Το Λεξιλόγιο της ΠΟΠ Ψυχολογίας

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από την εκλαΐκευση της ψυχολογικής γλώσσας και την ευρεία διάδοσή της μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα podcasts, τις τηλεοπτικές εκπομπές και τους οδηγούς αυτοβοήθειας.

Όροι όπως «τοξικότητα», «τραύμα», «οριακή προσωπικότητα», «ναρκισσιστής», «gaslighting», «love bombing», έχουν μετατραπεί σε καθημερινό λεξιλόγιο, κατακτώντας μια παράδοξη θέση ανάμεσα στην ψυχοεκπαίδευση και στην παρανόηση.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, το φαινόμενο αυτό αποτελεί ένδειξη τόσο της ανάγκης του σύγχρονου ανθρώπου να κατανοήσει τον ψυχισμό του, όσο και του κινδύνου να εκφυλιστούν σύνθετες ψυχικές έννοιες σε επιφανειακές ετικέτες (McWilliams, 2011).

Η ποπ ψυχολογία δημιουργεί μια ψευδαίσθηση εύκολης ψυχολογικής κατανόησης. Η διάγνωση παίρνει τη θέση της πραγματικής κατανόησης, και η ετικέτα αντικαθιστά τη σχέση. Όταν χαρακτηρίζουμε κάποιον αυθαίρετα ως «τοξικό» ή «ναρκισσιστή», παύει να είναι υποκείμενο και μετατρέπεται σε αντικείμενο απόρριψης.

Η Melanie Klein, ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, περιέγραψε τον μηχανισμό της σχάσης ως πρωτογενή άμυνα: όταν το εγώ δεν αντέχει την αμφιθυμία, διασπά τον άλλον σε «καλό» και «κακό» αντικείμενο (Klein, 1946). Η χρήση λέξεων της ποπ ψυχολογίας ως απόλυτων χαρακτηρισμών αναπαράγει ακριβώς αυτόν τον μηχανισμό, αποτρέποντας τη δυνατότητα ενσυναίσθησης και συνάντησης με την ψυχική πολυπλοκότητα του ανθρώπου.

Η σύγχρονη τάση προσέγγισης της έννοιας του «τραύματος» ως καθοριστικό και αμετάβλητο στοιχείο ταυτότητας δημιουργεί έναν νέο ναρκισσιστικό λόγο θυματοποίησης. Αντί η θεραπεία να στοχεύει στην επεξεργασία και την ενσωμάτωση του τραύματος, όπως πρότεινε ο Ferenczi με την έννοια του «τραυματικού πυρήνα» (Ferenczi, 1931), η ποπ ψυχολογία συχνά ενισχύει μια στατική προσκόλληση στον ρόλο του «τραυματισμένου» εαυτού ως ταυτότητα. Αυτή η ταύτιση, αν και φαινομενικά απελευθερωτική, οδηγεί τελικά σε ακινησία και αποφυγή της ψυχικής διεργασίας.

Η ευρεία χρήση όρων όπως «οριακή προσωπικότητα» (borderline) ή «χειριστικός» συχνά συμβάλλει στην ψευδοψυχολογική αποπαθολογικοποίηση μέσω της υπερδιάγνωσης. Η ψυχαναλυτική κατανόηση υπογραμμίζει τη διαφορά μεταξύ οργανωτικών επιπέδων προσωπικότητας και συμπτωμάτων, γεγονός που απαιτεί εις βάθος ανάλυση της ταυτότητας, της μεταβίβασης και της αμυντικής λειτουργίας του ατόμου (Kernberg, 1975), τα οποία δεν δύνανται να χωρέσουν σε ένα σύντομο TikTok των 30 δευτερολέπτων.

Το φαινόμενο της άνθισης της ποπ ψυχολογίας εγείρει ερωτήματα και για την ίδια τη θέση του ψυχοθεραπευτή στην κοινωνία.

Από τη μία, αποτελεί ένδειξη ότι οι άνθρωποι αναζητούν νόημα και ψυχολογική ερμηνεία της εμπειρίας τους.
Από την άλλη, δημιουργεί ψευδαισθήσεις αυτάρκειας, όπου η ανάγνωση ενός άρθρου ή η παρακολούθηση ενός βίντεο υποκαθιστούν τη μακρόχρονη και απαιτητική διαδικασία της ψυχοθεραπείας.

Έτσι, επανέρχεται το ζήτημα που έθεσε ο Winnicott (1960) για τον «αληθινό» και τον «ψεύτικο» εαυτό. Μήπως, τελικά, η ποπ ψυχολογία προσφέρει μια επιφανειακή αυτογνωσία, η οποία ικανοποιεί περισσότερο την ανάγκη μας για κοινωνική αποδοχή παρά την αναζήτηση της ψυχικής μας αλήθειας;

Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να απορρίψουμε συλλήβδην την αξία της εκλαΐκευσης της ψυχολογίας. Η ψυχολογική γλώσσα δεν είναι προορισμένη να είναι ερμητικά κλειστή και απρόσιτη.

Το ζήτημα όμως έγκειται στην ποιότητα της γλώσσας, στη διατήρηση της πολυσημίας και του βάθους των εννοιών. Όταν χρησιμοποιούμε ψυχολογικούς όρους χωρίς εσωτερική κατανόηση, οδηγούμαστε σε μια ψυχολογία χωρίς ψυχή.

Ο ψυχοθεραπευτής σήμερα οφείλει να εργάζεται για να αποκαταστήσει τη σημασία των λέξεων – να τις επαναφέρει στη θεραπευτική τους λειτουργία.

Η λέξη, όταν χρησιμοποιείται με επίγνωση και ενσυναίσθηση, γίνεται φορέας αλλαγής. Όταν όμως είναι κενή νοήματος, καθίσταται ανύπαρκτη. Όπως υποστήριξε ο Bion (1962), εκεί που «απουσιάζουν οι λέξεις, αρχίζει η ψύχωση». Ας φροντίσουμε, λοιπόν, οι λέξεις μας να περιέχουν ψυχή, και όχι μόνο εντυπωσιασμό.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία: 

Bion, W. (1962). Learning from Experience.

Ferenczi, S. (1931). Confusion of Tongues between the Adults and the Child.

Kernberg, O. (1975). Borderline Conditions and Pathological Narcissism.

Klein, M. (1946). Notes on Some Schizoid Mechanisms.

McWilliams, N. (2011). Psychoanalytic Diagnosis: Understanding Personality Structure in the Clinical Process.

Winnicott, D.W. (1960). Ego Distortion in Terms of True and False Self.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Μελίνα Τζάκου - Ψυχολόγος

Μελίνα Τζάκου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος/ Ψυχοδυναμική-Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια. Ιδρύτρια και Επιστημονική Διευθύντρια του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Arkesis. Παρέχει ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες ψυχοδυναμικής προσέγγισης σε εφήβους, ενήλικες και ζευγάρια.

2170005353

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...