτι που συμβαίνει ανάμεσα στους γονείς του, ή ακόμη και μια ευρύτερη οικογενειακή ένταση.

Ο ρόλος του θεραπευτή δεν είναι να εντοπίσει τον «υπαίτιο», αλλά να δει πώς κάθε μέλος συμβάλλει στη δυναμική που διαμορφώνεται.

Από το «εγώ» στο «εμείς»

Σε αντίθεση με άλλες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις που εστιάζουν κυρίως στο άτομο, η συστημική θεραπεία στρέφει το βλέμμα στο πλαίσιο. Το ερώτημα παύει να εστιάζει μόνο ή τόσο στο «τι έχεις» και επικεντρώνεται περισσότερο στο «σε ποια σχέση αυτό που έχεις αποκτά νόημα».

Μέσα από αυτή τη ματιά, ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να δει τη θέση του μέσα στο σύστημα, να κατανοήσει πώς λειτουργούν οι αλληλεπιδράσεις και πώς μπορεί να αλλάξει κάτι χωρίς να χρειάζεται «να φταίει κανείς». Η αλλαγή γίνεται μια συνεργατική διαδικασία, όχι μια ατομική προσπάθεια.

Κυκλικότητα

Μια από τις πιο βασικές έννοιες της συστημικής είναι η κυκλική αιτιότητα. Αντί να αναζητούμε ένα αρχικό «γιατί» (ποιος ξεκίνησε τι), εξετάζουμε πώς κάθε πράξη επηρεάζει την επόμενη και πώς το σύνολο συντηρείται μέσα από κύκλους.

Ένα απλό παράδειγμα: μια σύζυγος που αποσύρεται συναισθηματικά όταν ο σύντροφός της γίνεται επικριτικός. Εκείνος, νιώθοντας την απόσταση, γίνεται ακόμη πιο επικριτικός προσπαθώντας να προκαλέσει αντίδραση. Ο κύκλος συνεχίζεται όχι γιατί απαραίτητα κάποιος είναι «λάθος», αλλά γιατί ο καθένας προσπαθεί να καλύψει τις ανάγκες του με τρόπους που τελικά τροφοδοτούν τη δυσκολία.

Ο συστημικός θεραπευτής

Στη συστημική προσέγγιση ο θεραπευτής δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής, αλλά συμμετέχει ενεργά στη δημιουργία νοήματος. Με τις ερωτήσεις του, με τη στάση του, με τον τρόπο που συντονίζει τη συζήτηση, συμβάλλει στη γέννηση νέων αφηγήσεων.

Μέσα στη θεραπευτική σχέση, ο θεραπευτής δεν προσφέρει λύσεις, αλλά βοηθά τα μέλη του συστήματος να δουν τα μοτίβα τους, να πειραματιστούν με νέους τρόπους επικοινωνίας, να αναγνωρίσουν το ρόλο και την ευθύνη τους χωρίς ενοχή.

Αυτή η στάση προϋποθέτει ενσυναίσθηση, ευελιξία και ταπεινότητα, γιατί κάθε σύστημα έχει τη δική του σοφία, τη δική του ισορροπία, που χρειάζεται σεβασμό.

Η συστημική στην πράξη

Στην πράξη, η συστημική θεραπεία μπορεί να πάρει πολλές μορφές:

• ατομικές συνεδρίες με συστημική ματιά,
• θεραπεία ζεύγους,
• οικογενειακή θεραπεία,
• ομαδική συμβουλευτική και θεραπεία.

Στην αρχή, ο θεραπευτής μπορεί να χρησιμοποιήσει εργαλεία χαρτογράφησης όπως το γενεόγραμμα, ένα οικογενειακό δέντρο που περιγράφει σχέσεις, μοτίβα, συναισθηματικούς δεσμούς. Άλλα εργαλεία είναι οι υποθέσεις και οι κυκλικές ερωτήσεις, που φωτίζουν διαφορετικές οπτικές:

• «Πώς νομίζεις ότι αισθάνεται ο πατέρας σου όταν σε βλέπει αγχωμένο;»
• «Ποιος ωφελείται περισσότερο όταν αποφεύγετε τις συγκρούσεις;»
• «Αν σήμερα το βράδυ γινόταν ένα θαύμα τι θα άλλαζε από αύριο; Τι θα έκανες διαφορετικά;»

Μέσα από τέτοιες ερωτήσεις, το σύστημα αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του «απ’ έξω», αποκτώντας επίγνωση και νέες δυνατότητες.

Όταν η αλλαγή ξεκινά

Η συστημική σκέψη θεωρεί ότι κάθε σύστημα διαθέτει δυναμικό αυτορρύθμισης. Όταν τα μέλη του αναγνωρίζουν τα μοτίβα και τις ανάγκες τους, μπορούν να πειραματιστούν με νέους τρόπους σχέσης. Δεν χρειάζεται να αλλάξουν όλοι ταυτόχρονα, αρκεί ένα άτομο να κάνει ένα διαφορετικό βήμα για να μετακινηθεί ολόκληρη η ισορροπία.

Στην πορεία, συχνά εμφανίζονται αντιστάσεις, καθώς η αλλαγή φέρνει αβεβαιότητα. Η δουλειά του θεραπευτή είναι να στηρίξει το σύστημα να παραμείνει σε αυτή τη «δημιουργική ένταση», χωρίς να επιστρέψει αυτόματα στο παλιό. Η αλλαγή δεν είναι μια ευθεία γραμμή, είναι μια πορεία με στροφές, ανηφόρες και κατηφόρες, πότε δρόμο ομαλό πότε κακοτράχαλο.

Η συστημική θεραπεία μας προσκαλεί να δούμε τις σχέσεις μας όχι ως εμπόδιο, αλλά ως μια ευκαιρία να δούμε ξανά τον εαυτό μας, να αναγνωρίσουμε τις ανάγκες και τα όρια μας, να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο που συνδεόμαστε.

Στη δουλειά με ζευγάρια ή οικογένειες, αυτό μπορεί να σημαίνει την επαναφορά του διαλόγου εκεί όπου υπήρχε σιωπή, την αναγνώριση των ρόλων χωρίς κατηγορία και κριτική, την αποδοχή ότι η αλλαγή του ενός δεν είναι απειλή, αλλά πρόσκληση εξέλιξης για όλους.

Μια διαφορετική θεώρηση του ανθρώπου

Η συστημική θεραπεία δεν είναι απλώς μια τεχνική, είναι ένας τρόπος να βλέπουμε τον άνθρωπο. Αντί να εστιάζει στην απομόνωση- στο ατομικό, προτείνει τη σύνδεση. Αντί να αναζητά «ελαττώματα», αναζητά νοήματα και δυναμικές, αντί να ρωτά «τι  ή ποιος φταίει;», ρωτά «τι χρειάζεται να αλλάξει;».

Η συστημική θεραπεία μάς δείχνει πως η ψυχοθεραπεία δεν είναι μόνο μια ατομική πορεία αυτογνωσίας, αλλά μια σχέση με τα δίκτυα ζωής που μας περιβάλλουν. Μέσα από τη συνειδητοποίηση αυτών των σχέσεων, μπορούμε να μετακινηθούμε από το «εγώ» στο «εμείς», χωρίς να χάνουμε την ατομικότητά μας, αλλά βρίσκοντας νέα ισορροπία ανάμεσα στη σύνδεση και στην αυτονομία.

Γιατί, όπως λέει και η συστημική σκέψη, κανείς δεν αλλάζει μόνος, αλλά μέσα από τη σχέση, η αλλαγή γίνεται εφικτή.

Βιβλιογραφία

Schweitzer, J. & von Schlippe, A. (2008). Εγχειρίδιο της συστημικής θεραπείας και συμβουλευτικής. University Studio Press.
(Μετάφραση: Ευτυχία Μοτάκη • Επιμέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου)

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Νικολέτα Γεωργάκη - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Νικολέτα Γεωργάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Να θυμάσαι πως ποτέ δεν είναι αργά να τραβήξεις την κουρτίνα και να βάλεις λίγο φως στη ζωή σου, ποτέ δεν είναι αργά να κάνεις μια αλλαγή. Δεν είναι ντροπή, ούτε αδυναμία να ζητά κανείς βοήθεια , αντιθέτως απαιτεί δύναμη ψυχής.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Διαχείριση Θυμού

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...