Η διακοπή των συναισθηματικών δεσμών μέσα από τα μάτια του Bowlby

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η θεωρία του John Bowlby για τους συναισθηματικούς δεσμούς (attachments) άνοιξε έναν νέο δρόμο στην κατανόηση της σχέσης γονιού-παιδιού και της σημασίας της για την ψυχολογική ανάπτυξη.

Ο σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι να καταλήξει σε κάποια συμπτωματολογία ψυχικής διαταραχής, αλλά να περιγράψει τις επιπτώσεις και τη διαδικασία του αποχωρισμού και της διακοπής ενός συναισθηματικού δεσμού κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής.

Ο συναισθηματικός δεσμός και η σημασία του

Ο συναισθηματικός δεσμός έχει απασχολήσει έντονα τους επιστήμονες – ψυχολόγους, αναπτυξιολόγους, ηθολόγους – τόσο γενικά για τη φύση του ανθρώπου, όσο και ειδικά για τη σχέση μητέρας-βρέφους. Ο John Bowlby μελέτησε ενδελεχώς το ζήτημα και ανέπτυξε τη θεωρία της προσκόλλησης, περιγράφοντας τα στάδια, τη φύση και τη σημασία της σχέσης αυτής.

Στο βιβλίο του «Δημιουργία και διακοπή των συναισθηματικών δεσμών» (1995), ο Bowlby αναλύει μεταξύ άλλων την ηθολογική προσέγγιση στην ανάπτυξη του παιδιού, τη φροντίδα του, το πένθος στην παιδική ηλικία, τις επιπτώσεις της διακοπής του δεσμού στη συμπεριφορά, τις οικογενειακές συνθήκες που επηρεάζουν την αυτοπεποίθηση και τη σημασία της διακοπής του συναισθηματικού δεσμού.

Ιστορικό πλαίσιο: από τη ψυχανάλυση στην ηθολογία

Παρόλο που οι ψυχαναλυτές ασχολήθηκαν νωρίς με τη σημασία των συναισθηματικών δεσμών, άργησαν να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο επιστημονικό πλαίσιο για την κατανόηση της δημιουργίας, διατήρησης και διακοπής τους. Το κενό αυτό καλύφθηκε από τους ηθολόγους, με πιο γνωστό τον Λορέντζ και την εργασία του το 1935 για τον σύντροφο στον κόσμο των πτηνών.

Η έρευνά του έδειξε ότι οι τύποι δεσμών διαφέρουν ανά είδος, αλλά ο πρώτος και πιο διαρκής δεσμός – συνήθως ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί – μπορεί να διατηρηθεί και στην ενήλικη ζωή.

Ουσιαστικά, ο συναισθηματικός δεσμός χαρακτηρίζεται από την τάση των μελών ενός ζεύγους να παραμένουν κοντά το ένα στο άλλο.

Οποιαδήποτε προσπάθεια τρίτου να χωρίσει το ζευγάρι συχνά αντιμετωπίζεται με αντίσταση, ακόμη και επιθετική συμπεριφορά. Παράδοξα, η επιθετικότητα φαίνεται να συνδέεται με τη δημιουργία και τη διατήρηση του δεσμού.

Οι συναισθηματικοί δεσμοί συνοδεύονται συχνά από έντονα συναισθήματα: η δημιουργία τους περιγράφεται ως έρωτας, η διατήρησή τους ως αγάπη και η απώλεια ως θρήνος. Η απειλή της απώλειας δημιουργεί άγχος, η απώλεια λύπη και οι αμφιθυμίες θυμό.

Γιατί δημιουργούνται οι δεσμοί

Παλαιότερα, θεωρητικοί της μάθησης και ψυχαναλυτές υπέθεταν ότι τα παιδιά προσκολλώνται στη μητέρα επειδή αυτή ταΐζει, και οι ενήλικες συνδέονται κυρίως μέσω του σεξ.

Όμως, παρατηρήσεις δείχνουν ότι τα νεογέννητα αναζητούν οικεία ερεθίσματα ανεξάρτητα από τροφή, και οι δεσμοί των ενηλίκων δεν συνδέονται πάντοτε με τη σεξουαλική δραστηριότητα.

Οι συναισθηματικοί δεσμοί αναπτύσσονται επειδή τα βρέφη έχουν έντονη προδιάθεση να πλησιάζουν γνωστά πρόσωπα και να αποφεύγουν ξένα. Στα ζώα, η βιολογική λειτουργία των δεσμών είναι κυρίως προστασία από αρπακτικά, και η ικανότητα για δεσμό θεωρείται κρίσιμη για την επιβίωση ενός είδους.

Ο αποχωρισμός και οι πρώτες αντιδράσεις

Όταν ένα μικρό παιδί απομακρύνεται από τους γονείς του και μένει με ξένους, βιώνει έντονη αγωνία. Έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμα και μετά από λίγες εβδομάδες αποχωρισμού, η πρώτη συνάντηση με τη μητέρα μπορεί να είναι αποξενωτική. Το παιδί δεν τρέχει στην αγκαλιά της, αλλά την κοιτάζει από απόσταση και αρνείται την επαφή.

Η αποκατάσταση της σχέσης είναι συνήθως βαθμιαία και ανάλογη με τη διάρκεια του αποχωρισμού. Σε άλλες περιπτώσεις, η επιστροφή οδηγεί σε έντονη προσκόλληση, με το παιδί να δείχνει φόβο ή θυμό όταν η μητέρα απομακρύνεται ξανά.

Η κρίσιμη περίοδος: έξι μηνών έως έξι ετών

Η πιο κρίσιμη περίοδος για τη διακοπή ενός δεσμού είναι από έξι μηνών έως έξι ετών. Στους πρώτους μήνες το βρέφος αναγνωρίζει τη μητέρα και επιδιώκει την παρουσία της.

Από τον πρώτο χρόνο και μετά, αρχίζει να δημιουργεί σχέσεις με άλλα πρόσωπα, όπως τον πατέρα ή τους παππούδες, αλλά παραμένει η προτίμηση προς ένα βασικό πρόσωπο φροντίδας.

Όταν αυτό απουσιάζει, το παιδί περνά τρεις φάσεις: διαμαρτυρίας, απόγνωσης και αποδέσμευσης.

Από την προσμονή στην αποδέσμευση

Αρχικά, το παιδί αντιδρά με έντονη διαμαρτυρία και κλάμα. Στη συνέχεια γίνεται πιο ήσυχο, αλλά συνεχίζει να περιμένει την επιστροφή της μητέρας. Αν εκείνη δεν εμφανιστεί, περνά στη φάση της απόγνωσης και, τελικά, της αποδέσμευσης, όπου δείχνει αδιάφορο ή σαν να μην αναγνωρίζει τη μητέρα.

Η συμπεριφορά στην επιστροφή της εξαρτάται από την ηλικία και τη διάρκεια του αποχωρισμού. Μακροχρόνιες απουσίες μπορεί να οδηγήσουν σε θυμό, έντονη αμφιθυμία ή σε μόνιμη αποδέσμευση, δυσκολεύοντας την επανασύνδεση. Αυτή η ακολουθία μοιάζει με τη διαδικασία του πένθους.

Η διαφορά με τους ενήλικες

Στα παιδιά, η διαδικασία του πένθους είναι συντομότερη και οι μηχανισμοί αποδέσμευσης ενεργοποιούνται πρόωρα, ιδίως όταν η επιθυμία για το χαμένο πρόσωπο συνυπάρχει με θυμό. Η ανοιχτή έκφραση των συναισθημάτων είναι απαραίτητη για να ολοκληρωθεί υγιώς το πένθος.

Μόνο όταν έχει εξαντληθεί κάθε πιθανότητα επανασύνδεσης, το παιδί μπορεί να αποδεχτεί την απώλεια και να προσανατολιστεί ξανά στη ζωή.

Οι συνέπειες της πρόωρης απώλειας

Στην παιδική ηλικία οι αμυντικοί μηχανισμοί επισπεύδονται, με αποτέλεσμα οι έντονες επιθυμίες να μην εκτονώνονται πλήρως, δημιουργώντας προϋποθέσεις για μελλοντικές δυσκολίες.

Η απώλεια της μητέρας ενεργοποιεί κρίσιμες διεργασίες που σχετίζονται με την ψυχοπαθολογία.

Είναι σημαντικό το παιδί να έχει ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης που θα λειτουργήσει ως σταδιακό υποκατάστατο. Μέσα από τον χρόνο, αυτός ο νέος δεσμός βοηθά το παιδί να αποδεχτεί την απώλεια και να αναδιοργανώσει την εσωτερική του ζωή.

Η διαδικασία απαιτεί συζήτηση και προθυμία να εκφραστούν όλες οι σκέψεις και τα συναισθήματα: ελπίδες, φαντασιώσεις, παράπονα και απογοητεύσεις. Μόνο έτσι το παιδί μπορεί να προχωρήσει σε μια υγιή προσαρμογή μετά από απώλεια.

Βιβλιογραφία

J.Bowlby(1995) - Δημιουργία και διακοπή των συναισθηματικών δεσμών

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Μυλωνά Κατερίνα - Ψυχολόγος

Μυλωνά Κατερίνα: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος(ΑΠΘ) με άδεια ασκήσεως επαγγέλματος. 

6985918733

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...