Γιατί νιώθουμε ενοχή όταν βάζουμε όρια;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται στην οριοθέτηση, όχι επειδή δεν ξέρουν τι θέλουν ή επειδή δεν το θέλουν αρκετά, αλλά επειδή νιώθουν ενοχή όταν έρχεται η ώρα να το επικοινωνήσουν.

Μπορεί να θέλουν να πουν «όχι» σε συμπεριφορές ή σε σχέδια, να διεκδικήσουν χρόνο για τον εαυτό τους ή μια καλύτερη αντιμετώπιση, αλλά μαζί με αυτό να εμφανίζεται και εκείνο το άσχημο συναίσθημα ότι στενοχώρησαν το άλλο άτομο ή ότι χάλασε κάπως η εικόνα που βγάζουν προς τα έξω.

Αυτό όμως γιατί συμβαίνει;

Τι σημαίνει «βάζω όρια»;

Ο Marshall Rosenberg ορίζει τα προσωπικά όρια ως έναν εσωτερικό μηχανισμό που αποσκοπεί στο να προστατευθεί ο άνθρωπος ψυχολογικά και συναισθηματικά (Chernata, 2024).

Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι θέτουμε όρια για να δείξουμε τι είναι συναισθηματικά αποδεκτό για εμάς και τι όχι. Η έμφαση εδώ είναι στις δικές μας ανάγκες και στην προστασία τους, όχι στην κριτική των άλλων ή στην απόρριψή τους.

Πώς μοιάζουν τα όρια όταν συνοδεύονται από ενοχή;

Μερικές φορές η ενοχή δεν φαίνεται μόνο στο ότι κάποιος δυσκολεύεται να βάλει ένα όριο, αλλά και στον τρόπο που το βάζει.

Μπορεί, για παράδειγμα, να μη λες αυτό που πραγματικά θέλεις επειδή πιστεύεις πως το άλλο άτομο θα απομακρυνθεί. Μπορεί να λες «όχι», αλλά σχεδόν αμέσως να ζητάς συγγνώμη ή να κάνεις κάποια αντισταθμιστική χάρη για να μαλακώσεις αυτό που είπες.

Άλλες φορές, τα όρια συνοδεύονται από υπερεξήγηση και υπερανάλυση, σαν να χρειάζεται να αποδείξεις ότι έχεις αρκετά καλό λόγο για να τα βάλεις. Και κάποιες φορές, μετά την οριοθέτηση, δεν ακολουθεί ανακούφιση αλλά πίεση στο στήθος, αμφιβολία ή ακόμα και η ανάγκη να κλάψεις. Άρα, το όριο μπορεί να μπαίνει, αλλά εσωτερικά να βιώνεται ακόμη σαν κάτι επικίνδυνο.

Γιατί συνοδεύονται τόσο συχνά από ενοχή;

Συνδέουμε την αποδοχή με τη συμφωνία.

Από μικρή ηλικία, πολλοί άνθρωποι χρειάστηκε να κατευνάσουν τις προσωπικές τους επιθυμίες για να παραμείνουν σίγουροι πως οι σημαντικοί τους άλλοι δεν θα τους απορρίψουν. Ενδεχομένως πίεσαν τον εαυτό τους να φανεί πρόθυμος, συνεργάσιμος ή ευχάριστος ακόμα και σε καταστάσεις όπου μέσα τους δεν ένιωθαν έτσι.

Όταν έχει μάθει κανείς να συνδέει τη σύνδεση με τη συμμόρφωση, τότε η οριοθέτηση μοιάζει σαν ρίσκο.

Σαν να ρισκάρει τη σχέση, την αποδοχή ή την αγάπη. Η βιβλιογραφία γύρω από το self-silencing στηρίζει ακριβώς αυτή την ιδέα (Jack, 2026).

Φοβόμαστε ότι θα πληγώσουμε τους άλλους

Το να πει κάποιος «όχι» εμπεριέχει ούτως ή άλλως μια δυσφορία. Και για εκείνον που το λέει, και συχνά και για εκείνον που το ακούει. Όταν όμως υπάρχει έντονη ενοχή, αυτή η δυσφορία παύει να μοιάζει διαχειρίσιμη και αρχίζει να παίρνει πιο δραματικές διαστάσεις.

Η ανησυχία για το αν ο άλλος θα απογοητευτεί μετατρέπεται σε φόβο ότι θα πληγωθεί πολύ, ότι θα απομακρυνθεί ή ότι κάτι σημαντικό θα χαλάσει στη σχέση. Αυτή η σκέψη μπορεί να γίνει τόσο δύσκολη, ώστε να αποτρέπει τελείως την οριοθέτηση (Romero-Canyas, Reddy, Rodriguez, & Downey, 2013).

Πιστεύουμε πως είμαστε εγωιστές

Σε αρκετούς ανθρώπους υπάρχει βαθιά η ιδέα πως η αυτοπροστασία είναι κάτι κακό, κάτι εγωιστικό. Και άρα, αν βάλουν όρια, αν πουν «ως εδώ», αν διεκδικήσουν κάτι για τον εαυτό τους, τότε αυτό κάτι λέει για τον χαρακτήρα τους. Σαν να γίνονται λιγότερο καλοί, λιγότερο δοτικοί, λιγότερο ηθικοί.

Όταν η οριοθέτηση έρχεται σε σύγκρουση με την εικόνα που έχει κάποιος για το ποιος «πρέπει» να είναι, είναι λογικό να συνοδεύεται από ενοχή (Kuang, Li, Luo, Zhu, & Ren, 2025).

Τι δεν σημαίνει απαραίτητα η ενοχή

Η αλήθεια είναι πως το να πει κάποιος «όχι», ειδικά όταν δεν είναι κάτι που έχει αναπτύξει σαν συνήθεια, πιθανότατα θα φέρει αμηχανία. Αυτή η αμηχανία μπορεί να είναι εσωτερική, επειδή αλλάζει ένας παλιός τρόπος συμπεριφοράς, αλλά και εξωτερική, επειδή και οι γύρω του μπορεί να μην έχουν συνηθίσει να ακούν αυτό το «όχι».

Αυτό όμως δεν σημαίνει πως το όριο ήταν άδικο ή λάθος. Δεν σημαίνει πως επειδή νιώθω άσχημα, φέρθηκα άσχημα. Δεν σημαίνει επίσης ότι μια σχέση θα καθοριστεί συνολικά από μία δύσκολη στιγμή ή πως ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου στιγματίζεται επειδή έθεσε ένα όριο που μέχρι τώρα δεν τολμούσε να θέσει.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Να κάνουμε μια συνεχή αμφισβήτηση της ενοχής μας
Η ενοχή εμφανίζεται συχνά όταν λέμε στον εαυτό μας πως δεν πρέπει να δυσαρεστηθούν οι άλλοι με εμάς και πως, αν γίνει κάτι τέτοιο, αυτό σημαίνει ότι έχουμε φερθεί εσφαλμένα. Όμως αυτές οι σκέψεις δεν είναι ουδέτερες· είναι πεποιθήσεις που χρειάζεται να εξετάζονται.

Χρειάζεται να αναρωτηθεί κανείς αν όντως ισχύει πως το να δυσαρεστηθεί κάποιος σημαίνει αυτομάτως ότι κάναμε κάτι λάθος. Ή αν όντως είναι απαραίτητο να εγκρίνονται τα όριά μας από τους άλλους για να είναι έγκυρα.
Να αποδεχτούμε πως οι επιθυμίες μας μπορεί να μην υλοποιηθούν

Όσο φυσικό και αν είναι να θέλουμε οι άλλοι να συμφωνούν με τα όριά μας ή να τα δέχονται ήρεμα, αυτό δεν σημαίνει πως έτσι θα γίνει. Και εδώ χρειάζεται μια βαθύτερη αποδοχή: δεν είναι απαραίτητο να συμφωνούν όλοι μαζί μας για να μπορέσουμε να διεκδικήσουμε καλύτερη ψυχολογική υγεία. Μπορούμε να θέλουμε την κατανόηση, χωρίς να την απαιτούμε.

Να αποδεχτούμε τη δυσφορία της αλλαγής και να την αντέξουμε
Το να βάζω όρια θα είναι δύσκολο. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως, αν νιώθω κάτι αρνητικό, κάνω κάτι λάθος. Πολλές φορές, ουσιαστικές αλλαγές έρχονται μετά από εσωτερική πάλη. Το ότι κάτι είναι άβολο δεν σημαίνει πως είναι και λανθασμένο. Εφόσον το όριο είναι σημαντικό, αξίζει να προσπαθήσει κάποιος να αντέξει αυτή τη δυσφορία, ώστε να υπηρετήσει κάτι που έχει νόημα για τον ίδιο.

Να μην αναλαμβάνουμε όλη την ευθύνη
Για να χρειαστεί να μπει ένα όριο, συνήθως κάτι έχει προηγηθεί. Μια συμπεριφορά που θεωρήθηκε παραβιαστική, πιεστική ή απλώς μη αποδεκτή. Το άτομο που φέρει αυτή τη συμπεριφορά έχει και εκείνο ευθύνη, είτε το έκανε σκόπιμα είτε όχι. Δεν χρειάζεται να φορτωνόμαστε όλη τη συναισθηματική ευθύνη για ό,τι προκύπτει μετά την οριοθέτηση. Είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας να μαθαίνουμε από τα λάθη μας, να ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα όρια των άλλων και να αναπροσαρμοζόμαστε.

Το να στενοχωρηθεί κάποιος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι καταστράφηκε η σχέση ή ότι δεν έπρεπε ποτέ να μπει το όριο.

Από πού πηγάζει αυτό;
Το συναίσθημα της ενοχής γύρω από την οριοθέτηση ενδέχεται να ταλαιπωρεί τον άνθρωπο. Συνήθως, αυτό συμβαίνει επειδή αγγίζονται μοτίβα τα οποία έχουν βαθύτερες ρίζες, όπως ο φόβος της απόρριψης, ο φόβος του να κλονιστεί η προσωπική ταυτότητα, η επιθυμία του ανθρώπου να έχει σταθερή σχέση με άτομα που νοιάζεται και, ενίοτε, η αίσθηση πως οι ανάγκες του δεν είναι το ίδιο σημαντικές όσο των άλλων.

Συμπέρασμα

Η οριοθέτηση δεν είναι ιδιαίτερα εύκολη.

Όταν διατηρούμε πεποιθήσεις γύρω από την αξία των επιθυμιών μας και έχουμε συνηθίσει να σιωπούμε, γίνεται ακόμα πιο δύσκολη αυτή η αλλαγή. Η ενοχή που μπορεί να συνοδεύει τα όρια, αν και αρνητικό συναίσθημα, δε σημαίνει πως γίνεται κάτι κακό ή κάτι λάθος.

Με τη συνεχή επαναξιολόγηση των πεποιθήσεών μας, μπορεί να απαλυνθεί το συναίσθημα των ενοχών και να μπουν τα όρια πιο εύκολα από πριν, αλλά και να τηρηθούν.

Πηγές

Chernata, T. (2024). Personal boundaries: Definition, role, and impact on mental health. Personality and Environmental Issues, 3(1), 24–30.

Jack, D. C. (2026). Advancing the next generation of research on self-silencing and depression: A narrative review and synthesis of three decades of research.

Kuang, X., Li, H., Luo, W., Zhu, J., & Ren, F. (2025). The mental health implications of people-pleasing: Psychometric properties and latent profiles of the Chinese People-Pleasing Questionnaire. Psych Journal, 14(4), 500–512. doi.org/10.1002/pchj.70016 

Romero-Canyas, R., Reddy, K. S., Rodriguez, S., & Downey, G. (2013). After all I have done for you: Self-silencing accommodations fuel women’s post-rejection hostility. Journal of Experimental Social Psychology, 49(4), 732–740. doi.org/10.1016/j.jesp.2013.03.009

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ιωάννα Δαρβύρη

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...