Η Αποτυχία, η Προσπάθεια και η Νίκη: Ένας αναστοχασμός με αφορμή την πορεία της Εθνικής Ελλάδος στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα μπάσκετ

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τα σπορ συχνά λειτουργούν ως μικρογραφία της ζωής· στιγμές απογοήτευσης, ήττας, αλλά και νίκης και ανάκαμψης.

Παρακολουθώντας το τελευταίο διάστημα την Εθνική ομάδα, συνειδητοποιώ ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα αθλητικό γεγονός. Είναι μία ιστορία που μεταφέρει πολύτιμα μαθήματα.

Είδα ανθρώπους να βιώνουν μια συντριπτική ήττα μπροστά στις οικογένειές τους και όχι μόνο, οι οποίοι κατάφεραν να ανακάμψουν πετυχαίνοντας μια σημαντική νίκη και δημιουργήθηκε μέσα μου η ελπίδα ότι αυτό το παράδειγμα μπορεί να αποτελέσει έμπνευση — για να κατανοήσουμε ότι η αποτυχία δεν είναι τελική, αλλά μέρος της πορείας προς έναν στόχο.

Η αποτυχία ως μέρος της διαδρομής

Ένα από τα ζητήματα που συναντώ στο χώρο της συνεδρίας να διαπραγματεύονται τόσο οι έφηβοι θεραπευόμενοι, όσο και εγώ η ίδια, σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο νοηματοδοτούμε την αποτυχία και την επιτυχία. Η επιστημονική βιβλιογραφία είναι ξεκάθαρη: η αποτυχία δεν είναι «το τέλος», αλλά το έδαφος πάνω στο οποίο καλλιεργείται η πρόοδος.

Η θεωρία του growth mindset της Carol Dweck δείχνει ότι οι άνθρωποι που αντιλαμβάνονται την αποτυχία ως ευκαιρία μάθησης και μέρος της διαδρομής αναπτύσσουν μεγαλύτερη επιμονή και καλύτερες επιδόσεις σε βάθος χρόνου. Αντίθετα, η αντίληψη ότι οι ικανότητες είναι σταθερές οδηγεί σε παραίτηση μετά από δυσκολίες.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το «χαμηλό» διαγώνισμα ή η απογοητευτική επίδοση μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμος καθρέφτης: όχι για να μείνει κανείς στη σκιά της απογοήτευσης, αλλά για να δει τι χρειάζεται βελτίωση. Όπως μια ομάδα μπάσκετ ξαναβλέπει τα λάθη της άμυνας μετά από μια ήττα, έτσι κι ένας μαθητής μπορεί να αναστοχαστεί πάνω στις αδυναμίες του.

Η δύναμη της προσπάθειας και της επιμονής

Μελετώντας τις έννοιες της «ακαδημαϊκής ανθεκτικότητας» και της «academic buoyancy» (Martin & Marsh, 2008), βλέπουμε ότι αυτό που διαφοροποιεί τους μαθητές που συνεχίζουν από αυτούς που εγκαταλείπουν δεν είναι η απουσία αποτυχιών, αλλά η ικανότητα να επανέρχονται ύστερα από μία αποτυχία.

Αυτό ακριβώς είδαμε και στο παρκέ: οι παίκτες δεν αρνήθηκαν την ήττα τους ούτε την έκρυψαν κάτω από το χαλί. Την κουβάλησαν μαζί τους ως καύσιμο, για να μεταμορφωθεί η εμπειρία σε κίνητρο.

Στην εμπειρία μου με τους εφήβους, συχνά καταλήγουν να νοηματοδοτούν την αποτυχία σαν μια βαριά ετυμηγορία: «δεν είμαι αρκετός». Φωνή που λειτουργεί συντριπτικά για τον έφηβο και την προσπάθεια του, τοποθετώντας τον σε ένα σκοτεινό σημείο αυτοαξιολόγησης και ενοχής. Η πρόκληση είναι η μετακίμηση από αυτό το σημείο στο «τι μπορώ να μάθω;» και «πώς θα το δοκιμάσω ξανά;».

Η νίκη ως νοηματοδότηση μιας πορείας

Η νίκη έχει πραγματικό νόημα μόνο όταν δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα κόπου, αναθεώρησης και επιμονής με την εστίαση όχι μόνο στο αποτέλεσμα, αλλά στη βελτίωση, στην πορεία.

Η στιγμή της νίκης της Εθνικής αποκτά αξία γιατί δεν ήταν αυτονόητη, ούτε δεδομένη. Χτίστηκε μέσα από την εμπειρία της αποτυχίας. Έτσι και οι μαθητές: όταν το «καλό γραπτό» έρθει μετά από περιόδους άγχους, δοκιμασιών και λαθών, τότε δεν είναι μόνο ένας βαθμός· είναι μια προσωπική νίκη που σηματοδοτεί ωρίμανση και αυτοπεποίθηση.

Καθώς γράφω αυτές τις σκέψεις, έρχονται σωρηδόν στο μυαλό μου στιγμές που μια αποτυχία με συνέτριψε, στρέφοντάς με απέναντι στον εαυτό μου. Καθεμιά τους ήταν τότε ένα μεγάλο βάρος, ενίοτε και αβάσταχτο. Μα με τον χρόνο, γίνονται σκαλοπάτια. Χωρίς αυτές, δεν θα είχα μάθει να αντέχω, να διορθώνω την πορεία, να επιμένω.

Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο μήνυμα που μπορούμε να μεταφέρουμε στους νέους είναι ότι η αποτυχία δεν είναι στίγμα· είναι μέρος της διαδρομής. Η νίκη, τότε, παύει να είναι απλώς μια κορδέλα τερματισμού και γίνεται νοηματοδότηση: η αναγνώριση ότι κάθε κόπος, κάθε λάθος, κάθε προσπάθεια συνέβαλε σε αυτήν.

Συμπέρασμα

Η πορεία της Εθνικής στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα δεν είναι μόνο μια αθλητική ιστορία. Είναι ένα μάθημα ζωής: να αποδέχεσαι την αποτυχία ως εργαλείο, να επενδύεις στην προσπάθεια, να νοηματοδοτείς τη νίκη ως καρπό μιας δύσκολης αλλά γόνιμης διαδρομής.

Αν αυτό το μάθημα το πάρουμε μαζί μας όλοι — και ίσως λίγο περισσότερο τα παιδιά & έφηβοι — τότε θα έχουμε κερδίσει κάτι πολύ περισσότερο από μια επιτυχία: θα έχουμε κερδίσει την ικανότητα να επιμένουμε, να αντέχουμε και να δημιουργούμε νόημα.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Σταυρούλα Καλαντζή - Ψυχολόγος

Ψυχολόγος (Πάντειο Πανεπιστήμιο, MSc Κλινικής Ψυχολογίας) με εμπειρία στη θεραπευτική παρέμβαση εφήβων και ενηλίκων. Έχει εκπαιδευτεί στη Γνωσιακή και Συνθετική Ψυχοθεραπεία (Αιγινήτειο-ΕΠΙΨΥ), στη Συστημική Ψυχοθεραπεία Εφήβων (ΚΕΣΜΕΘ) & στην Κλινική Ψυχοπαθολογία (Α΄ Ψυχιατρική Κλινική του ΕΚΠΑ), καθώς και στη χρήση νευροανάδρασης για ενίσχυση συγκέντρωσης και χαλάρωσης.

6982138553

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...