Όταν σβήνουν τα φώτα: Ο ψυχικός απόηχος των Χριστουγέννων

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Πέρασαν και οι φετινές γιορτές. Τα φωτάκια έσβησαν, τα δέντρα ξεστολίστηκαν, οι οικογενειακές στιγμές έμειναν πίσω ως γλυκές ή πικρές αναμνήσεις.. Οι χριστουγεννιάτικες μουσικές και οι γεύσεις που ξυπνούν παιδικές μνήμες υποχωρούν σιγά σιγά.

Είναι αλήθεια ότι τα Χριστούγεννα είναι από τις πιο συναισθηματικά φορτισμένες περιόδους του χρόνου – και το τέλος τους βιώνεται συχνά με την ίδια ένταση.

Οι γιορτές των Χριστουγέννων ενεργοποιούν πρώιμες συναισθηματικές εμπειρίες και φέρνουν στο προσκήνιο σχέσεις, ρόλους και προσδοκίες, όπου δημιουργούνται σημαντικές ανακατατάξεις σε προσωπικό, οικογενειακό, αλλά και συμβολικό επίπεδο.  

Οι γιορτές δεν είναι απλώς κοινωνικά έθιμα· λειτουργούν ως ψυχικές σκηνές όπου αναβιώνουν σχέσεις και φαντασιώσεις. Δημιουργούν έναν μεταβατικό χώρο, όπου φαντασία και πραγματικότητα συνυπάρχουν με ιδιαίτερη ένταση.

Η τελετουργία, το «μαγικό» στοιχείο και η επαφή με πρόσωπα της πρώιμης ζωής πυκνώνουν τα συναισθήματα. Τα Χριστούγεννα έχουν και μια βαθιά ψυχική διάσταση. Για πολλούς ανθρώπους συνοδεύονται από ένταση, τόσο κατά τη διάρκειά τους όσο και μετά το πέρασμά τους. Οι γιορτές χαρακτηρίζονται από υπερβολή: σε προσδοκίες, συναίσθημα, επαφή.. Ψυχαναλυτικά, λειτουργούν ως μια προσωρινή παρένθεση από την καθημερινή πραγματικότητα. Το αίσθημα κενού που ακολουθεί δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με κατάθλιψη, αλλά με μία ενορμητική πτώση και η επιβεβλημένη επιστροφή της αρχής της πραγματικότητας. 

Οι γιορτές επαναφέρουν τη φαντασίωση μιας ζεστής, ενωμένης οικογένειας. Ενεργοποιούν μία φαντασίωση ενός σπιτιού ζεστού, ενωμένου, αρμονικού και κατ' επέκταση παραπέμπουν φαντασιακά σε μια επιστροφή στο ασφαλές περιβάλλον της μήτρας.

Η ψευδαίσθηση αυτή, όπου το υποκείμενο ξεκουράζεται ψυχικά, όπως ένα παιδί μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον, αποσύρεται σταδιακά με το πέρασμα των γιορτών. Η σταδιακή αποδόμηση αυτής της ψευδαίσθησης είναι φυσιολογική και αναγκαία. Η δυσφορία είναι μεγάλη, είτε όταν η ψευδαίσθηση ήταν πολύ δυνατή, είτε όταν το περιβάλλον που θα ακολουθήσει είναι πολύ φτωχό. Παράλληλα, οι οικογενειακές συναντήσεις επαναφέρουν συγκρούσεις, άρρητα και παλιά φορτία.  

Τα Χριστούγεννα μπορούν να ιδωθούν ως ένας συλλογικός μεταβατικός χώρος. Προσφέρουν μια κοινή, επαναλαμβανόμενη δομή που στηρίζει τη συνέχεια και την αίσθηση σύνδεσης.. Είναι ένας χώρος όπου το άτομο «παίζει» με την ελπίδα, τη μνήμη και τη σύνδεση και δημιουργούν μια προβλέψιμη επανάληψη, όπου κανείς συναντά κάθε χρόνο τα ίδια σύμβολα. Προσφέρουν συναισθηματική παλινδρόμηση σε πιο ασφαλείς παιδικές εμπειρίες, ενώ την ίδια στιγμή επιτρέπουν μία παλινδρόμηση χωρίς παθολογία. Γεφυρώνουν το παρελθόν  με το παρόν, το  πραγματικό με το φαντασιακό, την παιδική ηλικία με την ενήλικη ζωή, την απώλεια με τη σύνδεση, και τη μοναξιά με την κοινότητα. 

Όπως το παιδί χρησιμοποιεί το μεταβατικό αντικείμενο για να αντέξει την απουσία, έτσι και ο ενήλικας χρησιμοποιεί τη γιορτή για να επεξεργαστεί απώλειες και αλλαγές. Όταν τα συλλογικά μεταβατικά φαινόμενα εξαφανιστούν (Άγιος Βασίλης, χριστουγεννιάτικο δέντρο), το άτομο μπορεί να αισθανθεί ένα κενό, μια απώλεια νοήματος, κάτι που σημαίνει ότι ο μεταβατικός χώρος κλείνει και το άτομο πρέπει και πάλι να υποστηρίξει την εσωτερική του συνέχεια και συνοχή μόνο του. 

Όταν η πρώιμη εμπειρία ασφάλειας είναι επαρκής, η μετάβαση μετά τις γιορτές γίνεται χωρίς ψυχική κατάρρευση.  Αν αυτή η ικανότητα είναι αρκετά συμπαγής, το άτομο, μετά τις γιορτές, δεν καταρρέει, δεν μελαγχολεί, αλλά αναδιοργανώνεται ψυχικά, ξαναμπαίνει σε μια ρεαλιστική χρονικότητα, και βλέπει να ανοίγεται μπροστά του ένα πεδίο μιας νέας, μη κορεσμένης επιθυμίας.

Γιατί, όμως, αυτή η περίοδος μας αγγίζει τόσο έντονα;
Ίσως, τελικά, όλη αυτή η περίοδος να μην είναι ούτε «χαρούμενη» ούτε «θλιβερή» από μόνη τους. Είναι ένας ψυχικός τόπος προβολής· ένας χρόνος και ένας χώρος όπου το άτομο συναντά τον εαυτό του, όπως αυτός έχει διαμορφωθεί μέσα από τις πρώιμες σχέσεις, τις απώλειες, τις επιθυμίες και τα ίχνη της φροντίδας ή της απουσίας της. 

Ως μεταβατικός χώρος, τα Χριστούγεννα δεν έρχονται να καλύψουν το κενό, αλλά να μας βοηθήσουν να το αντέξουμε. Πρόκειται για μια πολιτισμικά αποδεκτή ψευδαίσθηση, απαραίτητη για την ψυχική ισορροπία. 

Ίσως γι’ αυτό επιστρέφουμε κάθε χρόνο στα ίδια σύμβολα: για να διατηρήσουμε μια γέφυρα συνέχειας. Έτσι, η εμπειρία των γιορτών, αλλά και του τέλους τους, εξαρτάται από το πώς έχει δομηθεί η εσωτερική μας ασφάλεια.

Όταν, δηλαδή, η πρώιμη εμπειρία ασφάλειας υπήρξε επαρκής, τα Χριστούγεννα βιώνονται ως ζεστά και καθησυχαστικά, ενώ όταν υπήρξαν ρήγματα, απώλειες ή ματαιώσεις, η γιορτή μπορεί να ανακινεί θλίψη, ένταση και αίσθηση κενού — όπως ακριβώς ένα μεταβατικό αντικείμενο που έχει χαθεί.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...