Η σχέση με τη μητέρα μας στην ενήλικη ζωή: ενοχή, όρια, αυτοεκτίμηση και η ανάγκη για αποδοχή

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μπορεί να είμαστε 30, 40 ή 50 ετών. Να έχουμε φύγει εδώ και χρόνια από το πατρικό μας σπίτι, να έχουμε δημιουργήσει τη δική μας οικογένεια και να παίρνουμε καθημερινά σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή μας.

Παρ’ όλα αυτά, η αποδοκιμασία της μητέρας μας ή ακόμη και μια απλή παρατήρησή της μπορεί ορισμένες φορές να μας επηρεάζει περισσότερο απ’ όσο θα περιμέναμε.

Μπορεί να αρχίσουμε να αμφιβάλλουμε για μια απόφαση που μέχρι εκείνη τη στιγμή θεωρούσαμε σωστή, να νιώσουμε ενοχή ή να αισθανθούμε την ανάγκη να εξηγήσουμε και να δικαιολογήσουμε την επιλογή μας. Άλλοτε μπορεί να αντιδράσουμε με θυμό ή με έντονη ανάγκη για απόσταση.

Η σχέση με τη μητέρα δεν τελειώνει όταν ενηλικιωνόμαστε. Μεταβάλλεται, όπως μεταβάλλεται και η θέση μας μέσα σε αυτή. Ένα σημαντικό μέρος της ενηλικίωσης είναι η σταδιακή μετάβαση από την ανάγκη για γονεϊκή έγκριση προς μια πιο αυτόνομη σχέση, στην οποία η σύνδεση μπορεί να συνυπάρχει με τη διαφωνία και τη διαφορετικότητα.

Γιατί εξακολουθεί να μας επηρεάζει τόσο;

Η μητέρα αποτελεί για πολλούς ανθρώπους μία από τις πρώτες και σημαντικότερες σχέσεις της ζωής. Μέσα στις πρώτες οικογενειακές σχέσεις δεν μαθαίνουμε μόνο πώς είναι να μας φροντίζουν. Διαμορφώνουμε σταδιακά αντιλήψεις για τον εαυτό μας, για το πόσο αποδεκτοί είμαστε και για το τι χρειάζεται να κάνουμε ώστε να διατηρούμε τη σύνδεσή μας με τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής μας.

Όταν ένα παιδί βιώνει ότι υπάρχει αποδοχή ακόμη και όταν διαφωνεί, αποτυγχάνει ή επιλέγει διαφορετικά, έχει περισσότερο χώρο να αναπτύξει μια αίσθηση εαυτού που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την εξωτερική επιβεβαίωση.

Αντίθετα, όταν η αποδοχή συνδέεται έντονα με την επίδοση, τη συμμόρφωση ή την ικανοποίηση συγκεκριμένων προσδοκιών, η αυτοεκτίμηση μπορεί να γίνει περισσότερο εξαρτημένη από εξωτερικούς παράγοντες. Ο άνθρωπος μπορεί σταδιακά να μάθει να συνδέει την αξία του με το αν τα καταφέρνει, αν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες ή αν οι άλλοι είναι ικανοποιημένοι μαζί του.

Σε μετα-ανάλυση 31 δειγμάτων, η γονεϊκή αποδοχή υπό όρους συσχετίστηκε με μεγαλύτερη εξάρτηση της αυτοεκτίμησης από εξωτερικές προϋποθέσεις, περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα και χαμηλότερη ποιότητα σύνδεσης με τους άλλους (Haines & Schutte, 2023).

Όταν τα όρια συνοδεύονται από ενοχή

Ένα από τα δυσκολότερα σημεία της ενήλικης σχέσης με τη μητέρα είναι συχνά η θέσπιση ορίων.

Το πρόβλημα δεν είναι πάντοτε ότι δεν γνωρίζουμε τι θέλουμε. Συχνά γνωρίζουμε πολύ καλά τι θα θέλαμε να κάνουμε, αλλά δυσκολευόμαστε να αντέξουμε τη συναισθηματική συνέπεια της επιλογής μας. Μπορεί να φοβόμαστε ότι θα τη στενοχωρήσουμε, ότι θα φανούμε αχάριστοι ή ότι θα διαταραχθεί η σχέση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ενοχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουμε κάνει κάτι λανθασμένο. Μπορεί να εμφανίζεται επειδή ενεργούμε διαφορετικά από τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να λειτουργούμε μέσα στην οικογένεια.

Η σύγχρονη βιβλιογραφία για τον γονεϊκό ψυχολογικό έλεγχο περιγράφει μορφές παρεμβατικότητας στον προσωπικό και συναισθηματικό χώρο του παιδιού, καθώς και μορφές συναισθηματικής χειραγώγησης, στις οποίες μπορεί να περιλαμβάνεται και η πρόκληση ενοχής. Όταν τέτοιου είδους μοτίβα είναι έντονα ή επαναλαμβανόμενα, η αυτονόμηση μπορεί να βιώνεται ως απειλή για τη σχέση και όχι ως φυσικό μέρος της ανάπτυξης και της ενηλικίωσης (Choe et al., 2023).

Έτσι, ένας ενήλικας μπορεί να έχει μάθει να προστατεύει πρώτα το συναίσθημα της μητέρας του και μόνο στη συνέχεια να εξετάζει τις δικές του ανάγκες.

Η ανάγκη για τη μητρική έγκριση

Το να θέλουμε την αποδοχή της μητέρας μας είναι ανθρώπινο. Η δυσκολία αρχίζει όταν η έγκρισή της γίνεται απαραίτητη για να εμπιστευτούμε τη δική μας κρίση.

Κάποιος μπορεί να δυσκολεύεται να πάρει μια σημαντική απόφαση χωρίς προηγουμένως να γνωρίζει τη γνώμη της μητέρας του. Κάποιος άλλος μπορεί να αποφεύγει να μοιράζεται επιλογές μαζί της επειδή φοβάται την κριτική ή την αποδοκιμασία. Άλλοι μπορεί να θυμώνουν έντονα όταν αισθάνονται ότι παρεμβαίνει στη ζωή τους, αλλά ταυτόχρονα να δυσκολεύονται πολύ να αντέξουν την ιδέα ότι εκείνη είναι δυσαρεστημένη μαζί τους.

Πίσω από αυτές τις αντιδράσεις μπορεί να υπάρχει μια βαθύτερη σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για αυτονομία και στην ανάγκη να παραμείνει ασφαλής η σχέση.

Αυτοεκτίμηση και εσωτερικευμένη κριτική

Μεγαλώνοντας, δεν κουβαλάμε μόνο αναμνήσεις από τις σχέσεις μας. Συχνά κουβαλάμε και τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να αξιολογούμε τον εαυτό μας.

Η επαναλαμβανόμενη κριτική, η έντονη έμφαση στην επίδοση ή η αίσθηση ότι πρέπει συνεχώς να ανταποκρινόμαστε σε προσδοκίες μπορεί να μετατραπεί σταδιακά σε έναν αυστηρό εσωτερικό τρόπο αυτοαξιολόγησης.

Έτσι, ακόμη και όταν η μητέρα δεν βρίσκεται πια μπροστά μας, μπορεί να συνεχίζουμε εμείς οι ίδιοι να απαιτούμε από τον εαυτό μας να είναι διαρκώς σωστός, χρήσιμος, επιτυχημένος ή διαθέσιμος στους άλλους.

Η ανάγκη να μην απογοητεύσουμε εκείνη μπορεί να εξελιχθεί σε δυσκολία να απογοητεύσουμε οποιονδήποτε, ενώ η φροντίδα του εαυτού μας μπορεί να συνοδεύεται από ενοχή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αυστηρή ή απαιτητική μητέρα οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η προσωπικότητα και η ψυχική ανάπτυξη επηρεάζονται από ένα πολύ μεγαλύτερο σύστημα βιολογικών, οικογενειακών και κοινωνικών παραγόντων. Η σχέση με τη μητέρα μπορεί να αποτελεί σημαντικό μέρος αυτής της ιστορίας, αλλά όχι τη μοναδική της εξήγηση.

Να διαφοροποιηθώ δεν σημαίνει να απομακρυνθώ

Στη συστημική θεωρία, η διαφοροποίηση του εαυτού περιγράφει, μεταξύ άλλων, την ικανότητα ενός ανθρώπου να διατηρεί τις δικές του σκέψεις, αξίες και επιλογές ενώ παραμένει συναισθηματικά συνδεδεμένος με τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής του.

Η διαφοροποίηση δεν σημαίνει ψυχρότητα ούτε ρήξη. Δεν απαιτεί να απομακρυνθούμε από τη μητέρα μας ή να πάψουμε να ενδιαφερόμαστε για τη γνώμη της.

Σημαίνει περισσότερο ότι μπορούμε να ακούσουμε τη διαφορετική της άποψη χωρίς να εγκαταλείψουμε αυτόματα τη δική μας και να κατανοήσουμε ότι η απογοήτευση ή η διαφωνία της δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη ότι έχουμε κάνει κάτι λάθος.

Μια εκτεταμένη ανασκόπηση 295 μελετών γύρω από τη διαφοροποίηση του εαυτού έδειξε ότι υψηλότερα επίπεδα διαφοροποίησης συνδέονται με καλύτερη ψυχολογική προσαρμογή και καλύτερη ποιότητα διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων, αν και απαιτούνται περισσότερες διαχρονικές μελέτες για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την αιτιότητα (Calatrava et al., 2022).

Επιπλέον, σε μελέτη που περιλάμβανε 167 μητέρες και τις ενήλικες κόρες τους, υψηλότερα επίπεδα διαφοροποίησης συνδέθηκαν με μεγαλύτερη ψυχολογική ευεξία τόσο στις μητέρες όσο και στις κόρες (Jeon, 2023).

Μπορούμε να αναγνωρίζουμε και την αγάπη και τη δυσκολία

Ένα από τα πιο σύνθετα κομμάτια της ενήλικης σχέσης με τη μητέρα είναι ότι δεν χρειάζεται να την τοποθετήσουμε αποκλειστικά στη θέση της καλής ή της κακής μητέρας.

Μπορούμε να αναγνωρίζουμε όσα μας πρόσφερε και ταυτόχρονα όσα μας έλειψαν. Να κατανοούμε τις δυσκολίες της χωρίς να ακυρώνουμε τη δική μας εμπειρία. Ακόμη και αν έκανε το καλύτερο που μπορούσε μέσα στις δικές της συνθήκες, αυτό δεν σημαίνει ότι όλα όσα συνέβησαν ήταν εύκολα για εμάς.

Αυτή η πιο σύνθετη ματιά μάς επιτρέπει να απομακρυνθούμε τόσο από την εξιδανίκευση όσο και από την απόλυτη κατηγορία. Η κατανόηση δεν προϋποθέτει δικαιολόγηση και η αγάπη δεν προϋποθέτει την απουσία ορίων.

Από την ανάγκη έγκρισης στη δική μας θέση

Η ενήλικη σχέση με τη μητέρα δεν χρειάζεται να βασίζεται στην πλήρη συμφωνία. Χρειάζεται να μπορεί να χωρέσει δύο διαφορετικούς ανθρώπους.

Αυτό συχνά απαιτεί μια εσωτερική μετακίνηση. Να μπορούμε να αντέξουμε ότι η μητέρα μας μπορεί να απογοητευτεί χωρίς να σπεύσουμε να διορθώσουμε το συναίσθημά της. Να θέσουμε ένα όριο χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να το δικαιολογήσουμε εξαντλητικά. Να αναγνωρίζουμε πότε μια επιλογή μας βασίζεται πραγματικά σε αυτό που θέλουμε και πότε καθοδηγείται περισσότερο από τον φόβο της αποδοκιμασίας.

Σε αυτή τη διαδικασία, το ερώτημα «Τι θέλω εγώ;» μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία. Όχι ως έκφραση εγωκεντρισμού, αλλά ως ένδειξη ότι η δική μας θέση αρχίζει να έχει χώρο μέσα στη σχέση.

Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη μητέρα που είχαμε ούτε να ξαναγράψουμε την παιδική μας ηλικία. Μπορούμε όμως ως ενήλικες να κατανοήσουμε καλύτερα τι μεταφέραμε από αυτή τη σχέση στη σημερινή μας ζωή και να αποφασίσουμε ποια στοιχεία θέλουμε να διατηρήσουμε και ποια χρειάζεται να επαναδιαπραγματευτούμε.

Ίσως τελικά ένα σημαντικό μέρος της ενηλικίωσης να είναι ακριβώς αυτό: να μπορούμε να παραμένουμε συνδεδεμένοι με τη μητέρα μας, χωρίς να χρειάζεται να χάνουμε τον εαυτό μας για να διατηρήσουμε αυτή τη σύνδεση.

Βιβλιογραφία

Calatrava, M., Martins, M. V., Schweer-Collins, M., Duch-Ceballos, C., & Rodríguez-González, M. (2022). Differentiation of self: A scoping review of Bowen Family Systems Theory's core construct. Clinical Psychology Review, 91, 102101. doi.org/10.1016/j.cpr.2021.102101

Choe, S. Y., Laursen, B., Cheah, C. S. L., Lengua, L. J., Schoppe-Sullivan, S. J., & Bagner, D. M. (2023). Intrusiveness and emotional manipulation as facets of parental psychological control: A culturally and developmentally sensitive reconceptualization. Human Development, 67(2), 69–87. doi.org/10.1159/000530493

Haines, J. E., & Schutte, N. S. (2023). Parental conditional regard: A meta-analysis. Journal of Adolescence, 95(2), 195–223. doi.org/10.1002/jad.12111

Jeon, S. (2023). Aging mother–adult daughter differentiation, psychological well-being, and parental status. Healthcare, 11(13), 1865. doi.org/10.3390/healthcare11131865

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Γεωργία Σπύρου - Ψυχολόγος

Γεωργία Σπύρου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος - MSc Κλινικής Ψυχολογίας. Παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη σε ενήλικες, παιδιά, εφήβους, οικογένειες και ζευγάρια, με εξατομικευμένη προσέγγιση και σεβασμό στις ανάγκες κάθε ατόμου.

6973837058

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.