Σύνδρομο του Απατεώνα και γονεϊκότητα: Ο φόβος των γονέων ότι θα «αποκαλυφθούν» ως ανεπαρκείς στον ρόλο τους

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Έχετε κοιτάξει ποτέ τα παιδιά σας και σκεφτεί: «Δεν έχω ιδέα τι κάνω». Ή έχετε αμφιβάλλει ποτέ για τις ικανότητές σας ως γονείς, φοβούμενοι ότι ανά πάσα στιγμή οι γύρω σας θα καταλάβουν πως δεν τα καταφέρνετε με την ανατροφή των παιδιών; Αν ναι, πιθανότατα πάσχετε από το λεγόμενο Σύνδρομο του Απατεώνα που βιώνουν πολλοί γονείς.

Αρχικά, κρίνεται απαραίτητο να σημειωθεί ότι το Σύνδρομο του Απατεώνα είναι ένα εξαιρετικά κοινό φαινόμενο στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον και αναφέρεται στα άτομα εκείνα που αισθάνονται ότι δεν είναι «άξια» να πετύχουν στην εργασία τους και αμφιβάλλουν για τις ικανότητες και τα επιτεύγματα τους, παρά τις αποδείξεις για το αντίθετο.

Εκείνο που περισσότερο κρίνεται απαραίτητο να σημειωθεί είναι ότι η ανατροφή των παιδιών μπορεί επίσης να φέρει στην επιφάνεια αυτούς τους φόβους και τις αμφιβολίες, οι οποίες δύναται να επηρεάσουν αρνητικά την ευημερία της οικογένειας. 

Περιγραφή του Συνδρόμου του Απατεώνα 

Σύμφωνα με τους Huecker et al. (2023), το Σύνδρομο του Απατεώνα είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο όπου άτομα με υψηλές επιδόσεις αισθάνονται ανεπαρκή. Αυτά τα άτομα δεν είναι σε θέση να εσωτερικεύσουν την επιτυχία τους και κατά συνέπεια βιώνουν διάχυτα συναισθήματα αμφιβολίας για τον εαυτό τους, άγχος, κατάθλιψη ή/και φόβους ότι θα αποκαλυφθούν ως «απατεώνες» στον εργασιακό ρόλο τους, παρά τα επαληθεύσιμα στοιχεία της επιτυχίας τους.

Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να τονιστεί ότι το Σύνδρομο του Απατεώνα δεν αποτελεί επίσημη κλινική διάγνωση. 

Παρόλο που δεν είναι επίσημη διαταραχή, θεωρείται ένα ευρέως αναγνωρισμένο και έντονα μελετημένο ψυχολογικό φαινόμενο.

Το Σύνδρομο του Απατεώνα δεν αφορά άτομα που έχουν ελλιπείς γνώσεις ή εκπαίδευση, κάνουν συχνά λάθη ή τα αποτελέσματά τους τείνουν να είναι μη επαρκή. Αντίθετα, αναφέρεται σε ένα εσωτερικό βίωμα που κάνει το άτομο να έχει επίμονες αμφιβολίες για τον εαυτό του, την απόδοσή του, την ικανότητά του και την αξία του. Η συσσώρευση αποδείξεων και αντικειμενικών επιτυχιών συχνά δεν αρκεί για να «ησυχάσει» αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα.

Σύμφωνα με τους Bravata et al. (2020), το 80% των ενηλίκων θα βιώσουν το Σύνδρομο του Απατεώνα τουλάχιστον μια φορά στη διάρκεια της ζωής τους.

Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο του Απατεώνα στους γονείς;

Το Σύνδρομο του Απατεώνα πλήττει συχνά γονείς με έντονα υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό τους και τελειομανείς τάσεις.

Οι τάσεις τους για τελειομανία σε συνδυασμό με τις πολλαπλές απαιτήσεις της καριέρας και της ανατροφής των παιδιών, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα αμφιβολίας, εξουθένωσης και φόβου ότι θα «αποκαλυφθούν» ως ανεπαρκείς.

Όταν αισθάνονται ότι οι στόχοι τους δεν ακολουθούνται από επιτυχία (π.χ., «τέλεια» εκπαίδευση ύπνου, άψογη συμπεριφορά, εξισορρόπηση καριέρας και οικογένειας), τότε αρχίζουν να νιώθουν αποτυχημένοι. 

Τα χαρακτηριστικά του Συνδρόμου του Απατεώνα στους γονείς είναι τα ακόλουθα:

Συνεχείς αμφιβολίες και ανασφάλειες για την απόδοσή τους ως γονείς (π.χ., «Το παιδί μου αξίζει καλύτερο γονέα από εμένα»).

Οι γονείς αισθάνονται ότι κάνουν μόνο λάθη (π.χ., «Το παιδί μου δεν θα είχε αρρωστήσει τόσο πολύ αν κρατούσα το σπίτι πιο καθαρό») και δεν γνωρίζουν πώς να τα διορθώσουν. Επιπροσθέτως, δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις και θεωρούν ότι δεν ανταποκρίνονται σωστά στον γονεϊκό ρόλο τους.

• Απόδοση απόλυτων και αρνητικών «ετικετών» στον εαυτό τους, όπως «Είμαι μια απαίσια μητέρα» ή «Δεν μπορώ ποτέ να κάνω τίποτα σωστά ως μητέρα».
• Αίσθηση ανικανότητας αναφορικά με τη σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών, παρά τα στοιχεία που αποδεικνύουν το αντίθετο.
• Φόβος ότι οι γύρω τους θα καταλάβουν πώς δεν είναι πραγματικά καλοί γονείς. Ότι δεν τα καταφέρνουν με την ανατροφή των παιδιών τους.
• Δυσκολία αναγνώρισης των προσπαθειών και επιτυχιών στην ανατροφή των παιδιών τους. Απόδοση όλων των καλών τους αποτελεσμάτων στην τύχη ή σε εξωτερικούς παράγοντες, αρνούμενοι να αναγνωρίσουν τις δικές τους ικανότητες ως γονείς.
• Συνεχής σύγκριση με γονείς που διαθέτουν περισσότερους πόρους.
• Υπερβολική εστίαση των γονέων στις φορές που ένιωσαν ότι απέτυχαν ή δυσκολεύτηκαν στον ρόλο τους και όχι στις φορές που έκαναν το καλύτερο δυνατό.
• Σκέψεις ότι «πρέπει πάντα να κάνουν τα πράγματα τέλεια» και αρνητική αυτοκριτική που προέρχεται από την σύγκριση των ικανοτήτων τους με άλλους γονείς που φαίνονται πιο τέλειοι ή οργανωμένοι (ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης).
• Δυσκολία στην αποδοχή επαίνου για τον γονεϊκό ρόλο τους.
• Απομόνωση και απόσυρση των γονέων που πηγάζει από την εξάντληση και την πεποίθηση ότι είναι οι μοναδικοί που «παλεύουν». 
• Αποφυγή συμμετοχής σε σχολικές εκδηλώσεις ή ομάδες γονέων λόγω φόβου κριτικής. 
• Ακαμψία στις καθημερινές ρουτίνες, ευερεθιστότητα, αίσθημα υπερκόπωσης και έλλειψη ύπνου. 

Λόγοι εμφάνισης του Συνδρόμου του Απατεώνα στους γονείς

Το Σύνδρομο του Απατεώνα είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο (π.χ., χαρακτηριστικά προσωπικότητας, οικογενειακό υπόβαθρο, στυλ γονικής μέριμνας) και εξαιρετικά διαδεδομένο τόσο στις μητέρες όσο και στους πατέρες, αποτελώντας συχνά μια σιωπηλή πρόκληση στη σύγχρονη γονεϊκότητα. 

Ενώ πρόκειται για ένα εσωτερικό βίωμα και όχι για επίσημη κλινική διάγνωση, οι λόγοι εμφάνισης του συνδρόμου αυτού διαφέρουν ελαφρώς ανάμεσα στα δύο φύλα. 

1. Έμφυλα στερεότυπα
Το Σύνδρομο του Απατεώνα μπορεί να επηρεάσει τις γυναίκες περισσότερο από τους άνδρες εξαιτίας των βαθιά ριζωμένων κοινωνικών προσδοκιών. Η μητρική φιγούρα έχει εξιδανικευτεί και επιβαρυνθεί με μια σειρά από απαιτήσεις (π.χ., καριέρα, οικογενειακές υποχρεώσεις, ανατροφή παιδιών, φροντίδα σπιτιού) που οι γυναίκες αισθάνονται ότι πρέπει να ικανοποιήσουν για να θεωρηθούν «πολύτιμες».

2. Συμμετοχή στην ανατροφή των παιδιών
Παραδόξως, οι γονείς που νοιάζονται βαθιά και προσπαθούν περισσότερο τείνουν να βιώνουν το Σύνδρομο του Απατεώνα. Αισθάνονται ότι δεν είναι αρκετά καλοί, επειδή ακριβώς θέλουν να τα κάνουν όλα τέλεια και έχουν μεγαλύτερο φόβο αποτυχίας ή λαθών.

3. Τελειομανία
Αυτό το χαρακτηριστικό της προσωπικότητας οδηγεί ένα άτομο να θέτει μη ρεαλιστικά υψηλά πρότυπα για τον εαυτό του, γεγονός που μπορεί να το κάνει να νιώθει δυσαρεστημένο με την απόδοσή του. Ένας γονέας που είναι τελειομανής, προσπαθεί να δίνει το 100% του εαυτού του στα παιδιά του. Εντούτοις, η υπερπροσπάθεια δεν είναι απαραίτητη. Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη έναν «τέλειο» γονέα, αλλά έναν «αρκετά καλό» γονέα.

4. Υπερβολικά επικριτικοί γονείς ή γονείς που δεν εκπλήρωσαν σωστά τον ρόλο τους
Στην έρευνα των Castro et al. (2010), σκοπός της οποίας ήταν η εξέταση του Συνδρόμου του Απατεώνα σε συνδυασμό με την εκχώρηση γονεϊκών ρόλων στα παιδιά, τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι τα παιδιά που έπρεπε να βάλουν στην άκρη τις δικές τους ανάγκες για να γίνουν οι «γονείς» των δικών τους γονέων ήταν πιο πιθανό να εμφανίσουν μετέπειτα στη ζωή τους αμφιβολία για τις ικανότητές τους και φόβο ότι θα αποκαλυφθούν ως ανεπαρκείς. Δηλαδή ότι θα βιώσουν το Σύνδρομο του Απατεώνα ως ενήλικες. 

5. Ανασφάλεια και χαμηλή αυτοεκτίμηση
Αυτοί οι δύο παράγοντες συμβάλλουν επίσης στην εμφάνιση του Συνδρόμου του Απατεώνα στους γονείς. Μπορεί να τους κάνει να αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους και τις αποφάσεις που παίρνουν, και να μην νιώθουν ποτέ ότι είναι αρκετοί.

Διαχείριση του Συνδρόμου του Απατεώνα στους γονείς

Σύμφωνα με την Churchill (2018), το Σύνδρομο του Απατεώνα σχετίζεται με υψηλά επίπεδα στρες, άγχους και κατάθλιψης. Ως αποτέλεσμα, οι γονείς βιώνουν σημαντική δυσφορία, ανησυχία και ανασφάλεια σχετικά με την απόδοσή τους στην ανατροφή των παιδιών.

Η οριοθέτηση στα ανεπιθύμητα σχόλια και συμβουλές αναφορικά με τον τρόπο που οι γονείς ανατρέφουν τα παιδιά τους δύναται να συμβάλλει στην αποτελεσματική διαχείριση του συνδρόμου. Όταν ο περίγυρος (π.χ., οικογένεια, φίλοι, συνάδελφοι) εκφράζει απόψεις ή κριτική για την ανατροφή των παιδιών, τότε οι αμφιβολίες, οι ανασφάλειες και τα συναισθήματα ενοχής μπορούν να αυξηθούν. Στην προκειμένη περίπτωση, οι γονείς θα πρέπει να μην φοβηθούν να τους ζητήσουν να είναι λιγότερο επικριτικοί και να κρατήσουν τα σχόλιά τους για τον εαυτό τους. Παράλληλα, η ενημέρωση γύρω από τη γονεϊκότητα προσφέρει την κατάλληλη αυτοπεποίθηση ώστε οι γονείς να διαμορφώσουν ένα περιβάλλον ασφάλειας και σταθερότητας για τα παιδιά τους.

Τέλος, η οικοδόμηση της αυτοεκτίμησης και η επαναξιολόγηση των απαιτήσεων από τον εαυτό θα βοηθήσει τους γονείς να μάθουν να εκτιμούν τα δικά τους προσόντα. Σε κάθε περίπτωση, η υπέρβαση του Συνδρόμου του Απατεώνα θα επιτρέψει τους γονείς να αναθρέψουν τα παιδιά τους με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, προσφέροντας ένα περιβάλλον άνευ όρων αποδοχής και συναισθηματικής ασφάλειας.

Βιβλιογραφία

Bravata, D. M., Watts, S. A., Keefer, A. L., Madhusudhan, D. K., Taylor, K. T., Clark, D. M., … & Hagg, H. K. (2020). Prevalence, predictors, and treatment of impostor syndrome: a systematic review. Journal of General Internal Medicine, 35, 1252-1275. Doi: 10.1007/s11606-019-05364-1.

Castro, D. M., Jones, R. A., & Mirsalimi, H. (2004). Parentification and the impostor phenomenon: An empirical investigation. The American Journal of Family Therapy, 32(3), 205-216. Doi: 10.1080/01926180490425676.

Churchill, E. F. (2018). Is there a fix for impostor syndrome?. Interactions, 25(3), 22-24. Doi: 10.1145/3197577.

Henderson, A., Harmon, S., & Newman, H. (2016). The price mothers pay, even when they are not buying it: Mental health consequences of idealized motherhood. Sex Roles, 74, 512-526. Doi: 10.1007/s11199-015-0534-5.

Huecker, M. R., Shreffler, J., McKeny, P. T., & Davis, D. (2023). Imposter Phenomenon. StatPearls.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Άννα Χριστίνα Βούβαρη - Ψυχολόγος

Άννα Χριστίνα Βούβαρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος Μεταπτυχιακού (MSc) στην Κλινική και Κοινοτική Ψυχολογία με κατεύθυνση στη Γνωστική - Συμπεριφορική Θεραπεία απο το University of East London

97741886

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...