Ψυχοθεραπεία μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης: Συνέντευξη με την Βάλια Παυλίδου, ψυχολόγο γνωσιακής συμπεριφορικής κατεύθυνσης

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Συναντηθήκαμε διαδικτυακά με την Βάλια Παυλίδου, ψυχολόγο γνωσιακής συμπεριφορικής κατεύθυνσης και μιλήσαμε για την ψυχοθεραπεία μέσω τεχνητής νοημοσύνης.

Ακολουθούν οι απαντήσεις που έδωσε στα ερωτήματα μας:

ΕΡ. Κα Παυλίδου καλησπέρα σας. Πείτε μου λίγα λόγια για την επαγγελματική σας ιδιότητα

ΑΠ. Καλησπέρα σας. Να σας ευχαριστήσω καταρχάς για το βήμα που μου δίνετε να μιλήσουμε σήμερα. Είμαι ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια. Έχω εκπαιδευτεί στην Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία και στην Θεραπεία Σχημάτων. Εργάζομαι στη Θεσσαλονίκη ως ψυχολόγος από το 2005 και τα τελευταία 15 χρόνια παρέχω ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες στο γραφείο μου στην Βασιλέως Ηρακλείου 47. 

ΕΡ. Από την κλινική σας εμπειρία χρησιμοποιούν οι θεραπευόμενοι τις εφαρμογές όπως το chatgpt για προβλήματα ψυχικής υγείας;

ΑΠ. Οι θεραπευόμενοι χρησιμοποιούν το chatgpt για να λάβουν συμβουλές και καθοδήγηση για πολλά θέματα που τους απασχολούν και ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνεται και η ψυχική τους υγεία. Πολλές φορές έχουν ανάγκη για μια συμβουλή σε σχέση με το πώς να πράξουν σε μια συγκεκριμένη κατάσταση ή τι να επιλέξουν ανάμεσα σε 2 ή 3 επιλογές.

Οι ψυχοθεραπευτές τους ενθαρρύνουμε να οδηγηθούνε μόνοι τους σε επιλογές και αποφάσεις καθώς και να λάβουν την ευθύνη της όποιας απόφασης παίρνουν. Συχνά όμως χρειάζονται- ή έχουν μάθει – να βασίζονται σε συγκεκριμένες προτάσεις ή προτροπές τρίτων. Το chatgpt καλύπτει αυτό τον ρόλο. Επίσης αρκετοί θεραπευόμενοι έχουν απλώς την ανάγκη να συζητήσουν με κάποιον ουδέτερο ακροατή για τα θέματα που τους ταλανίζουν καθώς νιώθουν ότι έχουν κουράσει τον περίγυρο τους με αυτές τις συζητήσεις. Η εμπειρία αυτής της επικοινωνίας περιγράφεται σε γενικές γραμμές από τους ίδιους ως ικανοποιητική καθώς λαμβάνουν λόγια παρηγοριάς, επιβεβαίωσης και ενθάρρυνσης.    

ΕΡ. Πόσο εύκολο είναι για έναν θεραπευόμενο να παραδεχθεί στον ψυχολόγο ότι συμβουλεύεται και το chatgpt;

ΑΠ. Η αλήθεια είναι πως δεν είναι πάντα εύκολο αλλά θεωρώ πως αυτό εξαρτάται και από την θεραπευτική σχέση. Σε μια ισχυρή θεραπευτική σχέση η οποία διέπεται από εμπιστοσύνη και ασφάλεια, ο θεραπευόμενος νιώθει άνετα να συζητά με τον θεραπευτή του και πράγματα που αφορούν στην σχέση. Από την προσωπική μου εμπειρία κάποιοι θεραπευόμενοι το συζητάνε με έναν μικρό δισταγμό καθώς νιώθουν ότι κάπως προδίδουν την σχέση μας. Άλλες πάλι φορές φοβούνται το πώς εγώ θα το κρίνω. Προσωπικά τους ενθαρρύνω να μοιραστούν μαζί μου σε βάθος αυτή την εμπειρία και είμαι ανοιχτή στο ακούσω το πώς ήταν για αυτούς.

ΕΡ. Και ποια είναι η εμπειρία που συνήθως σας μεταφέρουν;

ΑΠ. Αυτό που έχει ενδιαφέρον εδώ είναι πως οι θεραπευόμενοι που βρίσκονται χρόνια σε μια θεραπευτική διαδικασία και έχουν αναπτύξει μια σε βάθος και ουσιαστική κατανόηση του εαυτού τους και των δυσκολιών τους, μπορούν να αντιληφθούν την διαδικασία του τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή στην επικοινωνία τους με το chatgpt χωρίς να εμπλακούν συναισθηματικά. Δηλαδή, καταλαβαίνουν ότι ο αλγόριθμος απλά επιβεβαιώνει τα λεγόμενα τους, ότι τους λέει λόγια παρηγοριάς (χωρίς φυσικά να τα νιώθει) ή ότι τους προτείνει λύσεις για να τους βοηθήσει κτλ. Δεν έχουν καμιά ψευδαίσθηση σύνδεσης ή ουσιαστικής κατανόησης από πλευράς chatgpt. Δεν το αντιμετωπίζουν σαν αυθεντία αλλά το ακούνε με κριτική διάθεση.

Οι θεραπευόμενοι που είναι ίσως στην αρχή σας θεραπευτικής σας διαδικασίας και χρησιμοποιούν το chatgpt θεωρώ πως αμφιταλαντεύονται περισσότερο σε σχέση με τον πως να αξιολογήσουν την πληροφορία που λαμβάνουν από κει.  

ΕΡ. Πώς μπορεί να επηρεάσει κατά τη γνώμη σας τον χρήστη η αναζήτηση συμβουλών για θέματα ψυχικής υγείας μέσω chatgpt;

ΑΠ. Αυτό που βλέπω μέσα από την κλινική μου εμπειρία είναι πως οι άνθρωποι που βρίσκονται ήδη σε θεραπεία ή έχουν κάνει στο παρελθόν έχουν την ικανότητα να βιώνουν την αλληλεπίδραση με το chatgpt με κριτικό πνεύμα. Αυτό σημαίνει ότι καταλαβαίνουν ότι προσπαθεί να σας παρηγορήσει, καταλαβαίνουν ότι προσπαθεί να δείξει ενσυναίσθηση αλλά καταλαβαίνουν και αυτό που δεν μπορεί να κάνει: να τους βάλει υγιή όρια και να αντιπαρατεθεί με τα δυσλειτουργικά σας μοτίβα. Συχνά οι θεραπευόμενοι ξέρουν πως μπορούν να το ξεγελάσουν ή να λάβουν αυτό που έχουν ανάγκη. Η ως τώρα έρευνα – η οποία ας μην ξεχνάμε είναι στα σπάργανα της ακόμη - δείχνει πως υπάρχουν άνθρωποι που βραχυπρόθεσμα έστω ωφελούνται από την ΑΙ θεραπεία, κυρίως άνθρωποι που αντιμετωπίζουν άγχος και κατάθλιψη ήπιας βαρύτητας. Επί του παρόντος ωστόσο δεν υπάρχουν έρευνες για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της χρήσης του Chatgpt στην ψυχική υγεία καθώς αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο των τελευταίων ετών. Φαίνεται εν γένει πως η χρήση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης είναι βοηθητική σε κάποιες κατηγορίες συμπτωμάτων.

ΕΡ. Μπορεί ωστόσο να καταστεί επικίνδυνη για κάποιους ανθρώπους;

ΑΠ. Η αλήθεια πως δυστυχώς ναι. Τα δεδομένα δείχνουν πως η συστηματική και ανεξέλεγκτη αλληλεπίδραση με το chatgpt και παρόμοιες AI εφαρμογές μπορεί να αποβεί σε κάποιες περιπτώσεις επικίνδυνη για την ψυχική υγεία. Πληθυσμιακές ομάδες που θεωρούνται υψηλού ρίσκου είναι: οι άνθρωποι που είναι κοινωνικά απομονωμένοι, άνθρωποι που περνάνε μια σημαντική κρίση ζωής και είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι, άνθρωποι με προδιάθεση για ψυχωτικές διαταραχές καθώς και άνθρωποι που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού.

Η επίμονη και αλόγιστη χρήση τέτοιου είδους εφαρμογών από τις προαναφερθείσες κατηγορίες ανθρώπων εγκυμονεί κινδύνους τόσο πυροδότησης ψυχωτικών συμπτωμάτων όσο και επιδείνωσης της ψυχικής τους υγείας εν γένει.

ΕΡ. Πως μπορεί κατά τη γνώμη σας οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης να αναδιαμορφώσουν το χώρο τη ψυχικής υγείας;

ΑΠ. Οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης αναδιαμορφώνουν ήδη αυτή τη στιγμή που μιλάμε το χώρο της ψυχικής υγείας. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη στην πρώιμη διάγνωση ψυχικών διαταραχών, στην κατάρτιση εξατομικευμένων θεραπευτικών πλάνων και στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας από AI θεραπευτές και chatbots. Σε συνεδρίες με AI θεραπευτές ο αλγόριθμος αναλύει δεδομένα όπως ο τόνος της φωνής και οι εκφράσεις του προσώπου για να εξάγει συμπεράσματα για την συναισθηματική κατάσταση του χρήστη. Επεξεργάζεται πληροφορίες ιστορικού σε βάθος χρόνου για έγκαιρες και έγκυρες διαγνώσεις. Επίσης φορητές συσκευές έχουν την δυνατότητα να παρακολουθούν ανά πάσα στιγμή την ψυχική κατάσταση του χρήστη και να καταγράφουν στοιχεία συμπεριφοράς που χρήζουν «διόρθωσης» και να τα υποδεικνύουν.

Τίθενται εδώ διάφορα ηθικά ζητήματα. Τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών είναι το ένα από αυτά. Το δεύτερο είναι το πώς καταλήγουμε να ορίζουμε την ψυχοθεραπεία. Θεωρώ πως με τον τρόπο που η τεχνολογία παρεισφρύει στην ψυχική υγεία, παρέχει ένα νέο πλαίσιο υπηρεσιών το οποίο διστάζω να ονομάσω ψυχοθεραπεία. Το να έχουμε ένα «θεραπευτή» ανά πάσα στιγμή διαθέσιμο να μας υποδεικνύει το που σφάλουμε, το πώς σφάλουμε και το πώς χρειάζεται να αυτορυθμιστούμε είναι μια καινούρια υπηρεσία. Προσωπικά δεν με βρίσκει σύμφωνη γιατί φοβάμαι ότι σταδιακά θα ατονήσει, αυτό που στην κλασσική ψυχοθεραπεία παλεύουμε να πετύχουμε, την ενδυνάμωση του ατόμου από μέσα και την όξυνση της προσωπικής του κρίσης.     

ΕΡ. Σας προβληματίζει το μέλλον του κλάδου σας; Φοβάστε ότι μπορεί να αντικατασταθείτε από εφαρμογές ΑΙ;

ΑΠ. Δεν ξέρω αν είμαι αδικαιολόγητα αισιόδοξη, αλλά δεν πιστεύω ότι οι ψυχοθεραπευτές θα αντικατασταθούν από την τεχνητή νοημοσύνη. Αντιλαμβάνομαι τις αλλαγές που γίνονται στο χώρο μας και πιστεύω πως η τεχνητή νοημοσύνη παρέχει μια υπηρεσία ψυχικής υγείας, η αποτελεσματικότητα και χρησιμότητα της οποίας θα φανεί στα επόμενα χρόνια. Ωστόσο η ψυχοθεραπεία ήταν από την απαρχή της και είναι μέχρι σήμερα μια διαδικασία εσωτερικής ωρίμανσης, ενδυνάμωσης και αυταποδοχής που βασίζεται στην θεραπευτική σχέση. Και όπως κάθε σχέση, για να δικαιούται αυτόν τον τίτλο, χρειάζεται δυο ανθρώπινες ψυχές.

Δείτε αναλυτικές πληροφορίες για την ψυχολόγο - ψυχοθεραπεύτρια, Βάλια Παυλίδου.

ΕΡ. Τι συμβουλές θα δίνατε στους ανθρώπους που χρησιμοποιούν τώρα την τεχνητή νοημοσύνη για να συμβουλευτούν για θέματα ψυχικής υγείας;

ΑΠ. Καταρχάς δεν θα απέτρεπα κανέναν από το να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία για να βελτιώσει την ψυχική του υγεία. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν αντιμετωπίζουμε όλοι ούτε τα ίδια προβλήματα, ούτε ίδιας έντασης προβλήματα. Θα συμβούλευα όμως τους ανθρώπους, οι οποίοι ταλανίζονται επί μακρόν από θέματα ψυχικής υγείας, να απευθυνθούν σε ψυχοθεραπευτές κατάλληλα εκπαιδευμένους. Η αλλαγή πυρηνικών δυσλειτουργικών μοτίβων απαιτεί όχι μόνο προσπάθεια και χρόνο αλλά απαιτεί να περάσουμε μέσα από τον προσωπικό μας πόνο. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι πάντα μια ευχάριστη εμπειρία. Πλέον, μετά από 20 χρόνια εμπειρίας ως ψυχολόγος, είμαι πεπεισμένη όμως, ότι συχνά είναι ο μόνος δρόμος για να αφήσουμε πίσω μας όλα τα βαρίδια που μας κρατάνε καθηλωμένους.

Αν κάποιος ωστόσο θέλει, για δικούς του λόγους, να δουλέψει με την ψυχική του υγεία μέσω εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης θα τον προέτρεπα να χρησιμοποιήσει εξειδικευμένες εφαρμογές οι οποίες είναι σχεδιασμένες για να παρέχουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας και να μην επαφίεται σε γενικές εφαρμογές όπως το chatgpt.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...