Είναι Όλες οι Μητέρες Στοργικές; Ή Μήπως Όχι;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Αν η μητέρα σας ήταν ή είναι υπέροχη, να είστε ευγνώμονες. Δεν έχουν όλοι αυτή την τύχη. Αν η δική σας εμπειρία με τη μητέρα σας υπήρξε γεμάτη αγάπη, φροντίδα, ασφάλεια και συναισθηματική διαθεσιμότητα, αυτό αποτελεί μια βαθιά ευλογία ζωής.

Ωστόσο, σε ένα συστημικό πλαίσιο, αναγνωρίζουμε ότι δεν είναι όλες οι οικογενειακές σχέσεις ίδιοι κόσμοι. Κάθε παιδί μεγαλώνει μέσα σε ένα μοναδικό οικοσύστημα σχέσεων, αξιών, τραυμάτων και διαγενεακών ιστοριών.

Η Εξιδανίκευση της Μητρότητας

Θυμάστε πως όταν πλησιάζει η Γιορτή της Μητέρας, ο δημόσιος λόγος συχνά παρουσιάζει τη μητέρα σαν ακούραστη, τρυφερή και άνευ όρων δοτική, μέσα από κάρτες, αφιερώματα και μηνύματα όπως: «ήσουν η καλύτερη μητέρα», «πάντα δίπλα μου», «αγάπη άνευ όρων».

Για πολλούς αυτό είναι αλήθεια.

Όμως, αν κοιτάξουμε πιο προσεκτικά, πίσω από τη φαινομενική τελειότητα υπάρχουν και οι σκιές: τραύματα, κοινωνικές πιέσεις, προσωπικές ιστορίες και προσδοκίες που διαμορφώνουν τον ρόλο της μητέρας με πολύπλοκο τρόπο.

Όταν η Σχέση με τη Μητέρα Πληγώνει

Για πολλούς ανθρώπους, η μητέρα αποτελεί πηγή αγάπης, φροντίδας και ασφάλειας. Για άλλους όμως, η εμπειρία αυτής της σχέσης υπήρξε διαφορετική και συχνά οδυνηρή.

Σε αρκετές περιπτώσεις, όσοι έχουν πληγωθεί δυσκολεύονται να μιλήσουν, είτε για να προστατέψουν τον οικογενειακό μύθο είτε επειδή δεν βρέθηκε ασφαλής χώρος να ακουστεί η δική τους αλήθεια. Έτσι, ο πόνος παραμένει σιωπηλός, ακόμη κι όταν η σχέση που υποτίθεται ότι θα ήταν καταφύγιο έγινε πηγή τραύματος.

Η Αμφισβήτηση και η Προστασία της Εικόνας

Όσοι είχαν θετική εμπειρία από στοργική μητέρα, συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν μια διαφορετική πραγματικότητα και συχνά επιτίθενται όταν κάποιος μιλά για πόνο μέσα στη σχέση αυτή, χρησιμοποιώντας φράσεις όπως «Μα αυτή σε γέννησε. Πως τολμάς να μιλάς έτσι για εκείνη; Ντροπή σου». 

Άλλοι τείνουν να ερμηνεύουν το θέμα μέσα από τα δικά τους μέτρα, λέγοντας ότι πρόκειται απλώς για «αυστηρό χαρακτήρα» ή «πείσμα». Όμως εδώ αναφερόμαστε σε κάτι πολύ βαθύτερο και πιο σύνθετο από μια απλή δυσκολία στον χαρακτήρα.

Διάκριση Δυσκολίας Χαρακτήρα και Κακοποίησης

Το να είναι μια μητέρα «αυστηρή» ή «απαιτητική» δεν συγκρίνεται με το να εκδηλώνει συμπεριφορές κακοβουλίας, εξαπάτησης, ζήλιας ή ψυχικής βλάβης προς το παιδί της. Και όσο δύσκολο κι αν είναι να το αποδεχτούμε, αυτά τα φαινόμενα συμβαίνουν. 

Υπάρχουν μητέρες που, για λόγους που σχετίζονται με δικές τους εμπειρίες, φόβους, απώλειες, ασυνείδητα τραύματα ή ανάγκη ελέγχου, μπορεί να υιοθετούν συμπεριφορές χειρισμού, υπερβολικής κατοχής ή σύγκρισης και κάποιες φορές ακόμη και ανταγωνισμού προς το παιδί. Η πραγματικότητα αυτή δεν αναιρεί όσα θετικά έχουν υπάρξει, αλλά καλεί να αναγνωριστεί το πλήρες φάσμα της σχέσης, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις όπου η εικόνα της μητέρας απέχει δραματικά από την ιδεατή εκδοχή που συχνά προβάλλεται κοινωνικά.

Η Σωματική και Συναισθηματική Βία

Το ότι κάποιοι δεν γνώρισαν μια δύσκολη ή επιζήμια σχέση με τη μητέρα τους, δεν σημαίνει πως τέτοιες εμπειρίες δεν υπάρχουν. Η γέννηση, από μόνη της, δεν εγγυάται στοργή, συναισθηματική διαθεσιμότητα ή υγιή σύνδεση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό που ονομάζεται «αγάπη» μπορεί να βιώνεται ως ένταση, υπαρξιακή απειλή ή ανασφάλεια,αντί για φροντίδα. Για αρκετούς ανθρώπους, η μητρική σχέση δεν αποτέλεσε πηγή θαλπωρής, αλλά ένα περιβάλλον όπου τα συναισθήματα και οι ανάγκες τους έγιναν πεδίο κριτικής, ελέγχου, απαξίωσης ή αστάθειας.

Αξίζει επίσης να αναγνωρίσουμε πως η κακοποίηση δεν σταματά απαραίτητα με την ενηλικίωση. Πολλοί ενήλικες συνεχίζουν να υφίστανται ψυχολογική και συναισθηματική βία, είτε μέσα από ενοχές, χειρισμό, απειλές, είτε μέσα από αέναες απαιτήσεις κι έναν ρόλο που ποτέ δεν τους επιτράπηκε να αφήσουν πίσω. Η παρατήρηση αυτών των εμπειριών δεν είναι επίθεση στη μητρότητα, αλλά χώρος θεραπείας για όσους δεν είχαν την ευκαιρία να τη ζήσουν με ασφάλεια.

Σύνδρομο Μινχάουζεν και Ενήλικη Κακοποίηση

Σε ειδικές περιπτώσεις, όπως το Σύνδρομο Μινχάουζεν δια Αντιπροσώπου (MSP/MSBP), η σχέση μπορεί να γίνεται επικίνδυνη, με το παιδί να χρησιμοποιείται ως μέσο συναισθηματικής επιβεβαίωσης ή προσοχής. Σε τέτοιες καταστάσεις, η μητέρα κερδίζει επαίνους για την «αφοσίωση και καρτερικότητά» της, ενώ το παιδί υφίσταται πλήθος αχρείαστων διαδικασιών και φαρμάκων, μαθαίνοντας να αμφισβητεί τη δική του πραγματικότητα, κάτι που μπορεί να επηρεάσει και την ενήλικη ζωή. 

Το MSP δεν επηρεάζει μόνο μικρά παιδιά. Υπάρχει και «ενήλικη» εκδοχή, όπου ορισμένες μητέρες προβαίνουν σε αδιανόητες ενέργειες προς τα ενήλικα παιδιά τους, ξανά για να κερδίσουν συμπάθεια ή θαυμασμό. Υπάρχουν επίσης άτομα που, πλέον ενήλικα, επιλέγουν να μοιραστούν δημόσια τη δική τους αφήγηση, όχι από εκδίκηση, αλλά για να αποκαταστήσουν την προσωπική τους αλήθεια και την εσωτερική τους ιστορία. Μια τέτοια πράξη μπορεί να σοκάρει όσους αγνοούν το οικογενειακό συναισθηματικό υπόβαθρο, αλλά για κάποιους αποτελεί σημαντικό βήμα ανακούφισης και νοηματοδότησης.

Η Αλήθεια Πίσω Από τις Κλειστές Πόρτες

Κανένα οικογενειακό σύστημα δεν αποτυπώνεται πλήρως στο βλέμμα των «έξω». Αυτό που φαίνεται δεν αντικατοπτρίζει πάντα το τι βιώνουν τα μέλη του.

Η αλήθεια μιας σχέσης καθορίζεται από την εμπειρία και τα συναισθήματα όσων τη ζουν. Ακόμη και χωρίς επίσημη διάγνωση, ορισμένοι γονείς μπορεί να είναι κακοί, χειριστικοί ή μοχθηροί. Κάποιες μητέρες, ιδιαίτερα προς τις κόρες τους, μπορεί να νιώθουν ζήλια και να προσπαθούν να τις μειώσουν, να τις αποθαρρύνουν ή να τις υπονομεύσουν απέναντι στους άλλους. Πολλοί υποφέρουν σιωπηλά, αλλά κάποιοι βρίσκουν δύναμη να μιλήσουν. Άλλοι διακριτικά, άλλοι δημόσια, αναζητώντας ανακούφιση και ειλικρίνεια.

Μέσα Από τη Θεραπεία

Η Γ., πρώτη κόρη μιας εξαμελούς οικογένειας, μεγάλωσε αναλαμβάνοντας ευθύνες που ξεπερνούσαν τα χρόνια της. Από τα 4-5 της σφουγγάριζε, έπλενε πιάτα, τάιζε τα αδέρφια της. Παρά την επιτυχία της ως ενήλικας, συνεχίζει να ακούει μέσα της τα λόγια της μητέρας της: «είσαι άχρηστη», «ντροπή σου», «φέρνεις μόνο καταστροφή», «ποιος θα σε παντρευτεί έτσι όπως είσαι». Τα ίδια λόγια επαναλαμβάνονταν από την γιαγιά και προς την κόρη της, μια επώδυνη επανάληψη τραύματος μέσα στη γενεαλογία.

Το τραύμα της δεν ήταν μόνο συναισθηματικό. Περιλάμβανε και σωματική κακοποίηση. Όταν υπέστη σεξουαλική κακοποίηση, η μητέρα της έκλεισε τα μάτια για να διατηρηθεί η κοινωνική εικόνα. Εξωτερικά, η οικογένεια απολάμβανε θαυμασμό, πίσω από τις κλειστές πόρτες, όμως, υπήρχε σιωπηλός πόνος. Τα αδέρφια της είχαν διαφορετικές εμπειρίες, κάποια λιγότερο έντονες, αλλά η Γ. κουβαλάει το βάρος της δικής της ιστορίας, που διαμόρφωσε τη ζωή της.

Όταν αποφάσισε να μιλήσει για όσα υπέφερε, συνάντησε αμφισβήτηση και επιθέσεις. Της είπαν πως «δεν σέβεται τη μητέρα της», πως «υπερβάλλει» ή πως «ζητά προσοχή». Η αλήθεια της θεωρήθηκε απειλή για την εικόνα της οικογένειας, όχι βήμα αυτοθεραπείας.

Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο της μητέρας της, η Γ. λέει με ηρεμία: «Ας αναπαυθεί η ψυχή της, νιώθω όμως ανακούφιση. Μπορώ να αναπνεύσω, δεν θα με ξανακρίνει. Δεν ήταν δική μου ντροπή, αλλά αυτή ήταν η ντροπή του όρου της μάνας. Θα τη θυμάμαι με τον δικό μουτρόπο…, κυρίως τις μαύρες και δύσκολες στιγμές όλα αυτά τα χρόνια. Θα μουλείψει μόνο αυτό που ποτέ δεν είχα: μια καλή και ευγενική μητέρα». Η εμπειρία της παραμένει βαθύ τραύμα αλλά και επώδυνο μάθημα, ένα μείγμα καταστροφής και δύναμης. Η μητέρα της απέτυχε στον ρόλο που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να υπηρετήσει, όχι επειδή της λείπει ο τίτλος, αλλά επειδή η σχέση τους ποτέ δεν υπήρξε πραγματικά.

Η Αλήθεια και η Ανθεκτικότητα

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι καμία οικογένεια δεν αποτυπώνεται ολοκληρωμένα στο βλέμμα των «έξω». Αυτό που φαίνεται δεν είναι πάντα αυτό που βιώνεται. Η αλήθεια μιας σχέσης δεν καθορίζεται από την κοινή άποψη, αλλά από τη συναισθηματική πραγματικότητα των μελών της.

Η Γιορτή της Μητέρας μπορεί να είναι ημέρα χαράς, ευγνωμοσύνης και συγκίνησης για όσους βίωσαν μια σχέση ασφαλή και υποστηρικτική. Για όσα υπέροχα κάνουν οι μητέρες και για το πόσο σημαντικές είναι για τα παιδιά τους, και έτσι πρέπει να είναι για όλες τις μητέρες που το αξίζουν. Για άλλους, όμως, μπορεί να είναι ημέρα αναστοχασμού, απώλειας, αμφιθυμίας ή εσωτερικής λαχτάρας. Και οι δύο εμπειρίες είναι έγκυρες.

Η Δύναμη της Προσωπικής Ανάπτυξης

Αν καταφέρατε να προχωρήσετε στη ζωή σας με δύναμη χαρακτήρα, προσωπική ανάπτυξη και αξιακό προσανατολισμό, παρά τις πληγές και τις δυσκολίες που βιώσατε από τη «μητέρα» σας, αυτό είναι ένα σημαντικό επίτευγμα και ένδειξη εσωτερικής ανθεκτικότητας. 

Για σκεφτείτε: ποια αλήθεια κρατάτε ακόμη από τη σχέση με τη μητέρα σας και ποια αφήνετε πίσω για να προχωρήσετε;

Να θυμάστε ότι υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι σαν εσάς. Δεν επιβιώσατε απλώς, σταθήκατε όρθιοι με αποφασιστικότητα και δύναμη. Και το πιο σημαντικό: δεν είστε η μητέρα σας. Είστε ό,τι καλύτερο καταφέρατε να γίνετε μέσα από τις εμπειρίες σας, και αυτό σας ανήκει πλήρως.

Βιβλιογραφία

Alnashmi, E., & Alboray, H. M. (2025). The narcissistic personalities of mothers as perceived by their daughters and its relationship to emotional balance among female students at King Faisal University. Frontiers in psychology, 16, 1629470. doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1629470 

Booth, A. T., Macdonald, J. A., & Youssef, G. J. (2018). Contextual stress and maternal sensitivity: A meta-analytic review of stress associations with the Maternal Behavior Q-Sort in observational studies. Developmental Review, 48, 145-177. doi.org/10.1016/j.dr.2018.02.002 

Bryk, M., & Siegel, P. T. (1997). My mother caused my illness: the story of a survivor of Münchausen by proxy syndrome. Pediatrics, 100(1), 1–7. doi.org/10.1542/peds.100.1.1 

Dehghan Manshadi, Z., & Sarafraz, M. R. (2025). Relationship of maternal childhood maltreatment and children's emotional-behavioral problems: parental reflection functioning and social support's role. BMC psychology, 13(1), 318. doi.org/10.1186/s40359-025-02627-x 

Hart, S. N., Brassard, M. R., Binggeli, N. J., & Davidson, H. A. (2002). Psychological maltreatment.

Löve, J., Mehlig, K., Källström, Å., Hensing, G., & Gunnarsdottir, H. (2021). Experiences of family violence and parental unavailability in childhood in relation to parental socioeconomic position and psychological problems: a cohort study of young Swedish women 1990–2013. BMC women's health, 21(1), 145. doi.org/10.1186/s12905-021-01292-7 

Rost, K., Gossmann, E., Fegert, J. M., Ziegenhain, U., & Köhler-Dauner, F. (2024). Long-term consequences of childhood emotional abuse in mothers on parental load and child mental health. Acta psychologica, 244, 104169. doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104169 

Yu, X., He, T., Tan, Y., Chi, P., & Lin, X. (2023). Intergenerational effects of childhood maltreatment: The relationships among parental childhood emotional neglect, emotional expressiveness and children's problem behaviors. Child abuse & neglect, 140, 106147. doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106147 

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...