Πώς ένας λάθος θεραπευτής μπορεί να σε τραυματίσει: Οδηγός επιλογής θεραπευτή

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχει μια επικίνδυνη αυταπάτη γύρω από την ψυχοθεραπεία. Ότι είναι από μόνη της ασφαλής. Ότι αρκεί να μπεις σε ένα δωμάτιο, να καθίσεις απέναντι από έναν «ειδικό» και κάτι μέσα σου θα αρχίσει να διορθώνεται.

Δεν είναι έτσι. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι από μόνη της θεραπευτική. Είναι ένα πλαίσιο. Και αυτό το πλαίσιο γίνεται θεραπευτικό ή επικίνδυνο από τον άνθρωπο που το κρατά. 
Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να το συζητάμε ανοιχτά.

Η έρευνα δεν είναι τόσο καθησυχαστική

Η επιστημονική βιβλιογραφία είναι πιο ειλικρινής από την εικόνα που έχουμε. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν βοηθιούνται από την ψυχοθεραπεία.
Υπάρχουν και άνθρωποι που επιδεινώνονται. Ο Lilienfeld (2007) μιλά ξεκάθαρα για ψυχολογικές παρεμβάσεις που μπορούν να προκαλέσουν βλάβη. Και εδώ είναι το πιο κρίσιμο σημείο: δεν είναι θέμα τεχνικής. Είναι θέμα σχέσης.

Το αν νιώθεις ότι ο άλλος σε ακούει, σε αντέχει, δεν σε κρίνει, αυτό είναι που καθορίζει αν η θεραπεία θα λειτουργήσει. Αν αυτό λείπει, η θεραπεία δεν είναι καθόλου ουδέτερη. Μπορεί να γίνει αρκετά τραυματική.

Το πρόβλημα που δεν βλέπει κανείς

Οι περισσότεροι άνθρωποι ξεκινούν θεραπεία όταν δεν είναι καθαροί. Είναι κουρασμένοι. Μπερδεμένοι. Ευάλωτοι. Δεν έχουν φίλτρο. Δεν έχουν γνώση.
Δεν έχουν εμπειρία. Και τότε κάνουν το πιο ανθρώπινο λάθος, επιλέγουν με βάση κάτι απλό. Τα χρήματα. Τη διαθεσιμότητα. Ή μια σύσταση χωρίς πολλή σκέψη.

Σαν να παίζεις τζόγο.

Η δική μου εμπειρία

Ήμουν σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής μου. Όχι με έναν τρόπο εντυπωσιακό αλλά με έναν τρόπο που σε φθείρει αργά. Ήξερα ότι δεν μπορώ να το κρατήσω μόνος μου. Δεν είχα καμία σχέση με την ψυχοθεραπεία τότε. Δεν ήμουν ψυχοθεραπευτής. Δεν ήξερα τι σημαίνει καλή θεραπεία. Δεν ήξερα τι να προσέξω. Οπότε έκανα αυτό που κάνουν πολλοί άνθρωποι: διάλεξα με βάση το κόστος. Ήταν φθηνή. Και αυτό μου φάνηκε αρκετό.

Τα σημάδια ήταν εκεί, απλά δεν ήξερα να τα δω. Από τις πρώτες συνεδρίες υπήρχε κάτι που δεν καθόταν καλά. Δεν ένιωθα ότι με ακούει. Ένιωθα ότι με αξιολογεί. Σαν να υπήρχε μια σιωπηλή απαίτηση να είμαι αλλιώς. Να είμαι πιο ώριμος. Πιο «σωστός». Το έλεγε κιόλας. Μου ζητούσε να ωριμάσω. Και μαζί με αυτό, άρχισαν να έρχονται και οι συμβουλές. Συγκεκριμένες οδηγίες για το τι να κάνω. Πώς να φερθώ. Πώς να λύσω αυτά που έφερνα. Και εγώ τις άκουγα. Γιατί δεν ήξερα.

Σήμερα ξέρω ότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι χώρος συμβουλών. Δεν είναι κάποιος να σου πει τι να κάνεις. Είναι χώρος να σε βοηθήσει να καταλάβεις τι σου συμβαίνει. Και όταν αυτό λείπει, η σχέση αρχίζει να στραβώνει.

Το σημείο που δεν έπρεπε να περάσει ποτέ

Κάποια στιγμή, δέχτηκε να αναλάβει και τη μητέρα μου. Δεν ήξερα, το θεώρησα και υποχρέωση μου. Σήμερα, ως ψυχοθεραπευτής, με τρομάζει αυτό, αυτό δεν είναι απλώς λάθος. Είναι κάτι που δεν πρέπει να συμβαίνει ΠΟΤΕ. Δεν μπορείς να δουλεύεις θεραπευτικά με δύο ανθρώπους που έχουν άμεση σχέση. Χάνεται η ουδετερότητα. Χάνεται η ασφάλεια. Αλλά το θέμα δεν είναι τι δεν ήξερα εγώ.

Το θέμα είναι ότι εκείνη ήξερε και αν δεν ήξερε όφειλε να ξέρει.

Η στιγμή που η θεραπεία έγινε τραύμα

Υπήρξε μια στιγμή που άνοιξα πραγματικά. Όχι λίγο. Όχι επιφανειακά. Βαθιά. Και εκεί συνέβη κάτι που δεν ξεχνιέται. Αποφάσισε ότι πρέπει να σταματήσουμε. Χωρίς προετοιμασία. Χωρίς επεξεργασία. Χωρίς κλείσιμο. Απλά… τέλος.

Για έναν άνθρωπο που ήδη παλεύει, αυτό δεν είναι απλώς διακοπή. Είναι εγκατάλειψη. Και η εγκατάλειψη μέσα σε μια θεραπευτική σχέση δεν βιώνεται ουδέτερα. Βιώνεται σαν επιβεβαίωση ότι όταν δείχνεις αυτό που πραγματικά είσαι, δεν αντέχεσαι.

Το πιο ύπουλο κομμάτι

Για καιρό πίστευα ότι εγώ έφταιγα. Ότι δεν ήμουν έτοιμος.
Ότι ήμουν «πρόβλημα». Αυτό κάνει η λάθος θεραπεία: σε κάνει να αμφισβητείς τον εαυτό σου εκεί που θα έπρεπε να τον καταλαβαίνεις.

Και μετά κάτι σχεδόν παράλογο

Τρία χρόνια μετά, έστειλε ένα μήνυμα: αν θέλω να συνεχίσουμε. Σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Ευτυχώς που συνέβη αυτό, με αυτόν τον τρόπο κατάλαβα πως δεν ήταν ότι εγώ ήμουν το πρόβλημα, αλλά εκείνη. 

Δεν είναι όλοι οι θεραπευτές ίδιοι και αυτό πρέπει να λέγεται

Υπάρχουν εξαιρετικοί θεραπευτές. Άνθρωποι που μπορούν να κρατήσουν, να αντέξουν, να συνοδεύσουν βαθιά. Και κάνουν δουλειά που πραγματικά αλλάζει ζωές. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο: υπάρχουν άνθρωποι που δεν θα έπρεπε να κάνουν αυτή τη δουλειά. Άνθρωποι με ελλιπή εκπαίδευση. Με επιφανειακή κατανόηση. Με χαμηλή αντοχή στο συναίσθημα. Και το πρόβλημα είναι ότι δεν ξεχωρίζουν εύκολα.

Τι πρέπει να κοιτάξεις πριν διαλέξεις θεραπευτή

Αν είσαι σε φάση που ψάχνεις θεραπεία, αυτό είναι το πιο σημαντικό κομμάτι. Όχι τα λεφτά.

1. Εκπαίδευση
Έχει πλήρη εκπαίδευση σε αναγνωρισμένη προσέγγιση;
Είναι σε εποπτεία;
Συνεχίζει να εκπαιδεύεται;
Τα σεμινάρια δεν κάνουν θεραπευτές.

2. Πώς σε κάνει να νιώθεις
Νιώθεις ότι σε ακούει;
Ότι σε χωράει;
Ή ότι πρέπει να αλλάξεις για να σε δεχτεί;
Αν νιώθεις ότι σε διορθώνει, πρόσεξε.

 3. Όρια
Αναλαμβάνει συγγενείς;
Μπλέκει ρόλους;
Θέτει σαφής τρόπο συσχέτισης μαζί σου;
Αυτό δεν είναι «λεπτομέρεια». Είναι βασικό.

4. Αντοχή
Μπορεί να μείνει όταν τα πράγματα δυσκολεύουν;
Ή αποσύρεται;
Αν δεν αντέχει το βάθος σου, δεν μπορεί να σε βοηθήσει.

5. Πώς τελειώνει μια θεραπεία
Υπάρχει κλείσιμο;
Ή κόβεται απότομα;
Ο τρόπος που τελειώνει μια θεραπεία είναι μέρος της.

Αν κάτι δεν σου κάθεται, άκουσε το

Αν είσαι σε θεραπεία και νιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά, μην το αγνοείς. Δεν είσαι υπερβολικός. Δεν είσαι «δύσκολος». Μπορεί απλώς να μην είσαι με τον σωστό άνθρωπο. Και έχεις δικαίωμα να φύγεις. Έχεις δικαίωμα να διαλέξεις ξανά.

Δεν είναι αρκετό να πας σε θεραπεία. Είναι κρίσιμο σε ποιον πας. Γιατί η ψυχοθεραπεία δεν σε σώζει από μόνη της. Ο άνθρωπος που θα κάθεται απεναντί σου συνδιαμορφώνει την πορεία της θεραπείας σου.

Λίστα Βιβλιογραφίας

Lambert, M. J. (2013). Bergin and Garfield’s handbook of psychotherapy and behavior change (6th ed.). Wiley.

Lilienfeld S. O. (2007). Psychological Treatments That Cause Harm. Perspectives on psychological science : a journal of the Association for Psychological Science, 2(1), 53–70. doi.org/10.1111/j.1745-6916.2007.00029.x

Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2 018). Psychotherapy relationships that work III. Psychotherapy (Chicago, Ill.), 55(4), 303–315. doi.org/10.1037/pst0000193

Castonguay, L. G., Boswell, J. F., Constantino, M. J., Goldfried, M. R., & Hill, C. E. (2010). Training implications of harmful effects of psychological treatments. The American psychologist, 65(1), 34–49. doi.org/10.1037/a0017330

Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The great psychotherapy debate: The evidence for what makes psychotherapy work (2nd ed.). Routledge/Taylor & Francis Group.