Ο ηδονικός διάδρομος: γιατί η ευτυχία δεν κρατά και πώς την ενισχύουμε

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η ευτυχία είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο στη ζωή μας. Μελετάται εδώ και χιλιάδες χρόνια, μέχρι και σήμερα, από επιστήμονες και φιλοσόφους. Έχει πολλές ερμηνείες και μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα για τον καθένα μας.

Σε αυτό το άρθρο, όμως, θα εστιάσουμε: στον μηχανισμό που εξηγεί πώς και γιατί μειώνονται τα ευφορικά μας συναισθήματα όταν αποκτούμε όλα όσα πιστεύαμε ότι θα μας κάνουν ευτυχισμένους, και στο τι μπορούμε να κάνουμε συνειδητά ώστε να ξεφύγουμε από αυτόν τον μηχανισμό.

Το Παράδοξο της Συνήθειας: Τι είναι η Ηδονική Προσαρμογή;

Η ευτυχία μπορεί να προκύψει από πολλά πράγματα: από την επίτευξη ενός στόχου, την απόκτηση ενός αγαθού ή την πραγματοποίηση ενός μεγάλου ονείρου.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα την αγορά ενός αυτοκινήτου που θέλαμε εδώ και χρόνια. Για να το αποκτήσουμε, οργανώνουμε τα οικονομικά μας, κάνουμε θυσίες, περιορίζουμε άλλες απολαύσεις και δουλεύουμε με έναν συγκεκριμένο σκοπό στο μυαλό μας.

Όλη αυτή η προσπάθεια κάνει τον στόχο ακόμη πιο σημαντικό και τη λαχτάρα για την επίτευξή του ακόμη πιο έντονη. Όταν τελικά έρχεται η στιγμή να αποκτήσουμε το αυτοκίνητο που ονειρευόμασταν, νιώθουμε έντονη χαρά και ενθουσιασμό. Παράλληλα, μπορεί να αισθανθούμε πιο ικανοποιημένοι με τον εαυτό μας, να αυξηθεί η αυτοεκτίμηση και η αίσθηση ότι "τα καταφέραμε".

Τις πρώτες μέρες το φροντίζουμε σχεδόν υπερβολικά: καθόμαστε προσεκτικά στο κάθισμα, διαλέγουμε το αγαπημένο μας αποσμητικό, καθαρίζουμε τα πατάκια ώστε να μοιάζουν κάθε μέρα καινούργια. Εκείνες τις στιγμές νιώθουμε ότι ζούμε στο απόγειο της ευτυχίας που μπορεί να προσφέρει αυτή η εμπειρία. Το τι συμβαίνει όμως μετά, το γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά.

Σιγά σιγά συνηθίζουμε. Το αυτοκίνητο παύει να είναι κάτι «ξεχωριστό» και γίνεται μέρος της καθημερινότητάς μας. Συνηθίζουμε την αίσθησή του, το τιμόνι, το κάθισμα, τις δυνατότητές του. Με τον καιρό δεν μας ενοχλεί τόσο αν τα πατάκια έχουν λίγη σκόνη ή αν το αμάξι έχει κάποιες κουτσουλιές απ’ έξω. Δεν μπαίνουμε πλέον μέσα με τον ίδιο ενθουσιασμό που είχαμε στην αρχή. Αυτό που κάποτε μας γέμιζε χαρά, σταδιακά γίνεται ουδέτερο.

Είναι σαν να προσαρμοζόμαστε στα νέα δεδομένα και τα συναισθήματά μας να επιστρέφουν περίπου στο επίπεδο που βρίσκονταν πριν από την απόκτησή του. Αυτή τη διαδικασία οι Brickman και Campbell το 1971 την ονόμασαν «ηδονική προσαρμογή» (hedonic adaptation).

Σύμφωνα με τη θεωρία τους, νιώθουμε περισσότερη ευχαρίστηση όταν βιώνουμε κάτι καλύτερο από αυτό στο οποίο έχουμε ήδη συνηθίσει.
Στο παράδειγμά μας, η έλλειψη αυτοκινήτου κάνει την απόκτησή του να μοιάζει μοναδική εμπειρία. Όταν όμως το αποκτήσουμε, το επίπεδο της «ηδονικής προσαρμογής» ανεβαίνει. Έτσι, μετά από λίγο, ίσως να μη μας ενθουσιάζει πια ένα οποιοδήποτε αυτοκίνητο, αλλά μόνο ένα καλύτερο, πιο ακριβό ή πιο εντυπωσιακό μοντέλο.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και σε ανθρώπους με πολύ υψηλό βιοτικό επίπεδο. Ένας εκατομμυριούχος, για παράδειγμα, μπορεί να μην αισθανθεί ιδιαίτερη χαρά από την αγορά ενός «απλού» σπιτιού ή αυτοκινήτου, επειδή τα προσωπικά του στάνταρ έχουν ήδη αλλάξει.

Η Παγίδα του Μάρκετινγκ: Ο Ατελείωτος «Ηδονικός Διάδρομος»

Με άλλα λόγια, συνηθίζουμε στα νέα δεδομένα. Αυτό που κάποτε μας προκαλούσε ενθουσιασμό, με τον χρόνο μετατρέπεται σε κάτι φυσιολογικό. Η μόνιμη ευτυχία ή ικανοποίηση φαίνεται τότε να απαιτεί μια συνεχή αναζήτηση νέων θετικών ερεθισμάτων, μια διαδικασία που οι Brickman και Campbell περιέγραψαν ως «ηδονικό διάδρομο» (hedonic treadmill).

Πόσο εφικτό όμως είναι αυτό; Θα πρέπει να γίνουμε υπερκαταναλωτές για να νιώθουμε ευτυχισμένοι; Να κυνηγάμε διαρκώς κάτι πιο καινούργιο, πιο ακριβό ή πιο συναρπαστικό;

Αν σου περνά αυτός ο προβληματισμός από το μυαλό, δεν είσαι ο μόνος.

Μάλιστα, πολλές εταιρείες γνωρίζουν πολύ καλά πώς λειτουργεί η ηδονική προσαρμογή και τη χρησιμοποιούν προς όφελός τους. Συχνά κυκλοφορούν νέα μοντέλα προϊόντων με μικρές βελτιώσεις ή αλλαγές λίγο καιρό μετά τα προηγούμενα, ώστε να λειτουργήσουν ως τα νέα ερεθίσματα που θα μας ξαναδώσουν προσωρινά ενθουσιασμό και ικανοποίηση.

Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μπορεί να μπαίνουμε σε έναν ατελείωτο κύκλο αναζήτησης του «επόμενου πράγματος».

Η Αντίσταση στον Καταναλωτισμό: Το Μοντέλο Πρόληψης (HAP) και οι Συνειδητές Πρακτικές

Μπορούμε άραγε να ξεφύγουμε από αυτό; Οι επιστήμονες Lyubomirsky, Sheldon και Schkade (2005) πρότειναν το μοντέλο Πρόληψης της Ηδονικής Προσαρμογής (Hedonic Adaptation Prevention – HAP).

Σύμφωνα με αυτό, μπορούμε με συνειδητές πρακτικές να επιμηκύνουμε τη διάρκεια και την ένταση με την οποία βιώνουμε τα θετικά συναισθήματα, χωρίς να εγκλωβιζόμαστε συνεχώς στην ανάγκη για νέα ερεθίσματα. Από τους παράγοντες που επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία, εκείνος πάνω στον οποίο έχουμε τον μεγαλύτερο έλεγχο είναι οι συνειδητές μας δραστηριότητες.

Δηλαδή, οι μικρές καθημερινές επιλογές και συνήθειες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τη ζωή μας. Μερικές από τις πρακτικές που φαίνεται να μας βοηθούν να βγούμε από αυτόν τον «χαμστερικό διάδρομο» της ηδονής είναι οι εξής:

Η έκφραση ευγνωμοσύνης: Όταν αναγνωρίζουμε συνειδητά όσα ήδη έχουμε, μειώνεται η ανάγκη για συνεχή αναζήτηση νέων πηγών ευτυχίας.

Οι ευγενικές πράξεις: Η προσφορά και η καλοσύνη ενισχύουν τα θετικά συναισθήματα και δημιουργούν βαθύτερη αίσθηση σύνδεσης με τους άλλους.

Οι αληθινές σχέσεις με νόημα: Οι ουσιαστικοί δεσμοί αποτελούν έναν από τους πιο σταθερούς παράγοντες ψυχικής ευεξίας και μακροχρόνιας ικανοποίησης.

Η ενσυνειδητότητα και η αυτοφροντίδα: Αφιέρωσε χρόνο σε δραστηριότητες που σου δίνουν χαρά και χαλάρωση. Οι πρακτικές ενσυνειδητότητας όπως οι βαθιές αναπνοές και ο διαλογισμός βοηθούν στο να βρίσκεσαι παρόν/παρούσα στη στιγμή και στη μείωση του στρες.

Η προσωπική εξέλιξη και η διαρκής μάθηση: Το να βάζουμε στόχους και να ασχολούμαστε με δραστηριότητες που συνδέονται με τις αξίες και τα ενδιαφέροντά μας μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα σκοπού και προσωπικής ολοκλήρωσης .

Η μείωση της προσκόλλησης στον υλισμό: Όσο περισσότερο συνδέουμε την ευτυχία αποκλειστικά με υλικά αποκτήματα, τόσο πιο εύκολα εγκλωβιζόμαστε στον ηδονικό διάδρομο.

Η συνειδητή απόλαυση της στιγμής: Το να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να βιώνει πραγματικά τις μικρές χαρές της καθημερινότητας μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση πληρότητας χωρίς να χρειάζεται συνεχώς κάτι νέο.

Μέσα από αυτές τις μικρές απλές πράξεις μπορούμε να νιώθουμε λίγο πιο συχνά και λίγο πιο ουσιαστικά χαρούμενοι. Και ίσως τελικά να ισχύει ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της ζωής: ότι η ευτυχία δεν έρχεται από το κυνήγι της, αλλά από το να μαθαίνουμε να μένουμε στη στιγμή. Κάτι που είναι και λίγο ανακουφιστικό, γιατί δεν χρειάζεται να έχουμε όλοι βίλες με πισίνα για να την πετύχουμε. 

Πηγές

Brickman, P., & Campbell, D. T. (1971). Hedonic relativism and planning the good society. In M. H. Appley (Ed.), Adaptation level theory: A symposium (pp. 287-304). New York: Academic Press. 

Lyubomirsky, S., Sheldon, K. M., & Schkade, D. (2005). Pursuing happiness: The architecture of sustainable change. Review of General Psychology, 9(2), 111–131.

doi.org/10.1037/1089-2680.9.2.111

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Anna Maria Chalkidi - Ψυχολόγος

Anna Maria Chalkidi: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Msc Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια CBT.
Ακολουθεί μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει την ψυχική με την σωματική υγεία που οδηγεί σε έναν πιο βιώσιμο και πιο ευτυχισμένο τρόπο ζωής. 

6942651465

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...