Η Αφηγηματική Προσέγγιση στον Επαγγελματικό Προσανατολισμό

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η έννοια της σταδιοδρομίας στις μέρες μας έχει πάψει προ πολλού να θυμίζει μια ευθύγραμμη πορεία με προκαθορισμένους σταθμούς και ένα σαφές τέλος.

Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές, οικονομική αβεβαιότητα και την ανάγκη για διαρκή επαναπροσδιορισμό, τα παραδοσιακά μοντέλα επαγγελματικού προσανατολισμού που βασίζονται αποκλειστικά στην αξιολόγηση ενδιαφερόντων και δεξιοτήτων και την αντιστοίχισή τους με επαγγέλματα φαίνονται πλέον ανεπαρκή.

Στο κενό αυτό έρχεται να δώσει απαντήσεις η Αφηγηματική Συμβουλευτική, μια προσέγγιση που δεν αντιμετωπίζει τον άνθρωπο απλώς ως ένα σύνολο από μετρήσιμα χαρακτηριστικά, αλλά ως τον ενεργό συγγραφέα μιας δυναμικής ιστορίας που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Η ρίζα της αφηγηματικής προσέγγισης εντοπίζεται στον κοινωνικό κονστρουξιονισμό, τη θεώρηση δηλαδή ότι η πραγματικότητα και ο εαυτός μας δεν είναι δεδομένα που απλώς ανακαλύπτουμε, αλλά κατασκευές που δημιουργούμε μέσα από τις σχεσιακές διεργασίες και τις αλληλεπιδράσεις μας. Μια από τις κεντρικές όψεις αυτής της φιλοσοφίας είναι η Θεωρία της Κατασκευής της Σταδιοδρομίας (Career Construction Theory), με κύριο εκφραστή τον Mark Savickas. Σύμφωνα με αυτή, η εργασία δεν είναι μόνο ένα μέσο βιοπορισμού, αλλά ένα κεντρικό στοιχείο ζωής μέσω του οποίου το άτομο δίνει νόημα στην ύπαρξή του και συνδέεται με το κοινωνικό σύνολο. Αντί λοιπόν να αναρωτιόμαστε «τι επάγγελμα μου ταιριάζει», η αφηγηματική προσέγγιση μας καλεί να αναρωτηθούμε «ποια ιστορία θέλω να διηγηθώ με τη ζωή μου».

Η μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο στην αφηγηματική συμβουλευτική σηματοδοτεί και μια ριζική αλλαγή στον ρόλο του συμβούλου.

Στο παρελθόν, ο σύμβουλος κατείχε τη θέση της αυθεντίας, του ειδικού που μέσα από την ερμηνεία ψυχομετρικών τεστ πρότεινε κατευθύνσεις για το μέλλον του συμβουλευόμενου. Στην αφηγηματική προσέγγιση, ο σύμβουλος γίνεται ένας προσεκτικός ακροατής και επιμελητής «συν-συγγραφέας».

Ο ασφαλής χώρος βρίσκεται στο επίκεντρο και μέσα από τη σχέση που οικοδομείται, ο συμβουλευόμενος ενθαρρύνεται να ανασύρει μνήμες, να αναλύσει εμπειρίες και να συνδέσει αποσπασματικά γεγονότα της ζωής του σε ένα ενιαίο νοηματικό σχήμα. Αυτή η διαδικασία δεν είναι απλώς μια αναδρομή στο παρελθόν· είναι βαθιά δημιουργική, με την κατανόηση του παρελθόντος να γίνεται το θεμέλιο για τον σχεδιασμό του μέλλοντος.

Η Συνέντευξη Κατασκευής Σταδιοδρομίας

Ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία αυτής της προσέγγισης είναι η Συνέντευξη Κατασκευής Σταδιοδρομίας, η οποία ξεφεύγει από τις τυπικές ερωτήσεις για βαθμούς και προϋπηρεσία.

Ο σύμβουλος προσκαλεί το άτομο να μιλήσει για τα πρότυπα που είχε στην παιδική του ηλικία, όχι για να αναλύσει τις προσωπικότητες εκείνων των προσώπων, αλλά για να ανακαλύψει τις αξίες που ο ίδιος ο συμβουλευόμενος προέβαλλε σε αυτά.

Όταν κάποιος περιγράφει ένα πρότυπο, κάποιον που θαύμαζε, ουσιαστικά και χωρίς απαραίτητα να το αντιλαμβάνεται, περιγράφει μια ιδανική εκδοχή του εαυτού του ή μια λύση σε ένα πρόβλημα που τον απασχολούσε. Με τον ίδιο τρόπο, οι αναφορές σε αγαπημένα περιοδικά, τηλεοπτικές εκπομπές ή βιβλία αποκαλύπτουν τα οικοσυστήματα στα οποία το άτομο αισθάνεται ότι ανήκει, ενώ τα αγαπημένα ρητά ή αποφθέγματα λειτουργούν ως εσωτερικός οδηγός, τα «motto» που καθοδηγούν τις αποφάσεις του στις δύσκολες στιγμές.

Η Θεματική Ζωή

Κεντρικό ζητούμενο σε αυτή τη διαδικασία είναι η αποκάλυψη της «Θεματικής Ζωής» (Life Theme). Πρόκειται για την κόκκινη κλωστή που διατρέχει τη ζωή ενός ανθρώπου, το κεντρικό νόημα που δίνει συνοχή στις επιλογές του.

Συχνά, η θεματική ζωής περιστρέφεται γύρω από μια προσπάθεια του ατόμου να μετατρέψει μια προσωπική δυσκολία ή μια έλλειψη του παρελθόντος σε μια κοινωνική προσφορά στο παρόν. Ένας άνθρωπος για παράδειγμα που ένιωσε απομονωμένος στην εφηβεία του μπορεί να ανακαλύψει ότι η επιθυμία του να γίνει επικοινωνιολόγος πηγάζει από την ανάγκη του να χτίζει γέφυρες μεταξύ των ανθρώπων. Όταν το άτομο συνειδητοποιήσει αυτό το θέμα, η επιλογή επαγγέλματος παύει να είναι μια τυχαία απόφαση και γίνεται μια πράξη αυτοπραγμάτωσης.

Η αφηγηματική προσέγγιση δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στην έννοια της επαγγελματικής προσαρμοστικότητας (Career Adaptability).

Ακριβώς επειδή τα σύγχρονα εργασιακά περιβάλλοντα αλλάζουν διαρκώς, η κατοχή μιας συγκεκριμένης δεξιότητας δεν εγγυάται την επιτυχία. Αυτό που απαιτείται είναι η ικανότητα του ατόμου να διαχειρίζεται τις μεταβάσεις του εργασιακού βίου. Η προσαρμοστικότητα αυτή χτίζεται πάνω σε τέσσερις πυλώνες: το ενδιαφέρον για το μέλλον, τον έλεγχο πάνω στις αποφάσεις, την περιέργεια για νέες εμπειρίες και την αυτοπεποίθηση για την αντιμετώπιση εμποδίων. Μέσα από την προσωπική αφήγηση, το άτομο ενισχύει αυτούς τους πυλώνες, καθώς μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του ως δρων υποκείμενο που μπορεί να επηρεάσει την πορεία της ιστορίας του, αντί ως θύμα των περιστάσεων ή έστω των υπαρξιακών του δεδομένων.

Η αίσθηση ότι η ζωή μας έχει νόημα και συνέχεια είναι θεμελιώδης τόσο για την ψυχική μας υγεία, όσο και για τη συμβουλευτική σταδιοδρομίας.

Πολλές φορές, η επαγγελματική σύγχυση ή η εργασιακή εξουθένωση δεν πηγάζουν μόνο από τον φόρτο εργασίας ή τις δυσκολίες στο εργασιακό πλαίσιο, αλλά από την αποσύνδεση της εργασίας από την ταυτότητα του ατόμου. Η αφηρημένη έννοια της «καριέρας» καλείται να μετατραπεί σε μια διαδικασία «Σχεδιασμού Ζωής» (Life Designing).

Εδώ, η εργασία υπηρετεί τη ζωή και όχι το αντίστροφο. Η διαδικασία περιλαμβάνει την αποδόμηση παλιών, περιοριστικών αφηγημάτων ή δυσλειτουργικών πεποιθήσεων που μπορεί να κουβαλάμε (όπως το «δεν είμαι αρκετά καλός» ή «πρέπει να ακολουθήσω το επάγγελμα των γονιών μου») και την αναδόμηση μιας νέας αφήγησης που ενσωματώνει τις επιθυμίες και τις αξίες του παρόντος.

Κλείνοντας

Αξίζει να τονίσουμε ότι η Αφηγηματική Προσέγγιση στον επαγγελματικό προσανατολισμό δεν είναι μια πολυτέλεια για λίγους, αλλά μια αναγκαιότητα στην εποχή της πολυπλοκότητας. Προσφέρει εργαλεία για να μετατρέψουμε το άγχος της αβεβαιότητας σε δημιουργική δύναμη. Μας διδάσκει ότι κάθε μετάβαση, κάθε αλλαγή πορείας, ακόμα και κάθε αποτυχία, δεν είναι το τέλος του βιβλίου, αλλά μια ανατροπή στην πλοκή που μπορεί να οδηγήσει σε ένα πιο συναρπαστικό κεφάλαιο.

Όταν σταματάμε να βλέπουμε τον επαγγελματικό προσανατολισμό ως μια εξίσωση προς επίλυση και αρχίζουμε να τον βλέπουμε ως μια ιστορία προς διήγηση, ανακτούμε τη δύναμη να ορίσουμε εμείς το πεπρωμένο μας. Η ιστορία της σταδιοδρομίας μας είναι, σε τελική ανάλυση, η ιστορία της ίδιας μας της ζωής, και η πένα βρίσκεται πάντα στα δικά μας χέρια.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Γιωτσίδη, Β., & Νικολάτου, Ε. Κ. (2022). Η Αφηγηματική Προσέγγιση στην Πράξη: Τεχνικές ενδυνάμωσης και εργαλεία αξιολόγησης της αφήγησης. Εκδόσεις Gutenberg.

Κώτση, Α., & Θεοδοσάκης, Δ. (2020). Συμβουλευτική σταδιοδρομίας: Σύγχρονες προσεγγίσεις και εφαρμογές στον 21ο αιώνα. Εκδόσεις Γρηγόρη.

Meijers, F., & Lengelle, R. (2012). Narratives at work: The development of career identity. British Journal of Guidance & Counselling, 40(2), 157–176.

Nota, L., & Rossier, J. (Eds.). (2015). Handbook of life design: From practice to theory and from theory to practice. Hogrefe Publishing.

Savickas, M. L., & Porfeli, E. J. (2012). Career Adapt-Abilities Scale: Construction, reliability, and measurement equivalence across 13 countries. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 661–673.

Savickas, M. L. (2019). Career construction theory: Life portraits of attachment, adaptability, and identity. Mark L. Savickas.

Savickas, M. L., Nota, L., Rossier, J., Dauwalder, J. P., Duarte, M. E., Guichard, J., ... & van Vianen, A. E. M. (2009). Life designing: A paradigm for career construction in the 21st century. Journal of Vocational Behavior, 75(3), 239–250.

Young, R. A., & Collin, A. (2004). Introduction: Constructivism and social constructionism in the career field. Journal of Vocational Behavior, 64(3), 373–388.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Εμμανουήλ Κωνσταντάκης - Σύμβουλος Ψ.Υγείας

B.Sc. Επισκέπτης Υγείας ειδικευμένος στη Συμβουλευτική και τον Προσανατολισμό (Π.Ε.ΣΥ.Π. Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.), Εκπαιδευτής Αγγλικής Γλώσσας TKT M.SC. Περιβαλλοντικής Υγείας και Επικοινωνίας στην Γενική και Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση (Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής). Μέλος της ελεγκτικής επιτροπής της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού (ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π.).

6977615391

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...