Τι δεν είναι ναρκισσισμός;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τι δεν είναι ναρκισσισμός; Όταν ένας όρος εισχωρεί στη δημόσια σφαίρα, αποκτά βαρύτητα – αλλά συχνά αρχίζει να υστερεί σε ακρίβεια. Έτσι συμβαίνει και με τον ναρκισσισμό. Εύκολα μετατρέπεται σε ψυχολογική ετικέτα για κάθε συμπεριφορά που δεν μας ικανοποιεί: φιλοδοξία, αυτάρκεια, προστασία ορίων, επιμέλεια στην εμφάνιση. Όμως η ψυχική πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Η υγιής αυτοπεποίθηση είναι μια σταθερή αίσθηση αξίας που δεν διαταράσσεται εύκολα από την κριτική ή την απόρριψη. Το να γνωρίζει κάποιος τις ικανότητές του, να αναγνωρίζει τη συμβολή του, να έχει άποψη χωρίς να ακυρώνει τη φωνή του άλλου, είναι ένδειξη σταθερής εσωτερικής δομής. Η υγιής αυτοπεποίθηση συνυπάρχει με την ενσυναίσθηση. Μπορεί να δει τον άλλον, να τον σεβαστεί, να σταθεί δίπλα του χωρίς να χρειάζεται να τον μικρύνει. Δεν συνδέεται με ανάγκη επιβολής ούτε με εξάρτηση από τον εξωτερικό θαυμασμό. Αν υπάρξει σύγκρουση, το άτομο έχει την ικανότητα να αναγνωρίσει την ευθύνη του, να αντέξει τον πόνο χωρίς να εκδικηθεί, να ζητήσει συγγνώμη χωρίς να διαλυθεί.

Στον ναρκισσισμό, αντιθέτως, η φαινομενική σιγουριά λειτουργεί αμυντικά. Η ενσυναίσθηση –όταν υπάρχει– είναι επιφανειακή ή απόμακρη. Ο άλλος δεν γίνεται αντιληπτός ως ολόκληρος ψυχισμός, αλλά ως μέσο ή εμπόδιο. Αν υπάρξει πληγή, το άτομο δεν το παραδέχεται, αμύνεται, επιτίθεται, κατηγορεί, διαστρεβλώνει. Η ψυχική επαφή, αντί να εμπλουτίζει τον εαυτό, βιώνεται ως απειλή για την ισορροπία του. Γι’ αυτό και η αλήθεια του άλλου δύσκολα αντέχεται. Η σχέση δεν είναι τόπος συνάντησης, αλλά καθρέφτης που πρέπει να δείξει το επιθυμητό είδωλο.

Δεν είναι ναρκισσισμός η επιθυμία για αναγνώριση.

Όλοι οι άνθρωποι θέλουν να φαίνονται, να ακούγονται, να υπολογίζονται, να νιώθουν πως έχουν αξία. Αυτή η ανάγκη δεν είναι παθολογική. Γίνεται προβληματική μόνο όταν είναι ο μοναδικός τρόπος να νιώσει κάποιος ότι υπάρχει. Όταν χωρίς τον άλλον δεν ξέρει ποιος είναι.

Δεν είναι ναρκισσισμός η εσωστρέφεια.

Ο άνθρωπος που επιλέγει να μη μοιράζεται εύκολα, που χρειάζεται χρόνο μόνος του, που δεν αντλεί ενέργεια από την κοινωνική έκθεση, δεν πάσχει από ναρκισσισμό. Ο ναρκισσιστικός ψυχισμός μπορεί να εμφανίζεται εξωστρεφής ή εσωστρεφής – το ζητούμενο είναι πάντα η λειτουργία πίσω από τη συμπεριφορά. Η απομόνωση που προσφέρει γαλήνη είναι άλλο πράγμα από την απομόνωση που προκύπτει από τον φόβο της απόρριψης.

Δεν είναι ναρκισσισμός η προσωπική φιλοδοξία.

Το να στοχεύει κανείς στην εξέλιξη, στη δημιουργία, στη διάκριση, είναι συχνά έκφραση μιας εσωτερικής ζωτικότητας. Όταν όμως η επίδοση γίνεται υποκατάστατο της αξίας, όταν η επιτυχία είναι το μόνο ανεκτό σενάριο και η αποτυχία βιώνεται ως κατάρρευση, τότε ενεργοποιούνται ναρκισσιστικοί μηχανισμοί.

Δεν είναι ναρκισσισμός η ανάγκη για οριοθέτηση.

Πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν να θέσουν όρια –να πουν όχι, να αποχωρήσουν από κάτι που τους φθείρει, να προστατεύσουν τον εαυτό τους– κατηγορούνται για ναρκισσισμό. Η σύγχυση γεννιέται όταν η επιθυμία για ελευθερία εκλαμβάνεται ως εγωκεντρισμός. Μα το όριο δεν είναι απόρριψη. Είναι πρόσκληση για σχέση με ειλικρίνεια.

Στην ψυχοθεραπεία συναντάμε συχνά ανθρώπους που φοβούνται να διεκδικήσουν τον εαυτό τους μήπως χαρακτηριστούν «ναρκισσιστές». Κι έτσι, επιλέγουν να σιωπήσουν. Όμως, η σιωπή που προκύπτει από φόβο δεν είναι ταπεινότητα – είναι κενό. Και αυτό το κενό, αν επαναληφθεί αρκετά, γίνεται ένα είδος αφανούς ναρκισσισμού: το πρόσωπο που μαθαίνει να υπάρχει μόνο μέσα από τον άλλον.

Ας ξεκαθαρίσουμε την παρανόηση εξαρχής: Δεν είναι ναρκισσισμός η φροντίδα του εαυτού.

Δεν είναι ναρκισσισμός η επιθυμία για διάκριση ούτε η αγάπη για την αυτονομία. Ο ναρκισσιστικός τρόπος ύπαρξης δεν αφορά αυτό που φαίνεται απ’ έξω, αλλά αυτό από το οποίο εξαρτάται η εσωτερική συνοχή του προσώπου. Αν εκείνη βασίζεται εξ ολοκλήρου στην αναγνώριση και την επιβεβαίωση από τους άλλους, αν δεν αντέχονται το σφάλμα, η αδυναμία ή η έλλειψη, τότε μιλάμε για έναν ψυχισμό εύθραυστο, που οργανώνεται αμυντικά γύρω από την αποφυγή κάθε πληγής.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να απαρνηθούμε τη φροντίδα του εαυτού για να γλιτώσουμε τον ναρκισσισμό. Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τις συνθήκες υπό τις οποίες η φροντίδα γίνεται φυλακή, η επιτυχία γίνεται απόδειξη επιβίωσης, η σχέση γίνεται καθρέφτης.

Ο ναρκισσισμός δεν είναι αυτό που φαίνεται. Είναι η αιτία που βρίσκεται πίσω από τις πράξεις μας – και κυρίως το τι φοβόμαστε αν δεν κάνουμε αυτές τις πράξεις.

Το παρόν άρθρο αποτελεί αδειοδοτημένη αναδημοσίευση αποσπασμάτων από το έργο της Άσπας Π. Πασπάλη, Το Άγγιγμα του Νάρκισσου, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Διόπτρα.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...