Η Θεραπευτική Αξία της Άγνοιας: Όταν το «Δεν Ξέρω» Γίνεται Κλινικό Εργαλείο

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ζούμε σε μια εποχή κορεσμού από πληροφορία. Η τηλεόραση, τα κοινωνικά δίκτυα και η συνεχής ροή ειδήσεων δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι γνωρίζουμε τους ανθρώπους που βλέπουμε στην οθόνη — τη ζωή τους, τις επιλογές τους, τα λάθη τους.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτή η υπερπληροφόρηση εισβάλλει στον προστατευμένο χώρο της ψυχοθεραπείας;

Η αφορμή για τη σκέψη αυτή ήρθε από ένα πρόσφατο περιστατικό στο γραφείο μου. Μια θεραπευόμενη, αρκετά αναγνωρίσιμη στο ευρύ κοινό, άρχισε να περιγράφει γεγονότα της ζωής της που είχαν πάρει μεγάλη δημοσιότητα. Θεωρητικά, αν παρακολουθούσα τακτικά τα μέσα ενημέρωσης, θα τα γνώριζα ήδη. Η επιλογή μου, ωστόσο, να αποστασιοποιούμαι συστηματικά από ειδήσεις και social media αποδείχθηκε το πιο ισχυρό κλινικό εργαλείο εκείνης της συνεδρίας.

Η θεραπευτική ουδετερότητα συχνά παρεξηγείται ως ψυχρότητα ή αδιαφορία. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: την ικανότητα να ακούμε χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς να έχουμε ήδη «αποφασίσει» τι είδαμε ή διαβάσαμε. Όταν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ένα δημόσιο γεγονός για τον άνθρωπο που κάθεται απέναντί μας, έχουμε ασυνείδητα ήδη σχηματίσει μια ερμηνεία — μια υπόθεση που φιλτράρει αθέατα ό,τι ακούμε.

Αντίθετα, το γεγονός ότι δεν γνώριζα τίποτα για τα δημοσιοποιημένα γεγονότα της ζωής της θεραπευόμενής μου, μου επέτρεψε να διατηρήσω αυτό που στη σύγχρονη ψυχοδυναμική σκέψη αποκαλούμε στάση του «μη γνωρίζειν» (not-knowing stance) — μια αυθεντικά διερευνητική παρουσία, απαλλαγμένη από έτοιμες εξηγήσεις.

Αυτή η κλινική στάση συνδέεται άμεσα με τη θεωρία της εν-όησης (mentalization) του Peter Fonagy και των συνεργατών του (Fonagy, Gergely, Jurist & Target, 2002).

Με απλά λόγια, εν-όηση είναι η ικανότητά μας να κατανοούμε τη δική μας συμπεριφορά και τη συμπεριφορά των άλλων ως έκφραση εσωτερικών καταστάσεων — σκέψεων, συναισθημάτων, επιθυμιών, προθέσεων. Είναι, κατά τον Fonagy, «το να βλέπεις τον εαυτό σου από έξω και τους άλλους από μέσα».

Η εν-όηση δεν είναι στατική ικανότητα· αναπτύσσεται μέσα από σχέσεις και ενεργοποιείται ή αναστέλλεται αναλόγως του συναισθηματικού κλίματος. Ο Fonagy έχει δείξει ότι η ψυχοθεραπεία λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό μέσα από τη βελτίωση της ικανότητας εν-όησης: ο θεραπευτής λειτουργεί ως «σκεπτόμενος νους» που αντικατοπτρίζει με συνέπεια τις εσωτερικές καταστάσεις του θεραπευόμενου, προσφέροντας ένα μοντέλο αναστοχαστικής σκέψης που εσωτερικεύεται σταδιακά.

Πώς, όμως, ενεργοποιεί η δική μου άγνοια αυτή τη διαδικασία; Όταν ένας επώνυμος άνθρωπος αναφέρεται σε κάτι που «όλοι γνωρίζουν», συνήθως το κάνει στον «αυτόματο πιλότο» — χωρίς να χρειαστεί να το επεξεργαστεί πραγματικά. Όταν, όμως, ο θεραπευτής απαντά: «Δεν γνωρίζω τι συνέβη — μπορείτε να μου εξηγήσετε πώς νιώσατε εκείνη τη στιγμή και γιατί πιστεύετε ότι αντέδρασαν έτσι οι άλλοι;», αναγκάζει τον θεραπευόμενο να σταματήσει, να παρατηρήσει τον εαυτό του και να βρει λέξεις για κάτι που δεν είχε ακόμα πλήρως σκεφτεί. Αυτή ακριβώς η προσπάθεια — να εξηγήσεις σε κάποιον που δεν ξέρει — είναι η εν-όηση σε εξέλιξη.

Ο Fonagy και η Target (1996) έχουν τονίσει ότι η αναστοχαστική λειτουργία (reflective functioning) — η πρακτική έκφραση της εν-όησης — αναπτύσσεται ακριβώς μέσα από τέτοιες στιγμές: όταν κάποιος αξιόπιστος «άλλος» μάς αντιμετωπίζει ως ον με εσωτερικό κόσμο, και όχι ως πρόσωπο της είδησης.

Για ένα δημόσιο πρόσωπο, το βάρος της επωνυμίας είναι τεράστιο. Νιώθει ότι κάθε άνθρωπος που το συναντά έχει ήδη διαμορφώσει μια άποψη πριν ανοίξει το στόμα του. Ο θεραπευτικός χώρος υπόσχεται κάτι διαφορετικό — έναν τόπο όπου η δημόσια εικόνα δεν έχει βάρος. Αλλά αν ο θεραπευτής είναι κι αυτός κατεστημένος με εκείνη την εικόνα, η υπόσχεση αυτή μένει κενή.
Η ανακούφιση που εκδήλωσε η συγκεκριμένη θεραπευόμενη όταν αντιλήφθηκε ότι έβλεπα μπροστά μου έναν άνθρωπο — κι όχι ένα δημόσιο πρόσωπο — ήταν άμεση και ορατή. Ο θεραπευτικός χώρος έγινε, ίσως για πρώτη φορά εδώ και καιρό, το μοναδικό μέρος όπου η «εικόνα» της δεν είχε καμία απολύτως σημασία.

Η αποχή από τον συνεχή θόρυβο των ειδήσεων δεν αποτελεί αποκοπή από την κοινωνία. Είναι μια συνειδητή, κλινικά αιτιολογημένη επιλογή για την προστασία του θεραπευτικού πλαισίου και της ποιότητας της παρουσίας μας μέσα σε αυτό.

Το να είμαστε ελεύθεροι από έτοιμες, εξωτερικές πληροφορίες μάς επιτρέπει να παραμένουμε σταθεροί στην ουσία της δουλειάς μας: να μην αναζητούμε την «αντικειμενική» είδηση, αλλά να ανακαλύπτουμε υπομονετικά και με σεβασμό την υποκειμενική αλήθεια του ανθρώπου που κάθεται απέναντί μας.

Βιβλιογραφία

 Fonagy, P., Gergely, G., Jurist, E. L., & Target, M. (2002). Affect regulation, mentalization, and the development of the self. Other Press. Fonagy, P., & Target, M. (1996). Playing with reality: I. Theory of mind and the normal development of psychic reality. International Journal of Psychoanalysis, 77(2), 217–233.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Κωνσταντίνος Φύσσας - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Κωνσταντίνος Φύσσας: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Ψυχοδυναμικός Ψυχοθεραπευτής (BA,MA) και Εκπαιδευτής Ενηλίκων με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας στο πεδίο της ψυχικής υγείας. Η επαγγελματική μου πορεία συνδυάζει την ενεργή κλινική πράξη, την ακαδημαϊκή διδασκαλία και την εταιρική συμβουλευτική

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Συναισθηματικές Διαταραχές Διαχείριση Θυμού

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...