Η παγίδα της συνεχούς αυτοβελτίωσης: Όταν ο εαυτός γίνεται project

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τα τελευταία χρόνια ακούμε συνεχώς για την ανάγκη να γίνουμε «η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας».

Βιβλία αυτοβελτίωσης, σεμινάρια, life coaching, προγράμματα παραγωγικότητας — όλα υπόσχονται να μας μεταμορφώσουν. Μας ενθαρρύνουν να εξελισσόμαστε συνεχώς, να "δουλεύουμε" τον εαυτό μας, να αλλάζουμε προς το καλύτερο.

Όμως πόσο ελαφρύ είναι αυτό το φορτίο; Και τι επιπτώσεις έχει στην ψυχική μας υγεία;

Αντίθετα απ’ ό,τι πιστεύουμε, αυτή η συνεχής προσπάθεια βελτίωσης δεν μας απελευθερώνει απαραίτητα. Συχνά μας παγιδεύει σε έναν κύκλο άγχους, ενοχής και ανεπάρκειας. Η αίσθηση ότι «δεν είμαι ποτέ αρκετά καλός» γίνεται μόνιμος σύντροφός μας. Και η ψυχοθεραπεία, που κάποτε ήταν χώρος κατανόησης και αποδοχής, κινδυνεύει να μετατραπεί σε εργαλείο απόδοσης και επιτυχίας.

Ζούμε σαν ο εαυτός να είναι εταιρεία

Η κυρίαρχη κουλτούρα μας προτείνει να φερόμαστε στον εαυτό μας όπως οι επιχειρήσεις στα προϊόντα τους: να τον σχεδιάζουμε, να τον μετράμε, να τον βελτιστοποιούμε. Αυτό το μοντέλο δεν περιορίζεται στην καριέρα ή τη φυσική κατάσταση. Περνάει και στο πώς αντιλαμβανόμαστε τη συναισθηματική μας ζωή: πρέπει να είμαστε «ώριμοι», «ισορροπημένοι», «θετικοί». Όλα αυτά ακούγονται ωραία, αλλά τι γίνεται όταν δεν μπορούμε να τα πετύχουμε;

Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν είναι συνεχώς καλά. Όλοι έχουμε στιγμές ανασφάλειας, θυμού, φόβου, απελπισίας. Όταν όμως έχουμε μάθει ότι «πρέπει να είμαστε καλύτεροι», αυτές οι πλευρές μας μοιάζουν ντροπιαστικές ή αποτυχημένες. Έτσι αρχίζουμε να τις κρύβουμε – και τελικά να νιώθουμε μόνοι, ανεπαρκείς και ενοχικοί.

Η συνεχής πίεση να αλλάξεις φέρνει ενοχή και άγχος

Το να θέλουμε να εξελιχθούμε δεν είναι κακό. Το πρόβλημα είναι όταν η εξέλιξη γίνεται υποχρέωση. Όταν νιώθουμε ότι πρέπει να αλλάξουμε για να αξίζουμε αποδοχή, αγάπη ή σεβασμό. Τότε δεν εξελισσόμαστε επειδή το θέλουμε, αλλά επειδή φοβόμαστε τι θα συμβεί αν μείνουμε ίδιοι.

Αυτό δημιουργεί ενοχή: φταίω που δεν είμαι πιο παραγωγικός, φταίω που δεν είμαι πιο ήρεμος, φταίω που είμαι ακόμα πληγωμένος. Δημιουργεί και άγχος: μια αίσθηση ότι ο χρόνος τρέχει και πρέπει να προλάβω να "φτιάξω" τον εαυτό μου πριν είναι αργά. Σε αυτό το κλίμα, η ζωή μετατρέπεται σε ατέλειωτο to-do list και η ξεκούραση μοιάζει πολυτέλεια.

Τι λέει η ψυχοδυναμική προσέγγιση;

Η ψυχαναλυτική σκέψη εστιάζει στην κατανόηση του εσωτερικού μας κόσμου. Μας βοηθά να δούμε πώς οι εμπειρίες μας – κυρίως οι πρώιμες, παιδικές – επηρεάζουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και σχετιζόμαστε. Δεν μας λέει τι πρέπει να κάνουμε για να "βελτιωθούμε", αλλά μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί νιώθουμε όπως νιώθουμε.

Σύμφωνα με τον ψυχαναλυτή Donald Winnicott, πολλοί άνθρωποι αναπτύσσουν έναν «ψευδή εαυτό»: μια εικόνα του εαυτού που είναι αποδεκτή από τους άλλους, αλλά δεν εκφράζει το τι πραγματικά νιώθουν. Στην εποχή μας, ο "βελτιωμένος εαυτός" κινδυνεύει να είναι ένας τέτοιος ψευδής εαυτός – μια μάσκα που φοράμε για να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες των άλλων και της κοινωνίας.

Ο Heinz Kohut, που ασχολήθηκε με τον ναρκισσισμό, μίλησε για την ανάγκη του ανθρώπου να νιώθει ότι τον "καθρεφτίζουν" – ότι αναγνωρίζουν την αξία του. Όταν αυτό λείπει, προσπαθούμε να το αναπληρώσουμε με επιτυχίες, εικόνα, επίτευξη στόχων. Όμως όσο πιο πολύ προσπαθούμε να φανούμε "τέλειοι", τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από την αληθινή μας ανάγκη: να αγαπηθούμε όπως είμαστε.

Και η ψυχοθεραπεία; Πού βοηθά;

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι ένα "εργαλείο βελτίωσης". Είναι, ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι, ένας χώρος όπου μπορούμε να είμαστε – όχι να γίνουμε κάτι άλλο.

Ένας χώρος όπου δεν χρειάζεται να αποδείξουμε τίποτα, να αλλάξουμε γρήγορα, να λειτουργήσουμε "σωστά". Εκεί μπορούμε να αφήσουμε τον εαυτό μας να ακουστεί και να γίνει αποδεκτός, ακόμα και με τις πιο δύσκολες πλευρές του.

Αυτός ο χώρος είναι βαθιά θεραπευτικός – γιατί για πολλούς από εμάς, το να νιώσουμε αποδοχή χωρίς όρους δεν είναι αυτονόητο. Και μέσα από αυτή τη συνάντηση, μπορεί πράγματι να προκύψει αλλαγή. Όχι όμως επειδή πρέπει. Αλλά επειδή συνδεθήκαμε πιο ουσιαστικά με τον εαυτό μας.

Μπορούμε να εξελισσόμαστε χωρίς να υποφέρουμε;

Η ανάγκη για εξέλιξη είναι φυσική. Όμως πρέπει να διαχωρίσουμε την εξέλιξη από τον καταναγκασμό για τελειότητα. Δεν χρειάζεται να είμαστε συνεχώς καλύτεροι. Αρκεί να είμαστε πιο αληθινοί. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας, να λέμε "δεν αντέχω", να ζητάμε βοήθεια, να είμαστε επιεικείς με τον εαυτό μας.

Η ψυχική υγεία δεν σημαίνει "να τα έχουμε όλα υπό έλεγχο". Σημαίνει να μπορούμε να υπάρχουμε σε σχέση με τον εαυτό μας και τους άλλους, ακόμα και όταν δεν είμαστε καλά.

Αντί επιλόγου: Ο εαυτός δεν είναι project – είναι σχέση. 

Η ιδέα του «καλύτερου εαυτού» είναι ελκυστική. Όμως η ζωή δεν είναι γραμμική και ο εαυτός μας δεν είναι μηχανή παραγωγής επιδόσεων. Είναι κάτι ζωντανό, ευάλωτο, πολύπλοκο. Κάτι που δεν τελειώνει ποτέ, όχι επειδή "πρέπει" να τελειοποιηθεί, αλλά επειδή συνεχώς εξελίσσεται μέσα από τις σχέσεις, την εμπειρία και την αποδοχή.

Μπορούμε να αλλάξουμε. Αλλά όχι επειδή δεν αξίζουμε όπως είμαστε. Μπορούμε να αλλάξουμε επειδή μαθαίνουμε να αγαπάμε και να σεβόμαστε αυτό που ήδη είμαστε.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Δούκας Πρωτόγηρος - Ψυχολόγος

Δούκας Πρωτόγηρος: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος άδειας ασκήσεως επαγγέλματος (Αρ. Πρωτ. 1536) και τακτικό μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ). Aπόφοιτος του τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, καθώς και εκπαιδευόμενος στην Ψυχαναλυτική/Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπείας στο Ινστιτούτο ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ.

6979245913

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...