Το Βιογραφικό Σημείωμα ως Μυθική Αυτοπαρουσίαση

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Πώς ο άνθρωπος αφηγείται την ψυχική του διαδρομή μέσα από την επαγγελματική του ταυτότητα.

Όταν γράφεις ένα βιογραφικό, δεν περιγράφεις ποιος είσαι. Αφηγείσαι ποιος άντεξες να γίνεις. Κάθε λέξη είναι επιλογή μνήμης και λήθης, κάθε πρόταση μια στρατηγική απόκρυψης. Μέσα από αριθμούς και θέσεις εργασίας, ο άνθρωπος υφαίνει το προσωπικό του αφήγημα: Εγώ υπήρξα χρήσιμος, αξιόπιστος, προβλέψιμος. Όμως πίσω από αυτό το ψυχρό λεξιλόγιο της επάρκειας υπάρχει πάντα η ζεστασιά του τραύματος που ζητά αναγνώριση.

Στη γιουνγκιανή σκέψη, η Περσόνα είναι η κοινωνικά αποδεκτή μάσκα του Εγώ, ο τρόπος με τον οποίο η ψυχή εμφανίζεται στον κόσμο χωρίς να εκτεθεί ολόκληρη.

Το βιογραφικό είναι η πιο εξελιγμένη μορφή αυτής της μάσκας: επιμελώς επαγγελματική, ουδέτερη, καθαρή. Είναι ο καθρέφτης που δείχνει όσα το περιβάλλον θέλει να δει.

Κι όμως, η ψυχή που το γράφει αφήνει πάντα ίχνη.

Μια ασυνήθιστη φράση, μια επιμονή σε λεπτομέρειες, ένας υπαινιγμός δημιουργικότητας που διαρρηγνύει το αναμενόμενο πρότυπο, αυτά είναι τα μικρά σημάδια του Εαυτού που διεκδικεί οξυγόνο μέσα στην τάξη.

Η ψυχανάλυση θα έλεγε ότι κάθε βιογραφικό είναι πράξη εξορθολογισμού. Ο άνθρωπος παρουσιάζει τη διαδρομή του ως γραμμική, προοδευτική, νοηματοδοτημένη, ενώ γνωρίζει πως η αλήθεια υπήρξε χαοτική.

Το ασυνείδητο όμως δεν λειτουργεί γραμμικά, λειτουργεί συμβολικά.

Έτσι, οι απλές προτάσεις “εργάστηκα εκεί”, “ανέλαβα αυτό”, “ολοκλήρωσα εκείνο” αποκτούν τον χαρακτήρα μικρών μυθολογικών δηλώσεων:

• Κάθε project είναι μάχη, κάθε προαγωγή είναι επιβίωση, κάθε αποτυχία μεταφράζεται σε “μεταβατική φάση”.
• Το βιογραφικό είναι η ψυχή που μετατρέπει το δράμα της σε δομή, για να μπορεί να το αντέξει.

Έχοντας διαβάσει χιλιάδες αιτήσεις εργασίας, μπορώ να επιβεβαιώσω ότι κάθε βιογραφικό έχει το δικό του αρχέτυπο αποτύπωμα.

• Υπάρχουν τα ηρωικά βιογραφικά, εκείνα που αφηγούνται την άνοδο από τη δυσκολία στην κορυφή.
• Τα ιερατικά βιογραφικά, γεμάτα υπηρεσίες, καθήκοντα, διαρκή αφοσίωση.
• Τα μητρικά, που επιδεικνύουν φροντίδα και σταθερότητα.
• Και τα ερμητικά, γεμάτα μεταβάσεις, γρήγορες αλλαγές, κινητικότητα και προσαρμοστικότητα.

Αν το διαβάζεις σαν ψυχικό χάρτη, δεν βλέπεις απλώς επαγγελματικές δεξιότητες, αλλά αρχετυπικές θέσεις του Εαυτού.

• Ο Άμλετ θα έγραφε βιογραφικό γεμάτο αναστοχασμό και δισταγμό.
• Η Άρτεμις, σύντομο, κοφτό, με έργα που αφορούν προστασία και ανεξαρτησία.
• Ο Ερμής, πολύστροφο, με ατέλειωτες μικρές περιπλανήσεις, γεμάτο ρήματα και μεταβάσεις.

Το αρχέτυπο που κυριαρχεί στο λόγο, φανερώνει ποιο κομμάτι της ψυχής έχει αναλάβει την κοινωνική αφήγηση.

Στην εποχή της ψηφιακής υπεραπλούστευσης, όπου η εργασία μετριέται με δείκτες και keywords, το βιογραφικό έχει χάσει τη λειτουργία του ως Μύθος.

Κι όμως, ο άνθρωπος συνεχίζει να το γράφει με τρόπο σχεδόν τελετουργικό. Πριν το στείλει, το ελέγχει, το “καλλωπίζει”, το φοβάται.

Αυτή η διαδικασία είναι η σύγχρονη τελετή καθαρμού της Περσόνας, μια στιγμή όπου το Εγώ επιλέγει ποια αφήγηση θα επιβιώσει και ποια θα διαγραφεί.
Πίσω από κάθε διαγραφή κρύβεται μια ήττα, πίσω από κάθε bullet point ένα κομμάτι ζωής που ζητά να ακουστεί χωρίς να εκτεθεί.

Ο Jung θα έλεγε πως η ψυχή δεν ενδιαφέρεται για την καριέρα μας, αλλά για την ολοκλήρωσή μας.

Και κάθε φορά που συντάσσουμε ένα βιογραφικό, καλούμαστε ασυνείδητα να απαντήσουμε στο ίδιο ερώτημα:
Ποια ιστορία αφηγούμαι για να πιστέψω ότι έχω εξελιχθεί;

Η εργασία, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, παύει να είναι εξωτερική δομή και γίνεται ψυχική σκηνή. Εκεί όπου το άτομο διαπραγματεύεται τη σχέση του με την εξουσία, την αναγνώριση, την ανάγκη για νόημα.
Το βιογραφικό, τότε, δεν είναι εργαλείο πρόσληψης, αλλά καθρέφτης της εσωτερικής μας οικονομίας: Τι δείχνω για να αγαπηθώ, τι αποκρύπτω για να αντέξω.

Αν το δούμε ψυχοδυναμικά, η γλώσσα του βιογραφικού λειτουργεί σαν μηχανισμός άρνησης της αδυναμίας.
Είναι το κείμενο της επιτυχίας που έχει γραφτεί πάνω στο σώμα της αποτυχίας. Ο άνθρωπος δεν αφηγείται τι έγινε, αφηγείται τι θα ήθελε ιδανικά να είχε γίνει.

Το βιογραφικό είναι λοιπόν επιθυμία σε μορφή πρόζας. Και όσο πιο τελειοποιημένο γίνεται, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από την ψυχή.

Στην θεραπευτική πράξη, αυτό φαίνεται καθαρά.

Όταν ζητάς από κάποιον να περιγράψει τη δουλειά του “χωρίς ρήματα επιτυχίας”, ξαφνικά σωπαίνει.
Χωρίς το προστατευτικό περίβλημα της παραγωγικότητας, δεν ξέρει ποιος είναι.
Η ταύτιση με την εργασιακή Περσόνα έχει γίνει πλήρης.
Κι εκεί, μέσα σε αυτή τη σιωπή, εμφανίζεται η αλήθεια:
Ο φόβος ότι χωρίς την απόδοσή του δεν αξίζει, ότι χωρίς το ρόλο του δεν υπάρχει.

Η ψυχαναλυτική εργασία γύρω από την επαγγελματική ταυτότητα δεν έχει να κάνει με “καριέρα”. Έχει να κάνει με επανασύνδεση. Με την αναγνώριση ότι πίσω από κάθε επαγγελματική πρόταση υπάρχει μια υπαρξιακή δήλωση.

• “Έμαθα να προσαρμόζομαι” μπορεί να σημαίνει “έμαθα να υποχωρώ”.
• “Είμαι ευέλικτος” μπορεί να σημαίνει “φοβάμαι να δεσμευτώ”.
• “Είμαι δυναμικός” μπορεί να σημαίνει “δεν αντέχω την αδράνεια του πόνου μου”.

Η γλώσσα του βιογραφικού είναι το πιο ευγενικό ψέμα της κοινωνίας και ταυτόχρονα ο πιο καθαρός καθρέφτης του φόβου μας να φανούμε ατελείς.

Αν μπορούσαμε να ξαναγράψουμε το βιογραφικό μας με όρους ψυχής, ίσως να έμοιαζε περισσότερο με ημερολόγιο παρά με λίστα:

• “Έμαθα να αντέχω τη σιωπή στις συσκέψεις.”
• “Έμαθα να μην απολογούμαι για την ευαισθησία μου.”
• “Έμαθα να αναγνωρίζω πότε κουράστηκα να είμαι ικανός.”

Αυτά είναι τα αληθινά βήματα εξέλιξης, τα υπόλοιπα είναι απλώς ρόλοι.

Κάθε άνθρωπος κουβαλά μέσα του έναν μύθο που παλεύει να ειπωθεί χωρίς να εκτεθεί. Έναν ιδιωτικό Επικό λόγο, υφασμένο από ήττες και επιμονές, από όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ φωναχτά. Το βιογραφικό είναι η συμβιβαστική του μορφή, ένα είδος ψυχικού κοστουμιού: Πρέπει να φαίνεται καθαρό, ευγενικό, επαγγελματικό, μα κάτω από τη ραφή του πάλλεται ο φόβος, η ελπίδα, το παιδί που ήθελε απλώς να αξίζει. Είναι η αφήγηση που πρέπει να ακουστεί χωρίς να φοβίσει, η τέχνη του να πείθεις τον κόσμο πως είσαι έτοιμος, ενώ μέσα σου ακόμη μαθαίνεις να υπάρχεις.

Όμως η ψυχή δεν ενδιαφέρεται για την αποδοχή, ενδιαφέρεται για το νόημα. Δεν υπολογίζει προσόντα, δείκτες και επιδόσεις. Μετρά μόνο τις στιγμές που υπήρξες αληθινός, που τόλμησες να μείνεις χωρίς ρόλο. Κάθε φορά που αλλάζεις δουλειά, δεν αλλάζεις απλώς επάγγελμα, αλλάζεις δέρμα. Κάθε φορά που γράφεις “νέα θέση”, στην ουσία λες “νέα εκδοχή του εαυτού μου”. Και κάποια στιγμή, όταν κουραστείς από τις μεταμφιέσεις, αρχίζεις να διψάς όχι για την επόμενη επιτυχία, αλλά για την αλήθεια πίσω απ’ όλα αυτά.

Ίσως γι’ αυτό, όσα κι αν γράψουμε, θα μένει πάντα ένα κομμάτι μας που δεν χωρά στις σελίδες: το πιο πολύτιμο, το πιο άγριο, το πιο ευάλωτο. Είναι το κομμάτι που δεν ενδιαφέρεται να “φάνει” αλλά να υπάρξει. Εκεί, μέσα στη σιωπή μετά το τελευταίο bullet point, αρχίζει η πραγματική αφήγηση, αυτή που δεν χρειάζεται κοινό, τίτλους ή έγκριση. Μόνο μια ψυχή πρόθυμη να ξανασυναντήσει τον εαυτό της.

Και εκεί κατοικεί ο αληθινός γνώστης του εαυτού του. Όχι αυτός που κυνηγά ρόλους, αλλά εκείνος που εργάζεται σιωπηλά για τη συμφιλίωση του ρόλου με την ύπαρξη. Ο άνθρωπος που έμαθε ότι ωριμότητα δεν είναι η επιτυχία, αλλά η ειρήνη. Ότι το πιο δύσκολο έργο της ζωής δεν είναι να χτίσεις μια καριέρα, αλλά να μην χάσεις τον εαυτό σου μέσα της. Κι όταν το καταφέρεις, έστω για μια στιγμή, τότε δεν χρειάζεται πια να γράψεις τίποτα. Γιατί το βιογραφικό έχει ήδη γραφτεί, όχι σε χαρτί, αλλά στην επίγνωση του ποιος ήσουν, ποιος άντεξες να γίνεις και ποιος έμαθες τελικά να είσαι χωρίς να δίνεις σημασία στο βλέμμα κανενός.

Βιβλιογραφία:

Jung, C. G. (1959). The archetypes and the collective unconscious

Hillman, J. (1996). The soul’s code: In search of character and calling

McAdams, D. P. (1993). The stories we live by: Personal myths and the making of the self

Woodman, M. (1982). Addiction to perfection: The still unravished bride

Yalom, I. D. (1980). Existential psychotherapy 

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...