Γιατί με Ρωτάς “Πώς Είμαι” Αφού δεν Θέλεις Πραγματικά να Ακούσεις;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Είναι ίσως η πιο συνηθισμένη ερώτηση της καθημερινότητάς μας. «Πώς είσαι;» Την ακούμε δεκάδες φορές μέσα στη μέρα και σχεδόν πάντα απαντάμε μηχανικά: «Καλά.» «Μια χαρά.»
«Δεν παραπονιέμαι.» Ή ίσως αφήνουμε έναν μικρό αναστεναγμό που υπονοεί όσα δεν λέγονται. Όμως όσο περισσότερο σκέφτομαι αυτή την ερώτηση, τόσο πιο περίπλοκη μου φαίνεται.

Τι σημαίνει πραγματικά όταν συναντάς κάποιον που γνωρίζεις και του λες «Πώς είσαι;»; Είναι απλώς ένας χαιρετισμός, όπως το «γεια»; Ή ενδιαφέρεσαι πραγματικά για το πώς είναι αυτός ο άνθρωπος; 

Η αλήθεια είναι πως αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Πόσο καλά γνωρίζεις αυτό το άτομο, αν απλώς περνάτε ο ένας δίπλα από τον άλλον, αν φαίνεται άρρωστος ή κουρασμένος, αν γνωρίζεις ότι περνά κάτι δύσκολο και κυρίως… αν δίνεις την αίσθηση ότι πραγματικά θέλεις να ακούσεις την αλήθεια. Γιατί πολλές φορές δεν ρωτάμε για να μάθουμε. Ρωτάμε από συνήθεια. Έχουμε χρησιμοποιήσει τόσο συχνά αυτή την έκφραση, σε τόσες διαφορετικές περιστάσεις, που πλέον οι άνθρωποι δυσκολεύονται να καταλάβουν ποια είναι πραγματικά η πρόθεση μας όταν κάνουμε αυτή την ερώτηση. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο θλιβερά στοιχεία της εποχής μας, ότι οι άνθρωποι έχουν αρχίσει να μη πιστεύουν πως κάποιος θέλει πραγματικά να ακούσει πώς είναι.

Όταν κάποιος ρωτά και το εννοεί

Πρόσφατα άκουσα την ιστορία της Γ. που συνεργαζόταν με ανθρώπους που είχαν ιδιαίτερα αγχωτικές δουλειές. Μια μέρα παρατήρησε ότι ένας συνάδελφός της δεν έδειχνε καλά όταν μπήκε στο γραφείο της. Τον ρώτησε: «Πώς είσαι;» Κι εκείνος απάντησε σχεδόν αντανακλαστικά: «Καλά, εσύ;» Ήταν η τυπική ανταλλαγή ενός κοινωνικού χαιρετισμού. Μια απάντηση που στην πραγματικότητα δεν απαντούσε στην πρόθεση της ερώτησης.

Εκείνη όμως ξαναρώτησε. «Πώς είσαι;» δίνοντας αυτή τη φορά έμφαση στο «πώς». Ήξερε ότι ήταν κλειστός άνθρωπος και δεν ήθελε να γίνει αδιάκριτη. Ήξερε όμως επίσης ότι περνούσε δυσκολίες τελευταία και το μόνο που ήθελε ήταν να του δείξει ότι κάποιος νοιάζεται.

Και τότε κάτι άλλαξε. Εκείνος κατάλαβε ότι αυτή τη φορά η ερώτηση δεν ήταν τυπική. Άρχισε να μοιράζεται λίγες λεπτομέρειες για όσα τον βάραιναν και για το ότι δεν αισθανόταν καλά. Εκείνη τον άκουσε. Του πρότεινε να φροντίσει τον εαυτό του. Να επισκεφθεί έναν γιατρό. Να μιλήσει σε κάποιον. Δεν έλυσε τα προβλήματά του. Απλώς ήταν παρούσα. Κι εκείνος έφυγε λέγοντας ένα βαθιά ειλικρινές: «Σε ευχαριστώ.» Καμιά φορά αυτό χρειάζεται περισσότερο ένας άνθρωπος: όχι λύσεις, αλλά παρουσία.

Γιατί οι άνθρωποι κρύβουν την αλήθεια τους

Πολλοί από εμάς είμαστε ιδιωτικοί άνθρωποι και δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε για όσα μας βαραίνουν. Ακόμη και όταν πηγαίνουμε σε έναν γιατρό, μπορεί να υποβαθμίζουμε ή να αποφεύγουμε να αναφέρουμε όσα πραγματικά συμβαίνουν μέσα μας. Αλλά γιατί; Φοβόμαστε να βοηθηθούμε; Φοβόμαστε να παραδεχτούμε ότι έχουμε προβλήματα; Πιστεύουμε ότι κανείς δεν ενδιαφέρεται πραγματικά; Φοβόμαστε ότι η κατάστασή μας είναι χωρίς ελπίδα; Ή μήπως φοβόμαστε πως, αν μιλήσουμε, θα εκτεθούμε;

Η αλήθεια είναι πως πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει να σιωπούν επειδή κάποτε προσπάθησαν να μιλήσουν και δεν εισακούστηκαν. Πόσοι άνθρωποι δεν έχουν βρεθεί σε αυτή την παράλογη στιγμή; Κάποιος σε ρωτά: «Πώς είσαι;»και εσύ, για μια φορά, απαντάς ειλικρινά: «Δεν είμαι καλά.» Και τότε ο άλλος απαντά: «Α, ωραία!» και συνεχίζει να περπατά. Όχι απαραίτητα από κακία. Αλλά επειδή δεν άκουσε ποτέ πραγματικά. Ίσως επειδή ήταν βιαστικός. Ίσως επειδή ήταν απορροφημένος από τον εαυτό του. Ίσως επειδή φοβήθηκε να πλησιάσει τον πόνο του άλλου. Κι έτσι οι άνθρωποι αρχίζουν να μαθαίνουν να κρύβονται πίσω από το «Καλά είμαι.»

Τα παιδιά ξέρουν ακόμη να ενδιαφέρονται

Τα παιδιά, αντίθετα, είναι αυθόρμητα, περίεργα και συναισθηματικά άμεσα. Αν δουν κάποιον που δεν φαίνεται καλά, θα τον πλησιάσουν και θα ρωτήσουν: «Τι έχεις;» Θέλουν πραγματικά να μάθουν. Μπορεί να μη δώσουν την καλύτερη συμβουλή. Έχουν όμως κάτι πολύτιμο, αυθεντικό ενδιαφέρον. Ίσως τελικά μεγαλώνοντας να γινόμαστε πιο προστατευμένοι, πιο ιδιωτικοί, πιο φοβισμένοι. Έχουμε γίνει μια κοινωνία που δυσκολεύεται να αντέξει τη συναισθηματική αλήθεια.

Ακόμη και μέσα στις οικογένειες ή στις φιλίες, πολλοί αποφεύγουν τις ουσιαστικές ερωτήσεις και ακόμη περισσότερο αποφεύγουν τις ουσιαστικές απαντήσεις. Κι έτσι όλο και περισσότεροι άνθρωποι υποφέρουν σιωπηλά και αυτό είναι λυπηρό. Γιατί το να βοηθάς δεν σημαίνει απαραίτητα να λύνεις τα προβλήματα κάποιου άλλου. Μπορεί να σημαίνει απλώς να δείχνεις συμπόνια. Να προσφέρεις χώρο, στήριξη, ελπίδα. Αν πιστεύουμε πραγματικά στην έννοια της κοινότητας, τότε χρειάζεται να γίνουμε μια πιο συμπονετική και ενσυναισθητική κοινωνία.

Και τα δύο μπορούν να είναι αληθινά

Τον τελευταίο καιρό, η απάντησή μου στο «Πώς είσαι;» αλλάζει από λεπτό σε λεπτό, μου είπε η Β. «Κάποιες στιγμές νιώθω υπέροχα, ευγνωμοσύνη για τους ανθρώπους της ζωής μου, για την ανθεκτικότητα που έχω χτίσει, για τις μικρές χαρές που συνεχίζουν να με βρίσκουν. Άλλες φορές νιώθω το βάρος της αβεβαιότητας, του φόβου και της θλίψης. Πάρε για παράδειγμα τη δουλειά μου. Για χρόνια μου έδινε νόημα, σκοπό και ταυτότητα. Τώρα όμως μοιάζει σαν κάτι να αλλάζει. Και η αβεβαιότητα είναι δύσκολη. Θα έχω ακόμη δουλειά; Τι θα γίνει με τους ανθρώπους γύρω μου; Με όσα χτίσαμε; Με όσα υπηρετήσαμε; Κι όμως, παρά όλα αυτά, νιώθω και κάτι άλλο, ευγνωμοσύνη».

Για τους ανθρώπους που στέκονται δίπλα μας. Για όσους συνεχίζουν να εμφανίζονται με αξιοπρέπεια. Για τις σχέσεις που ακόμη αντέχουν. Και έξω από τη δουλειά, η ζωή συνεχίζει να έχει σύνδεση, μια κοινότητα, φίλους που ενδιαφέρονται, στιγμές ηρεμίας, ένα σώμα που ακόμη μας κρατά. «Άρα πώς είμαι; Είμαι κουρασμένος. Είμαι απογοητευμένος. Είμαι ευγνώμων. Είμαι ζωντανός.»

Και ίσως κι εσύ να νιώθεις έτσι. Γιατί η αλήθεια είναι πως δύο πράγματα μπορούν να συνυπάρχουν ταυτόχρονα. Μπορεί να είσαι θλιμμένος και ευγνώμων. Φοβισμένος και ερωτευμένος. Εξαντλημένος και γεμάτος ελπίδα. Ναι, μπορεί να φοβάσαι για το μέλλον σου και ταυτόχρονα να γελάς δυνατά με έναν φίλο. Ναι, μπορεί να βιώνεις έναν χωρισμό και ταυτόχρονα να νιώθεις βαθιά αγάπη για όσα έζησες. Ναι, μπορεί να νιώθεις ότι δεν σε φροντίζουν αρκετά και ταυτόχρονα να κοιτάς τον σκύλο σου να σε κοιτά σαν να είσαι ο πιο σημαντικός άνθρωπος στον κόσμο. Το «και ταυτόχρονα» είναι ίσως μια από τις πιο θεραπευτικές φράσεις που μπορούμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας. Γιατί μας βοηθά να μην εγκλωβιζόμαστε μόνο στον πόνο.

Αγάπη, απώλεια και ανθρώπινη αντίφαση

Πουθενά αυτή η συνύπαρξη δεν φαίνεται πιο καθαρά από ό,τι στην αγάπη. «Πρόσφατα συναντήθηκα ξανά με μια πρώην σύντροφό μου, είπε ο Μ. Μιλήσαμε σαν παλιά και ένιωσα τόση αγάπη και τόση τρυφερότητα. Ήταν όμορφο και ταυτόχρονα επώδυνο». Γιατί καμιά φορά η αγάπη δεν αρκεί για να μείνει μια σχέση ζωντανή, ακόμη κι όταν αυτό που υπήρξε ήταν αληθινό. Κι όμως, η χαρά της σύνδεσης παραμένει. Η φροντίδα παραμένει, οι αναμνήσεις παραμένουν. Ίσως κι εσύ να έχεις νιώσει αυτό το παράξενο μείγμα, αγάπης και θλίψης, απώλειας και ευγνωμοσύνης, τέλους και νέας αρχής και ίσως αυτό να είναι τελικά η ζωή, μια συνεχής συνύπαρξη αντιφατικών συναισθημάτων.

Τρόποι να χωράνε και τα δύο

Βάλε όρια στον χρόνο που αφιερώνεις στα δύσκολα

Όταν μιλάω με φίλους για άγχος, προσπάθησε να το περιορίσεις «Ας μιλήσουμε γι’ αυτό για δέκα λεπτά και μετά ας αλλάξουμε θέμα.» Το ίδιο κάνε και με τις σκέψεις σου. Νιώσε το πλήρως και μετά προχώρα. Έτσι, την τρίτη φορά που κάποιος θα σε ρωτήσει «Πώς είσαι;», ίσως δοκιμάσεις να εστιάσεις και κάπου αλλού, στο βιβλίο που αγαπάς, σε έναν τέλειο καφέ ή σε έναν φίλο που συνάντησες. Όχι για να αγνοήσεις τα δύσκολα, αλλά για να θυμίσεις στον εαυτό σου ότι δεν είναι τα μόνα πράγματα που υπάρχουν.

Δημιούργησε χώρο για ευγνωμοσύνη

Κάποιες μέρες, το «Είμαι ευγνώμων για τα σκυλιά» αρκεί. Άλλες φορές είναι κάτι μεγαλύτερο. Οι άνθρωποι της ζωής μου, ένας ευγενικός άγνωστος, η φροντίδα ενός συναδέλφου. Μετά από χρόνια καθημερινής πρακτικής ευγνωμοσύνης, παρατηρώ κάτι σημαντικό. Όσο περισσότερο θυμάμαι το καλό, τόσο πιο εύκολο γίνεται να το βλέπω. Τα δύσκολα δεν εξαφανίζονται. Αλλά η χαρά αρχίζει να αποκτά περισσότερο χώρο.

Κάνε πράγματα που σε επιστρέφουν στο παρόν

Υπάρχουν δραστηριότητες που μας βγάζουν από τη συνεχή σκέψη και μας επιστρέφουν στη ζωή. Για κάποιους είναι η άσκηση. Για άλλους ο χορός. Μια ομάδα τρεξίματος. Μια λέσχη βιβλίου. Ένας καφές με έναν φίλο. Η φύση. Η κεραμική. Ο διαλογισμός. Ό,τι κι αν είναι, το να γειώνεσαι στο παρόν σε βοηθά να δεις πέρα από την υπερανάλυση και τον φόβο.

Η επίμονη χαρά

Στο ποίημά “A Brief for the Defense”, ο Jack Gilbert μιλά για μια «επίμονη χαρά». Για την επιλογή να συνεχίζεις να αγαπάς τη ζωή ακόμη και μέσα στις δυσκολίες. Όχι ως άρνηση της πραγματικότητας, αλλά ως πράξη αντίστασης. Γιατί αν αφήσουμε την απελπισία να καταλάβει όλο τον εσωτερικό μας χώρο, τότε χάνουμε κάτι βαθιά ανθρώπινο. Χάνουμε τη σύνδεση.

Αλήθεια τώρα… πώς είσαι;

Ίσως λοιπόν την επόμενη φορά που θα ρωτήσεις κάποιον, «Πώς είσαι;» να κάνεις μια μικρή παύση και αν το εννοείς πραγματικά, να προσθέσεις: «Αλήθεια τώρα… πώς είσαι;» και μετά να μείνεις εκεί, να ακούσεις πραγματικά. Γιατί καμιά φορά η πιο θεραπευτική πράξη δεν είναι να δώσεις συμβουλές. Είναι να κάνεις έναν άνθρωπο να νιώσει ότι δεν είναι μόνος και ίσως αυτό να είναι τελικά το βαθύτερο νόημα της ανθρωπιάς.

Όπως είπε ο Martin Luther King: «Μπορεί να ήρθαμε με διαφορετικά πλοία, αλλά τώρα βρισκόμαστε όλοι στην ίδια βάρκα.»

Πηγές:

Amutio-Kareaga, A., García-Campayo, J., Delgado, L. C., Hermosilla, D., & Martínez-Taboada, C. (2017). Improving communication between physicians and their patients through mindfulness and compassion-based strategies: a narrative review. Journal of clinical medicine, 6(3), 33. 

Jones, S. M., Bodie, G. D., & Hughes, S. D. (2019). The impact of mindfulness on empathy, active listening, and perceived provisions of emotional support. Communication Research, 46(6), 838-865. 

Neff, K. (2011). Self-compassion: The proven power of being kind to yourself. Hachette UK. 

Rogers, C. R., & Farson, R. E. (2021). Active listening (pp. 255-266). Mockingbird Press. 

Seligman, M. E. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Simon and Schuster. 

Weger Jr, H., Castle Bell, G., Minei, E. M., & Robinson, M. C. (2014). The relative effectiveness of active listening in initial interactions. International Journal of Listening, 28(1), 13-31.

Wood, A. M., Froh, J. J., & Geraghty, A. W. (2010). Gratitude and well-being: A review and theoretical integration. Clinical psychology review, 30(7), 890-905.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...