Τα Παιδιά Φέρνουν την Ευτυχία;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τα παιδιά μας κάνουν πραγματικά πιο ευτυχισμένους; Ή μήπως έχουμε συνδέσει στο μυαλό μας τα «παιδιά» με την «ευτυχία», όπως τον έρωτα με τον γάμο;

Παρακολουθώντας ένα συνέδριο για τη γονεϊκότητα, τέθηκε το εξής ερώτημα: «Γιατί η απόκτηση παιδιών φαίνεται να μειώνει την ευτυχία μας;» Τότε μια νέα μητέρα γύρω στα 32 έδωσε μια φαινομενικά προφανή αλλά δύσκολη να ειπωθεί απάντηση: «Γιατί τα παιδιά είναι σκέτος μπελάς».

Οι περισσότεροι θα απαντούσαν αυθόρμητα «ναι», τα παιδιά φέρνουν ευτυχία. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται. Έρευνες δείχνουν ότι, κατά μέσο όρο, οι γονείς εμφανίζονται λίγο λιγότερο ευτυχισμένοι από όσους δεν έχουν παιδιά και αυτό ισχύει τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες.

Αυτό μας φέρνει στο λεγόμενο «παράδοξο της γονεϊκότητας». Με απλά λόγια, ενώ η ικανοποίηση σχεδόν κάθε άλλου ανθρώπινου κινήτρου (όπως η δίψα, η πείνα, η κοινωνική καταξίωση ή η εύρεση συντρόφου) αυξάνει την ευτυχία μας, η απόκτηση παιδιών φαίνεται να αποτελεί εξαίρεση. Παρατηρήθηκε πως, παρόλο που οι περισσότεροι άνθρωποι δηλώνουν πως θέλουν παιδιά, η γονεϊκότητα συνδέεται με χαμηλότερη ευημερία. Δεν είναι τυχαίο ότι εργαζόμενες γυναίκες αξιολόγησαν τη φροντίδα των παιδιών τους μόλις λίγο πιο ευχάριστη από τις δουλειές του σπιτιού ή τη μετακίνηση προς τη δουλειά.

Είναι οι άνθρωποι με παιδιά πιο ευτυχισμένοι;

Για να εξηγηθεί αυτό το φαινομενικά παράδοξο αποτέλεσμα, οι ερευνητές προχώρησαν σε πιο λεπτομερή ανάλυση. Αρχικά, χωρίς να ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες, η απόκτηση παιδιών συνδέθηκε με χαμηλότερη ευημερία. Στη συνέχεια συμπεριλήφθηκε το οικογενειακό εισόδημα, καθώς τα παιδιά είναι δαπανηρά και το οικονομικό βάρος μπορεί να μειώνει την ευτυχία, ιδιαίτερα σε οικογένειες με χαμηλότερα εισοδήματα. Ωστόσο, ακόμη και τότε, η σχέση παρέμενε αρνητική.

Όμως το εισόδημα δεν αποτυπώνει πάντα την οικονομική πίεση. Μια οικογένεια με χαμηλό εισόδημα σε περιοχή με χαμηλό κόστος ζωής μπορεί να βιώνει λιγότερο στρες από μια οικογένεια με υψηλότερο εισόδημα σε περιοχή με υψηλό κόστος ζωής. Έτσι, οι ερευνητές πρόσθεσαν έναν πιο άμεσο δείκτη: αν υπήρχαν δυσκολίες στην πληρωμή λογαριασμών. Εδώ προέκυψε κάτι καθοριστικό: οι οικονομικές δυσκολίες είναι βασικός παράγοντας. Όταν λήφθηκαν υπόψη, η εικόνα άλλαξε και η απόκτηση παιδιών συνδέθηκε πλέον με μεγαλύτερη ευημερία.

Επιπλέον, η ηλικία των παιδιών παίζει ρόλο. Τα μικρότερα παιδιά σχετίζονται με μεγαλύτερη ευημερία, ενώ στους εφήβους η σχέση είναι πιο αδύναμη, πιθανόν λόγω συγκρούσεων. Επίσης, η ύπαρξη θετών παιδιών σχετίζεται με χαμηλότερη ευημερία σε σχέση με τα βιολογικά παιδιά μέσα στην ίδια σχέση. Συνολικά, η σχέση μεταξύ παιδιών και ευημερίας δεν είναι απλή και επηρεάζεται σημαντικά από οικονομικούς και οικογενειακούς παράγοντες.

Εξελικτικές εξηγήσεις

Για να κατανοηθεί βαθύτερα το φαινόμενο, οι εξελικτικοί ψυχολόγοι προσφέρουν ενδιαφέρουσες ιδέες για το γιατί (και πότε) τα παιδιά μας κάνουν ή δεν μας κάνουν ευτυχισμένους.

Από τη μία, η απόκτηση παιδιού ικανοποιεί μια βασική ανάγκη, την αναπαραγωγή. Από την άλλη, όμως, παρεμβαίνει σε άλλες βασικές ανάγκες, όπως η σωματική ευεξία, η ασφάλεια, οι κοινωνικές σχέσεις, η αυτοεκτίμηση και η σχέση με τον σύντροφο. Η έλλειψη ύπνου, η κούραση και η σωματική εξάντληση επηρεάζουν το σώμα. Οι ανησυχίες για ασφάλεια αυξάνονται, οι κοινωνικές σχέσεις περιορίζονται και οι φίλοι χωρίς παιδιά απομακρύνονται.

Επιπλέον, οι γονείς, ιδιαίτερα οι μητέρες, συχνά βλέπουν τη θέση τους στην εργασία να υποβαθμίζεται. Τα παιδιά μπορεί επίσης να προκαλέσουν αισθήματα ανεπάρκειας, ενώ η σχέση με τον σύντροφο επηρεάζεται. Έρευνες δείχνουν ότι ζευγάρια με μικρά παιδιά ή εφήβους έχουν χαμηλότερη ικανοποίηση από τη σχέση τους.

Μια δεύτερη εξήγηση είναι ότι τα μειονεκτήματα είναι βραχυπρόθεσμα, ενώ τα οφέλη εμφανίζονται μακροπρόθεσμα. Τα ενήλικα παιδιά συχνά στηρίζουν οικονομικά ή φροντίζουν τους γονείς τους στα γεράματα. Επιπλέον, προσφέρουν συντροφικότητα και συναισθηματική στήριξη και φυσικά, υπάρχει και το εξελικτικό όφελος: η συνέχιση των γονιδίων μας στις επόμενες γενιές.

Μια τρίτη εξήγηση αφορά το σύγχρονο περιβάλλον. Όπως έχει υποστηριχθεί, ο τρόπος που μεγαλώνουμε παιδιά σήμερα διαφέρει πολύ από το παρελθόν. Στις παραδοσιακές κοινωνίες, τα παιδιά μεγάλωναν μέσα σε κοινότητες  όχι μόνο από δύο γονείς. Υπήρχαν συγγενείς και γείτονες που βοηθούσαν. Σήμερα, οι γονείς συχνά είναι μόνοι. Ένα μωρό που κλαίει τη νύχτα ή ένα παιδί που κινδυνεύει δεν έχει γύρω του ένα «χωριό» να βοηθήσει. Αυτή η απομόνωση αυξάνει το στρες και μειώνει την ευημερία.

Η γονεϊκότητα ως «μικτή ευλογία»

Η γονεϊκότητα είναι μια διττή εμπειρία, καθώς συνοδεύεται τόσο από σημαντικό κόστος όσο και από βαθιά συναισθηματικά οφέλη που δεν αποτυπώνονται εύκολα. Από τη μία πλευρά, απαιτεί χρόνο, ενέργεια και χρήματα.

Χαρακτηριστικά, έχει εκτιμηθεί ότι στις Δυτικές κοινωνίες, η ανατροφή ενός παιδιού μέχρι την ενηλικίωση μπορεί να κοστίσει περίπου 175.000 δολάρια/ευρώ για οικογένειες χαμηλότερου εισοδήματος και έως 372.000 δολάρια/ευρώ για οικογένειες υψηλότερου εισοδήματος.

Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι οι γονείς βιώνουν περισσότερο άγχος, κατάθλιψη και δυσαρέσκεια στη σχέση τους, ενώ η φροντίδα των παιδιών αξιολογείται μόλις λίγο πιο ευχάριστη από τις δουλειές του σπιτιού ή τη μετακίνηση προς τη δουλειά. Από την άλλη πλευρά, πολλοί τονίζουν ότι η γονεϊκότητα προσφέρει έντονα συναισθηματικά οφέλη, τα οποία, αν και δύσκολο να μετρηθούν, δίνουν ιδιαίτερο νόημα και αξία στη ζωή.

Διαφορές μεταξύ χωρών

Ωστόσο, αυτές οι πρώτες μελέτες είχαν ένα βασικό πρόβλημα: αντιμετώπιζαν όλους τους γονείς σαν να είναι ίδιοι. Για να διορθωθεί αυτό, μια έρευνα συνέκρινε ζευγάρια με και χωρίς παιδιά σε 22 χώρες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σε ορισμένες χώρες, οι γονείς είναι λιγότερο ευτυχισμένοι και σε άλλες περισσότερο ευτυχισμένοι.

Για παράδειγμα, στη Νορβηγία και την Ουγγαρία οι γονείς είναι πιο ευτυχισμένοι, ενώ στην Αυστραλία και τη Μεγάλη Βρετανία λιγότερο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφεται η μεγαλύτερη μείωση ευτυχίας.

Γιατί υπάρχουν αυτές οι διαφορές;

Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στις κοινωνικές πολιτικές. Χώρες όπου οι γονείς είναι πιο ευτυχισμένοι διαθέτουν πολιτικές που στηρίζουν την οικογένεια, όπως: άδειες γονεϊκότητας με αποδοχές, οικονομικά προσιτή παιδική φροντίδα, περισσότερες άδειες και ευελιξία στην εργασία. Αυτές οι πολιτικές ωφελούν όχι μόνο τους γονείς αλλά και την κοινωνία συνολικά, καθώς συνδέονται με χαμηλότερη εγκληματικότητα και υψηλότερη παραγωγικότητα.

Προβλήματα στη μέτρηση της ευτυχίας

Ίσως όμως το ζήτημα δεν είναι μόνο τα παιδιά, αλλά και το πώς μετράμε την ευτυχία. Οι περισσότερες μελέτες είναι συσχετιστικές και δεν αποδεικνύουν αιτία. Επιπλέον, η ευτυχία δεν αποτυπώνεται εύκολα σε ερωτηματολόγια. Οι έντονες στιγμές αγάπης μπορεί να μην καταγράφονται σωστά. Ένα λεπτό αγάπης μπορεί να αξίζει περισσότερο από ώρες κούρασης.

Η γονεϊκότητα ίσως δεν αυξάνει απλώς την ευχαρίστηση, αλλά προσφέρει νόημα και σκοπό. Τα παιδιά συμβάλλουν στην ταυτότητα μας και στην ιστορία της ζωής μας. Φέρνουν έντονα συναισθήματα, τόσο θετικά όσο και αρνητικά και οι άνθρωποι φαίνεται να εκτιμούν αυτή την ποικιλία εμπειριών.

Τελικά, τα παιδιά μας κάνουν ευτυχισμένους;

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι γονείς γίνονται πιο ευτυχισμένοι με τον χρόνο, ενώ οι άνθρωποι χωρίς παιδιά δηλώνουν χαμηλότερη ευτυχία. Κάποιες νεότερες μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά μπορεί να αυξάνουν την ευτυχία.

Ίσως η ερώτηση είναι λάθος

Ίσως το πιο ουσιαστικό λάθος δεν είναι στην απάντηση, αλλά στην ίδια την ερώτηση.

Η «ευτυχία», όπως τη μετράμε, είναι πολύ μικρή για να χωρέσει αυτό που σημαίνει πραγματικά η γονεϊκότητα. Γιατί η ζωή δεν είναι μόνο στιγμές χαράς, είναι και νόημα, σύνδεση, ευθύνη, εξέλιξη.

Τα παιδιά μπορεί να μη μας κάνουν πάντα πιο χαρούμενους με τον απλό, καθημερινό τρόπο. Μπορούν όμως να μας φέρουν αντιμέτωπους με κάτι βαθύτερο: μια ζωή με σκοπό, ένταση και ουσία. Και ίσως αυτό να αξίζει περισσότερο από την ίδια την ευτυχία. Εσείς τι πιστεύετε;

Πηγές:

Blanchflower, D. G., & Clark, A. E. (2021). Children, unhappiness and family finances. Journal of Population Economics, 34(2), 625-653. 

Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological bulletin, 95(3), 542. 

Glass, J., Simon, R. W., & Andersson, M. A. (2016). Parenthood and happiness: Effects of work-family reconciliation policies in 22 OECD countries. American journal of sociology, 122(3), 886-929. 

Helliwell, J., Layard, R., & Sachs, J. (2012). World happiness report. 

Pertold-Gebicka, B., & Spolcova, D. (2022). Family size and subjective well-being in Europe: do more children make parents (un) happy?. The Economic and Social Review, 53(2, Summer), 89-136. 

Walsh, E., & Murphy, A. (2021). Life satisfaction amongst working parents: examining the case of mothers and fathers in Ireland. International Journal of Social Economics, 48(4), 622-639. 

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...