Η Κλινική Αξία του Θερινού Διαλείμματος στην Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεία

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

To διάστημα των καλοκαιρινών διακοπών αποτελεί μια κρίσιμη φάση της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας. Συχνά βιώνεται από τον θεραπευόμενο ως απώλεια, εγκατάλειψη ή ακόμα και ως ανακούφιση.

Το κεντρικό κλινικό ερώτημα που καλείται να διαχειριστεί ένας θεραπευτής είναι το εξής: πόσο μπορεί ο θεραπευόμενος να «κρατήσει» τον θεραπευτή ζωντανό και υποστηρικτικό μέσα στο μυαλό του, όταν αυτός απουσιάζει;

Η Θεωρία του Δεσμού και η Ασφαλής Βάση

Οι διακοπές ενεργοποιούν το πρωταρχικό σύστημα του δεσμού. Σύμφωνα με τον John Bowlby, ο θεραπευτής λειτουργεί σταδιακά ως "Ασφαλής Βάση" (Secure Base). Οι διακοπές εισάγουν μια ασυνέχεια σε αυτή τη σταθερή σχέση ασφαλείας, ενεργοποιώντας το σύστημα του δεσμού. Η αντίδραση του κάθε θεραπευόμενου εξαρτάται άμεσα από τον δικό του τύπο δεσμού:

Ο ασθενής με ασφαλή δεσμό βιώνει μια λογική νοσταλγία και διατηρεί τη λειτουργικότητά του. Στον αγχώδη/αμφιθυμικό τύπο παρατηρείται έντονο άγχος εγκατάλειψης, θυμός προς τον θεραπευτή και υπερεμπλοκή με τη σκέψη του κατά τη διάρκεια της απουσίας. Στον αποφευκτικό τύπο κυριαρχεί η αδιαφορία, η υποτίμηση της σημασίας της διακοπής και η αποστασιοποίηση. Ο αποδιοργανωμένος τύπος μπορεί να εκδηλώσει αντιφατικές αντιδράσεις λόγω του εσωτερικού διλήμματος μεταξύ ασφάλειας και απειλής.

Στην προσέγγιση του D.W. Winnicott, η ικανότητα να είσαι μόνος δεν είναι κάτι εγγενές, αλλά μια δεξιότητα που αναπτύσσεται μέσα από την εμπειρία του να είσαι μόνος παρουσία κάποιου άλλου. Η διακοπή της θεραπείας ελέγχει πρακτικά πόσο έχει εσωτερικευτεί αυτή η παρουσία στον δυνητικό χώρο του ασθενούς. Ο "αρκετά καλός" θεραπευτής δεν χρειάζεται να προσφέρει τέλεια συνέχεια. Αντιθέτως, αποτυγχάνει με διαχειρίσιμους τρόπους. Οι διακοπές αποτελούν μια τέτοια ελεγχόμενη αποτυχία, η οποία λειτουργεί αναπτυξιακά, εφόσον ο θεραπευτής έχει φροντίσει για την προετοιμασία και έχει αφήσει χώρο επεξεργασίας.

Πέρα από τον δεσμό, ο S. Freud επισημαίνει ότι οι διακοπές ενεργοποιούν δυναμικές πένθους, καθώς ο θεραπευόμενος καλείται να θρηνήσει την προσωρινή απώλεια του θεραπευτή, καταρρίπτοντας την ψευδαίσθηση της αποκλειστικότητας. Ο Robert Langs τονίζει τη σημασία της αυστηρότητας του πλαισίου. Αν ένας θεραπευτής προτείνει αυθόρμητα την επικοινωνία σε περίπτωση ανάγκης ("στείλε μου αν χρειαστείς κάτι"), μπορεί ασυνείδητα να μεταδίδει το δικό του άγχος, παραβιάζοντας το πλαίσιο. Ο Thomas Ogden βλέπει τη διακοπή ως την παύση του «Αναλυτικού Τρίτου» (Analytic Third), καλώντας τον ασθενή να «ονειρευτεί» (psychological dreaming) τη θεραπεία μόνος του. Τέλος, ο W. Bion τονίζει τη σημασία του εμπεριέχεσθαι: απουσία του «δοχείου» (container) του θεραπευτή, είναι κρίσιμο ο ασθενής να έχει εσωτερικεύσει αυτή τη λειτουργία για να μην τον κατακλύσουν τα άγχη του.

Πρακτικές Κατευθύνσεις

Για έναν θεραπευτή, ο σωστός χρόνος ανακοίνωσης των διακοπών (συνήθως 3-4 εβδομάδες νωρίτερα) είναι κρίσιμος. Ιδανικά, με την έναρξη της θεραπευτικής δουλειάς, ο θεραπευτής καλό είναι να ενημερώνει τον θεραπευόμενο για τις περιόδους που θα λείψει (Πάσχα, Χριστούγεννα και καλοκαίρι).

Ο θεραπευτής νιώθει ενοχές που θα αφήσει τους θεραπευόμενους, ειδικά εκείνους που βρίσκονται σε μια δύσκολη φάση; Ή μήπως νιώθει τεράστια εξάντληση και ανυπομονεί να κλείσει το γραφείο; Αν ο θεραπευτής νιώθει ενοχές, είναι πολύ πιθανό να ασυνείδητα καθυστερήσει να ανακοινώσει τις διακοπές (π.χ. να το αναφέρει μόνο δέκα μέρες πριν). Αυτό στερεί από τον θεραπευόμενο τον πολύτιμο χρόνο που χρειάζεται για να επεξεργαστεί τον αποχωρισμό. Για αυτό το λόγο, είναι απαραίτητη η διαρκής εποπτεία της δικής του αντιμεταβίβασης, όπως τα πιθανά αισθήματα ενοχής που μπορεί να οδηγήσουν σε αλλαγές στο θεραπευτικό πλαίσιο.

Από τη στιγμή που θα ανακοινωθούν οι διακοπές, ο θεραπευτής πρέπει να περιμένει ότι το ασυνείδητο του θεραπευόμενου θα αρχίσει να «μιλάει» για αυτόν τον αποχωρισμό, συχνά χωρίς να χρησιμοποιεί λέξεις. Ο θεραπευτής θα πρέπει να ερμηνευθείς το υλικό, υπο το πρίσμα της διακοπής και να κατανοήσει τους αμυντικούς μηχανισμούς που ενεργοποιούνται. Μπορεί δηλαδή να δουμε αλλαγές στη συμπεριφορά (Acting out) επειδή ο φόβος της εγκατάλειψης μετατρέπεται σε πράξη.

Ο θεραπευόμενος  μπορεί να υποτιμήσει τη θεραπεία και το θεραπευή και να ζητήσει να ολοκληρωσει τη θεραπεία. Αυτό συχνά αποτελεί μια αποφευκτική άμυνα. Ο πόνος του αποχωρισμού είναι τόσο μεγάλος, που ο ασθενής προτιμά να υποτιμήσει τη θεραπεία και να την τερματίσει πρόωρα.

Μπορεί επίσης να παρουσιάσει μια απότομη επιδείνωση των συμπτωμάτων του ή σωματοποιήσεις (π.χ. ξαφνικούς πονοκεφάλους ή κρίσεις πανικού) ακριβώς πριν κλείσει το γραφείο. Πρόκειται για μια ασυνείδητη και απεγνωσμένη έκκληση για συνέχιση της θεραπέιας. Ο ρόλος του θεραπεύη είναι να παρατηρήσει, να αντέξει τον θυμό ή το άγχος του θεραπευόμενου και να λεκτικοπιήσει το συναίσθημα, δείχνοντας ότι καταλαβαίνει πόσο δύσκολο είναι αυτό το «κενό».

Βιβλιογραφία

Bion, W. R. (1962). Learning from Experience. London: Heinemann.

Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.

Freud, S. (1914). Remembering, Repeating and Working-Through.

Langs, R. (1973). The Technique of Psychoanalytic Psychotherapy. Jason Aronson.

Ogden, T. H. (1994). The Analytic Third: Working with Intersubjective Clinical Facts. International Journal of Psycho-Analysis, 75, 3-19.

Winnicott, D. W. (1958). The Capacity to be Alone. The International Journal of Psychoanalysis, 39, 416–420.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Κωνσταντίνος Φύσσας - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Κωνσταντίνος Φύσσας: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Ψυχοδυναμικός Ψυχοθεραπευτής (BA,MA) και Εκπαιδευτής Ενηλίκων με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας στο πεδίο της ψυχικής υγείας. Η επαγγελματική μου πορεία συνδυάζει την ενεργή κλινική πράξη, την ακαδημαϊκή διδασκαλία και την εταιρική συμβουλευτική

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Συναισθηματικές Διαταραχές Διαχείριση Θυμού

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...