Η νευροπλαστικότητα στην ψυχοθεραπεία: πώς ο εγκέφαλος αλλάζει όταν αλλάζουμε

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Κάθε φορά που σκεφτόμαστε λίγο διαφορετικά, ο εγκέφαλος μας το μαθαίνει. Δεν είμαστε “κολλημένοι όπως γεννηθήκαμε” αλλά οργανισμοί που αλλάζουν.

Κι αυτό γεννάει μια αίσθηση “παρηγοριάς”, πως υπάρχει η δυνατότητα να αλλάξουμε, δεν μας καθορίζει εξ ολοκλήρου η παιδική ηλικία. Σήμερα γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως ο εγκέφαλος διαθέτει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να προσαρμόζεται, να μαθαίνει και να ξαναχτίζει τις συνδέσεις του.

Αυτή η ικανότητα ονομάζεται νευροπλαστικότητα.

Τι σημαίνει νευροπλαστικότητα;

Η νευροπλαστικότητα σημαίνει πως κάθε εμπειρία, κάθε συναίσθημα, κάθε σκέψη που επαναλαμβάνεται αφήνει ένα αποτύπωμα στο νευρικό μας σύστημα. Ο εγκέφαλος δεν είναι στατικός, αλλά μαθαίνει συνεχώς. Όπως οι μύες δυναμώνουν με την άσκηση, έτσι και οι νευρικές συνδέσεις ενισχύονται με την επανάληψη. Οι σκέψεις και τα συναισθήματα μας “χαράζουν” μονοπάτια στον εγκέφαλο.

Όταν οι σκέψεις χαράζουν διαδρομές στον εγκέφαλο

Κάθε φορά που βιώνουμε ένα συναίσθημα, που ερμηνεύουμε ένα γεγονός ή που σκεφτόμαστε με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ενεργοποιούνται συγκεκριμένα νευρωνικά κυκλώματα. Αν αυτό συμβαίνει ξανά και ξανά, όπως για παράδειγμα με τις αρνητικές αυτόματες σκέψεις του άγχους ή της ενοχής, τότε τα κυκλώματα αυτά γίνονται πιο “εύκολα” να ενεργοποιηθούν.

Ο εγκέφαλος με έναν τρόπο μαθαίνει να φοβάται, να ανησυχεί, να αυτοαμφισβητείται.

Αυτό εξηγεί γιατί πολλές φορές, ακόμα κι όταν γνωρίζουμε λογικά ότι “δεν υπάρχει λόγος να ανησυχώ τόσο”, το σώμα μας και το συναίσθημα μας δεν πείθονται εύκολα. Δε φταίει η “αδυναμία χαρακτήρα”, αλλά τα χρόνια μονοπάτια που έχει χαράξει ο εγκέφαλος μέσα από την επανάληψη συγκεκριμένων μοτίβων σκέψης και συμπεριφοράς.

Η ψυχοθεραπεία ως “εργαστήριο αλλαγής εγκεφάλου”

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η δύναμη της ψυχοθεραπείας. Η αλλαγή που επιδιώκουμε, θεραπευτής και θεραπευόμενος ανεξαρτήτως προσέγγισης, αποδεικνύεται και από τις νευροεπιστήμες, πως δεν είναι μεταφορική - είναι και κυριολεκτική, βιολογική, νευρωνική.

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει τις αυτόματες, δυσλειτουργικές του σκέψεις, να τις αμφισβητεί, και να επιλέγει σταδιακά πιο ρεαλιστικές ή βοηθητικές ερμηνείες. Αυτή η διαδικασία ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου όπως ο προμετωπιαίος φλοιός (που σχετίζεται με τη λήψη αποφάσεων, την αυτορρύθμιση και τη λογική σκέψη) και ταυτόχρονα μειώνει τη δραστηριότητα της αμυγδαλής, της περιοχής που σχετίζεται με το φόβο και την απειλή. Με απλά λόγια: ο εγκέφαλος μαθαίνει να ρυθμίζει διαφορετικά το άγχος. Η ψυχοθεραπεία μέσα από τη συστηματική εξάσκηση και την εμπειρία της ασφάλειας στη θεραπευτική σχέση, “εκπαιδεύει” τον εγκέφαλο να αντιδρά με νέους τρόπους.

Από το “γνωρίζω” στο “νιώθω”: η διαδικασία της ενσωμάτωσης

Πολλοί θεραπευόμενοι αναρωτιούνται: “το καταλαβαίνω λογικά, αλλά δε μπορώ να το νιώσω”. Αυτή είναι η φάση όπου ο εγκέφαλος αρχίζει να δημιουργεί νέες συνδέσεις, αλλά οι παλιές διαδρομές εξακολουθούν να είναι πιο “ισχυρές”.

Η νευροπλαστικότητα μας δείχνει ότι η αλλαγή δεν είναι στιγμιαία, αλλά απαιτεί επαναλαμβανόμενη εμπειρία.

Κάθε φορά που κάποιος επιλέγει να μείνει λίγο περισσότερο σε ένα δύσκολο συναίσθημα χωρίς να το αποφύγει, κάθε φορά που αντιδρά πιο ήπια σε μια πρόκληση, κάθε φορά που παρατηρεί μια σκέψη χωρίς να την πιστέψει, ο εγκέφαλος του εκπαιδεύεται.

Οι νέες διαδρομές σταδιακά ενισχύονται, ώσπου το “νέο” αρχίζει να γίνεται αυθόρμητο. Η θεραπευτική σχέση εδώ παίζει καθοριστικό ρόλο. Η ασφάλεια, η αποδοχή και η συνέπεια μέσα στη συνεδρία δίνουν στο νευρικό σύστημα το μήνυμα: “Μπορώ να νιώσω και να παραμείνω ασφαλής”. Κι αυτό είναι, στην ουσία, μια εμπειρία νευροπλαστικότητας σε πραγματικό χρόνο.

Η επιστήμη πίσω από την αλλαγή

Τα τελευταία χρόνια, έρευνες με μαγνητικές τομογραφίες (fMRI) έχουν δείξει πως οι άνθρωποι που ολοκληρώνουν ψυχοθεραπεία παρουσίαζουν μετρήσιμες αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου. Στη CBT για κατάθλιψη, για παράδειγμα, έχει βρεθεί αυξημένη δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό και μείωση της δραστηριότητας στην αμυγδαλή μετά το πέρας των συνεδριών.

Με άλλα λόγια, οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με ρεαλιστική σκέψη και συναισθηματική ρύθμιση ενισχύονται, ενώ εκείνες που σχετίζονται με φόβο και αρνητικότητα ησυχάζουν. Αυτό που ζει ο άνθρωπος ως “αισθάνομαι πιο ήρεμος”, “δεν με παρασύρει πια η σκέψη”, “αντιδρώ διαφορετικά”, αντανακλάται στον εγκέφαλο του. Η ψυχοθεραπεία, δηλαδή, δεν “θεραπεύει” μόνο τη σκέψη, αλλά ξαναεκπαιδεύει το ίδιο το νευρικό σύστημα.

Η αλλαγή στην πράξη: μικρά βήματα, μεγάλες συνδέσεις

Η νευροπλαστικότητα δεν περιορίζεται στη συνεδρία. Κάθε φορά που ο άνθρωπος εφαρμόζει κάτι διαφορετικό στην καθημερινότητα του, η αλλαγή συνεχίζεται.

Μερικά απλά παραδείγματα:

• Όταν μαθαίνει να παρατηρεί την αναπνοή του πριν αντιδράσει.
• Όταν επιλέγει να εκτεθεί σταδιακά σε αυτό που τον φοβίζει.
• Όταν αναγνωρίζει μια σκέψη ως “σκέψη” κι όχι ως “αλήθεια”.
• Όταν επιτρέπει στον εαυτό του να χαλαρώσει χωρίς ενοχή.

Όλα αυτά, όσο “ασήμαντα” και αν φαίνονται, ξαναγράφουν συνδέσεις στον εγκέφαλο.

Η επανάληψη είναι το κλειδί: ο εγκέφαλος μαθαίνει από τη συνέπεια, όχι από την τελειότητα.

Ο ρόλος του σώματος στη νευροπλαστικότητα

Αν και μιλάμε κυρίως για τον εγκέφαλο, το σώμα συμμετέχει εξίσου. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ανταποκρίνεται σε κάθε μας σκέψη. Όταν μαθαίνουμε να ηρεμούμε μέσω αναπνοής ή επίγνωσης, δεν αλλάζει μόνο η διάθεση - αλλά και η λειτουργία του εγκεφάλου. Η οξυγόνωση, η καρδιακή συνοχή και η αίσθηση ασφάλειας “ενημερώνουν” τον εγκέφαλο ότι μπορεί να χαλαρώσει. Η σύνδεση σώματος και εγκεφάλου είναι συνεχής. Κάθε φορά που ρυθμίζουμε το σώμα, διευκολύνουμε τη μάθηση και την αλλαγή στον εγκέφαλο.

Η ελπίδα της αλλαγής

Η έννοια της νευροπλαστικότητας φέρνει μια ουσιαστική ελπίδα στην ψυχοθεραπεία: κανένας άνθρωπος δεν είναι “καταδικασμένος” να μένει ίδιος.

Οι εμπειρίες, οι σκέψεις, οι σχέσεις, οι νέες ματιές στον εαυτό μπορούν κυριολεκτικά να ξαναδιαμορφώσουν τον εγκέφαλο. Αυτό δε σημαίνει ότι η αλλαγή είναι εύκολη ή γραμμική. Χρειάζεται χρόνο, συνέπεια και αποδοχή ότι τα παλιά κυκλώματα θα αντιστέκονται για λίγο. Αλλά κάθε μικρό βήμα είναι ήδη μια σύνδεση. Και κάθε νέα σύνδεση είναι ένα βήμα προς έναν διαφορετικό τρόπο να ζεις, να νιώθεις και να σχετίζεσαι.

Η ψυχοθεραπεία μέσα από τη συστηματική αναγνώριση, τη δοκιμή νέων τρόπων σκέψης και την ασφαλή σχέση που προσφέρει, ενεργοποιεί τον μηχανισμό της νευροπλαστικότητας με τον πιο φυσικό τρόπο.

Δεν αλλάζουμε μόνο συναισθηματικά, αλλάζουμε και βιολογικά. Και ίσως αυτό είναι το πιο όμορφο μήνυμα της επιστήμης προς την ανθρώπινη ψυχή: ότι η ελπίδα για αλλαγή είναι γραμμένη μέσα μας - κυριολεκτικά στις συνάψεις του εγκεφάλου μας.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ιωάννα Πετράκου - Ψυχοθεραπευτής

Ιωάννα Πετράκου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Πτυχιούχος του τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος άδειας ασκήσεως επαγγέλματος ψυχολόγου, εκπαιδευόμενη στη Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία από την Ελληνική Εταιρεία Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας, η οποία είναι αναγνωρισμένη Ευρωπαϊκά από την EABCT.

6906081450

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...