Στάδια Εφηβείας: Τι αλλάζει και πως μπορούν να ανταποκριθούν οι γονείς

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η εφηβεία αποτελεί τη μεταβατική περίοδο μεταξύ παιδικής ηλικίας και ενηλικίωσης. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από πληθώρα ραγδαίων σωματικών, γνωστικών, σεξουαλικών, ψυχολογικών και κοινωνικών αλλαγών. Μέσα από αυτές τις εξελίξεις ο έφηβος αρχίζει σταδιακά να διαμορφώνει και να ανακαλύπτει την προσωπική του ταυτότητα.

Ωστόσο, η εφηβεία συχνά αποτελεί πρόκληση τόσο για την οικογένεια όσο και για τον ίδιο τον έφηβο. Οι έντονες και πολλές φορές απότομες αλλαγές κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ενδέχεται να αποτελέσουν αίτιο άγχους και σύγχυσης.

Κάθε παιδί διαθέτει το δικό του ρυθμό ανάπτυξης και μπορεί να εμφανίσει τα διάφορα χαρακτηριστικά της εφηβείας σε διαφορετικό χρόνο.

Παρόλα αυτά, μπορούμε να κατηγοριοποιήσουμε την εφηβεία σε τρία κοινώς αποδεκτά αναπτυξιακά στάδια, τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα στους γονείς να κατανοήσουν και να διαχειριστούν καλύτερα και πιο αποτελεσματικά αυτή τη συναρπαστική και συνάμα απαιτητική περίοδο στη ζωή του παιδιού.

Πρώτο στάδιο: Πρώιμη εφηβεία (10-13 ετών)

Στο στάδιο αυτό παρατηρούνται οι πρώτες αλλαγές στο σώμα του παιδιού οι οποίες οφείλονται κυρίως στην έκκριση ορμονών. Οι ορμόνες αυτές συμβάλλουν στην εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου και σηματοδοτούν την έναρξη της σωματικής ωρίμανσης.

Συνήθως, η ανάπτυξη των κοριτσιών προηγείται αυτής των αγοριών κατά ένα με δύο χρόνια, ενώ είναι φυσιολογικό κάποιες από αυτές τις αλλαγές να εμφανίζονται από την ηλικία των 8 στα κορίτσια και των 9 στα αγόρια.

Η είσοδος στην εφηβεία σηματοδοτείται από την ανάπτυξη των μαστών στα κορίτσια και την αύξηση του μεγέθους των όρχεων στα αγόρια. Στη συνέχεια ακολουθεί η εμφάνιση τριχοφυΐας εντοπισμένη στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και στις μασχάλες και η σταδιακή αύξηση του μεγέθους του πέους στα αγόρια. Η πρώτη περίοδος συχνά μπορεί να κάνει την εμφάνισή της κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου με μέσο όρο εμφάνισης τα 12 έτη. Το φυσιολογικό εύρος εμφάνισης εμμήνου ρήσεως στα κορίτσια είναι τα 10 – 15 έτη.

Αυτή η πληθώρα σωματικών αλλαγών ενδέχεται να δημιουργήσει άγχος και σύγχυση στο παιδί σε αυτή τη νέα φάση της ζωής του ιδιαίτερα αν δεν έχει ενημερωθεί επαρκώς σχετικά με τα χαρακτηριστικά της εφηβείας και τι είναι αναμενόμενο και φυσιολογικό.

Στην πρώιμη εφηβεία ο τρόπος σκέψης εξακολουθεί να είναι αρκετά συγκεκριμένος. Τείνουν να σκέφτονται σε απόλυτες κατηγορίες και δυσκολεύονται να δουν ενδιάμεσες αποχρώσεις.

Παράλληλα, είναι φυσιολογικό οι έφηβοι να επικεντρώνονται περισσότερο στον εαυτό τους, ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζεται ως εφηβικός εγωκεντρισμός. Φυσικό επακόλουθο αυτού αποτελεί η αίσθηση πως οι άλλοι και ιδιαίτερα οι συνομήλικοί τους, τους παρατηρούν και τους κρίνουν διαρκώς. Τέλος, σε αυτή τη φάση παρατηρείται αυξημένη ανάγκη για ιδιωτικότητα και σταδιακή προσπάθεια απεξαρτητοποίησης από το οικογενειακό πλαίσιο.

Δεύτερο Στάδιο: Μέση Εφηβεία (14-17 ετών)

Η σωματική ανάπτυξη συνεχίζεται και γίνεται ιδιαίτερα έντονη στα αγόρια σε αυτή τη φάση. Η φωνή τους αλλάζει καθώς γίνεται πιο βαριά, παρατηρείται σημαντική αύξηση του ύψους, ενώ μπορεί να εμφανιστεί εφηβική ακμή τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια. Στα κορίτσια η σωματική ανάπτυξη έχει σχεδόν ολοκληρωθεί μέχρι τη μέση εφηβεία.

Κυρίαρχο ρόλο στη μέση εφηβεία διαδραματίζει η σεξουαλικότητα του εφήβου. Η φάση αυτή αποτελεί έναυσμα για την εξερεύνηση της σεξουαλικής ταυτότητας.

Οι σχέσεις μεταξύ τους αποκτούν ρομαντική χροιά, ενώ βασική διαδικασία στη σεξουαλική τους αναζήτηση αποτελεί η αυτοϊκανοποίηση. Παράλληλα, οι συγκρούσεις με την οικογένεια αυξάνονται καθώς η ανάγκη τους για ανεξαρτησία κορυφώνεται. Η επιρροή των συνομηλίκων τους και η ανάγκη για αποδοχή από τις παρέες τους είναι πρωταρχικής σημασίας σε αυτή τη φάση της ζωής τους. Έτσι προτιμούν να περνούν περισσότερο χρόνο με τους φίλους τους παρά με την οικογένειά τους.

Τρίτο Στάδιο: Όψιμη Εφηβεία (18-21 ετών)

Σε αυτό το τελευταίο στάδιο της εφηβείας, όπου περιλαμβάνονται και τα πρώτα έτη της ενηλικίωσης, η σωματική διάπλαση έχει κατά κανόνα ολοκληρωθεί. Συγχρόνως, παρατηρείται καλύτερη διαχείριση των παρορμήσεων και κριτική σκέψη.

Η αίσθηση ταυτότητας είναι πιο εδραιωμένη ενώ το άτομο διαμορφώνει τις δικές του αρχές και αξίες, κάνοντας παράλληλα σχέδια και όνειρα για το μέλλον του. Οι διαπροσωπικές σχέσεις αποκτούν πιο στέρεο χαρακτήρα, ενώ εγκαθιδρύεται ένα πιο «ενήλικο» μοντέλο σχέσης με την οικογένεια.

Καθοριστικό ρόλο στη μετάβαση από τον παιδικό στον ενήλικο τρόπο σκέψης διαδραματίζει η σταδιακή ωρίμανση του εγκεφάλου με την ανάπτυξη του μετωπιαίου λοβού σε ρόλο-κλειδί.

Ο μετωπιαίος λοβός είναι από τα τελευταία μέρη του εγκεφάλου που αναπτύσσονται. Η ανάπτυξη αυτή μπορεί να ολοκληρωθεί έως και τα μέσα με τέλη της δεκαετίας των 20. Σχετίζεται άμεσα με τη λήψη περίπλοκων αποφάσεων, την αξιολόγηση σύνθετων καταστάσεων, την κατανόηση των συνεπειών των πράξεών τους σε βάθος χρόνου και τον έλεγχο των παρορμήσεων όπως προαναφέρθηκε.

Οδηγός Επιβίωσης για γονείς

Η εφηβεία αποτελεί πρόκληση για τη δυναμική γονέα – εφήβου μέσα από τις εντάσεις που φυσιολογικά επέρχονται. Ο ρόλος, ωστόσο, του γονέα παραμένει κριτικής σημασίας για την ομαλή μετάβαση του παιδιού στην ενήλικη ζωή.

Η σωστή και έγκαιρη ενημέρωση αποτελεί βασικό πρώτο βήμα για τους γονείς. Η ανάγνωση βιβλίων σχετικών με την εφηβεία καθώς και οι συμβουλές από ειδικούς, μπορούν να βοηθήσουν στη βαθύτερη κατανόηση της φάσης αυτής. Συνίσταται το παιδί να ενημερώνεται για τις αλλαγές της εφηβείας (π.χ. πρώτη περίοδος) προτού αυτές συμβούν, ενώ παράλληλα να τονίζεται πως αυτά που βιώνει είναι μέσα στα πλαίσια του φυσιολογικού.

Η διαρκής επικοινωνία με τον έφηβο, μέσα από ανοιχτή συζήτηση για σημαντικά θέματα όπως σεξουαλικότητα, χρήση ουσιών, κάπνισμα, αλκοόλ, διαχείριση μέσων κοινωνικής δικτύωσης και οι συνέπειες αυτών, είναι απαραίτητη. Σημαντικό είναι επίσης ο γονιός να δίνει το σωστό παράδειγμα με τη συμπεριφορά του σε αυτά τα θέματα και οι συζητήσεις να μην έχουν επικριτικό τόνο.

Η θεσμοθέτηση ορίων και ρεαλιστικών προσδοκιών από τους γονείς είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η ενασχόληση με την εκπαίδευση και η διατήρηση καλών βαθμών, ένα σταθερό και επαρκές πρόγραμμα ύπνου, ο περιορισμός του χρόνου ενασχόλησης με τα social media και η φυσική δραστηριότητα είναι μερικές από τις απαιτήσεις που οφείλουν να έχουν οι γονείς από το παιδί. Εφόσον οι προσδοκίες και τα όρια τηρούνται οι γονείς μπορούν να επιβραβεύουν τον έφηβο με την παροχή περισσότερων ελευθεριών ως ανταμοιβή για τη συνέπειά του. Αυτή η μέθοδος χτίζει εμπιστοσύνη και δίνει κίνητρο για εξέλιξη.

Τέλος, θα πρέπει να υπάρχει σεβασμός στην ιδιωτικότητα και την ταυτότητα του παιδιού. Η παρέμβαση του γονέα θα πρέπει να γίνεται μόνο στην περίπτωση που εμφανιστούν ύποπτες συμπεριφορές και ανησυχητικά σημάδια όπως: ξαφνική πτώση στις σχολικές επιδόσεις, αδικαιολόγητη απουσία από το σχολείο, προβλήματα με τον ύπνο, ακραία πτώση ή αύξηση βάρους, ξαφνική αλλαγή συμπεριφοράς ή φίλων και ενδείξεις κατάχρησης αλκοόλ ή ουσιών.

Συμπερασματικά, η εφηβεία είναι μια ιδιαίτερη περίοδος, χαρακτηριζόμενη από ραγδαίες εξελίξεις και έντονες αλλαγές στον έφηβο. Οι γονείς καλούνται να παρέχουν την απαραίτητη στήριξη, πάντα με ενσυναίσθηση και κατανόηση για τις δυσκολίες της φάσης αυτής.

Παρά τις προκλήσεις της, η εφηβεία αποτελεί ένα φυσιολογικό και σημαντικό στάδιο της ανάπτυξης, το οποίο συμβάλλει τελικά στη διαμόρφωση ενός ώριμου και σκεπτόμενου ενήλικα.

Πηγές

org – Stages of Adolescence healthychildren.org/English/ages-stages/teen/Pages/Stages-of-Adolescence.aspx
Children's Minnesota – A Parent’s Guide to Surviving the Teen Years childrensmn.org/educationmaterials/parents/article/7881/a-parents-guide-to-surviving-the-teen-years/
Cleveland Clinic – Adolescent Development my.clevelandclinic.org/health/articles/7060-adolescent-development
CHOC Children’s – Teenager Growth & Development: 13 to 18 Years choc.org/ages-stages/13-to-18-years/

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...