Μια άλλη οπτική των παραμυθιών

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ο ρόλος του παιδιού είναι ένας ρόλος που όλοι τον έχουμε βιώσει, τον βιώνουμε ακόμα και θα τον βιώνουμε όσο οι γονείς μας είναι ακόμα στη ζωή!

Όσο μεγαλώνουμε, αλλάζουμε και ρόλους: από παιδιά γονείς, από γονείς παππούδες και γιαγιάδες.. από παιδιά, σύζυγοι και ως σύζυγοι δεν ξεχνάμε και την δική μας προσωπική ταυτότητα και ιδιότητα, αυτή του ‘’άντρα’’ και της ‘’γυναίκας’’. Το «όλοι κρύβουμε ένα παιδί μέσα μας» δεν είναι καθόλου τυχαία φράση, καθώς καλώς ή κακώς, όσο χρονών κι αν είμαστε, έχουμε βιωματικές εμπειρίες από τις ηλικίες των 7,8,9 κτλ χρονών. Επομένως, μέσα μας έχουμε ένα παιδί είτε 6 ετών είτε 7, αλλά κι έναν έφηβο 15 ή 16 ετών.

Η Επιρροή των Παραμυθιών στην Παιδική Ηλικία
Μεγαλώνοντας έχουμε και καλούμαστε να «φορέσουμε» αρκετούς ρόλους. Ο ρόλος του παιδιού όμως καθώς και του γονιού είναι αυτοί που παραμένουν αναλλοίωτοι καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Μια από τις πολλές εικόνες που έχουμε ως παιδιά, είναι αυτοί που οι γονείς μας, μας διάβαζαν το βράδυ πριν κοιμηθούμε κάποιο παραμύθι ή βλέπαμε όλοι μαζί μια παιδική ταινία.

Τότε μέσα από τις εκφράσεις των γονιών μας, μέσα από τον τρόπο που αφηγούνταν την ιστορία ή μας εξηγούσαν την ταινία, μάθαμε να βλέπουμε τον κόσμο και να αποκτούμε αντίληψη, άποψη, να ξεχωρίζουμε τους ήρωες, να θυμώνουμε με τους κακούς, να αγωνιούμε για το τέλος.

Ψάχνοντας τα Βαθύτερα Νοήματα πίσω από την Οθόνη
Ωστόσο έχει αναρωτηθεί ποτέ κανείς αν όλα αυτά που βλέπαμε σε μια οθόνη τηλεόρασης (εγώ προσωπικά θυμάμαι το βίντεο με την κασέτα..!!) ή αυτά που μας διάβαζαν, έχουν κάποια σχέση με την πραγματικότητα και την καθημερινή ζωή;

Υπήρχαν συμβολισμοί μέσα σε αυτά τα παραμύθια και τις ταινίες; Ή μήπως αυτό που βλέπαμε ήταν μια οπτική, εύπεπτη και απλή και παραβλέπαμε άλλα βαθύτερα νοήματα; Προφανώς όσο ήμασταν παιδιά δε θα ήταν εύκολο να δοθούν οπτικές κι ερμηνείες που δεν είχαμε σκεφτεί ή δεν είχαμε την κατάλληλη νοητική ανάπτυξη για να το «απορροφήσουμε», ωστόσο θα κάνουμε μια προσπάθεια να δώσουμε κάποιες διαφορετικές οπτικές σε μερικά παραμύθια που μας σημάδεψαν σε παιδική ή μεταγενέστερη ηλικία.

Ο Βασιλιά των Λιονταριών: Απώλεια, Ενοχή και Εξουσία
Θα ξεκινήσω με τον Βασιλιά των Λιονταριών: Μια ταινία που δείχνει τη βαθιά σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ πατέρα και γιου, η οποία κόβεται βίαια με τον θάνατο του πατέρα. Το λιοντάρι (παιδί) μη γνωρίζοντας τη συμμετοχή του θείου σε αυτό το γεγονός, νιώθει ντροπή, ενοχή και θεωρεί υπεύθυνο το ίδιο για τον θάνατο του πατέρα του. Ηθικός αυτουργός, ο θείος που δεν αφήνει περιθώριο συζήτησης, καθώς σαν γνήσιος νάρκισσος θέλει την εξουσία ο ίδιος.

Η μητέρα αμέτοχη σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του παραμυθιού. Έχοντας χάσει την ταυτότητά του, μην ξέροντας ποιος είναι, ο μικρός αποπροσανατολίζεται. Μέχρι που κάποια στιγμή βαθιά μέσα του θυμάται «ποιος είναι» και επανέρχεται να διεκδικήσει αυτό που του ανήκει.

Στη μεταφορά της καθημερινότητας έχουμε να κάνουμε με θέματα ζήλιας, κληρονομιάς, ενοχής, φόβου κι απώλειας ταυτότητας. Πώς από ένα γεγονός, μπορεί να χάσεις το δρόμο σου αν δεν έχει το κατάλληλο υποστηρικτικό δίκτυο. Πώς μια δυνατή σχέση με τον γονιό, μπορεί να μετατραπεί σε τυφώνα ενοχών και τύψεων. Πώς η δίψα για εξουσία μπορεί να οδηγήσει σε συνειδητή πρόκληση θανάτου. Εμάς τι μας δίδαξαν τότε; Ότι το καλό κερδίζει στο τέλος.

Κοκκινοσκουφίτσα: Η Έκθεση στον Κίνδυνο και η Γονεϊκή Προστασία
Ένα δεύτερο παραμύθι που έχει ενδιαφέρον να το δούμε από άλλη σκοπιά είναι η Κοκκινοσκουφίτσα: Η κλασική ιστορία του μικρού κοριτσιού που περνάει μέσα από το δάσος για να πάει φαγητό στην άρρωστη γιαγιά του, γνωρίζοντας πως υπάρχει «λύκος». Τότε εστιάζαμε στο πόσο γλυκό και καλό κορίτσι είναι που σκέφτεται την άρρωστη γιαγιά του και πηγαίνει να τη φροντίσει. Είχαμε και την αγωνία μας τι θα γίνει με τον λύκο, αλλά ευτυχώς τον «έφαγε» ο κυνηγός.

Μεγαλώνοντας εμένα η απορία μου ήταν η εξής: Ποιος γονιός θα άφηνε το παιδί του να περάσει μέσα από έναν κίνδυνο, όσο καλός κι αν ήταν ο σκοπός του και το κίνητρό του; Σίγουρα είχε γίνει ενημέρωση: «πρόσεχε το λύκο», αλλά γιατί να εκτεθεί στον κίνδυνο; Δε νομίζω στη σύγχρονη κοινωνία οι γονείς να κάνουν τέτοιου είδους πειράματα με τα παιδιά, παρόλα αυτά δεν είναι σωστό να τα κρατάμε και σε γυάλες. Αλλά ειλικρινά, θα αφήναμε ένα ανήλικο παιδί, μόνο, χωρίς συνοδεία σε ένα επικίνδυνο μέρος; Θαρρώ, πως όχι..

Σταχτοπούτα: Ανασυνθεμένη Οικογένεια και ο Συμβολισμός του Παπουτσιού
Η Σταχτοπούτα είναι ίσως ένα από τα παραμύθια με πραγματικά πολύ σύγχρονη ματιά: Ανασυνθεμένη οικογένεια, έλλειψη ορίων, εκμετάλλευση, απώλεια κτλ. Όταν ο γονιός φεύγει και μένει το παιδί με τη μητριά ή τον πατριό και δεν υπάρχει υγιές υπόβαθρο, γίνεται η αφορμή για εκμετάλλευση και ξεκαθάρισμα ρόλων. Βέβαια δε θα εστιάσω σε αυτό (κι ας αφορά πολύ το σήμερα σε τέτοιες μορφές οικογένειας), αλλά στο γιατί ενώ όλα τα αντικείμενα που μετατράπηκαν σε κάτι καλύτερο γύρισαν στην αρχική τους μορφή (πχ η άμαξα έγινε ξανά κολοκύθα) και το γυάλινο γοβάκι παρέμεινε εκεί;

Εύκολη απάντηση για τα παιδιά: Για να τη βρει ο πρίγκιπας (Bingo!).

Ναι αλλά με μια άλλη, πιο ενήλικη ματιά; Όταν κάτι δημιουργείται από την αρχή και δεν προϋπάρχει ίσως να αποτελεί και το εισιτήριο που χρειάζεσαι για μια καλύτερη ζωή, για μια νέα αρχή, για μια εξέλιξη σε κάτι. Να θυμίσω πως το κορίτσι δεν φορούσε παπούτσια, άρα ίσως αυτό δίνει το συμβολισμό: φόρα παπούτσια να πας παρακάτω.. Οι γονείς μας και άλλοι σημαντικοί άνθρωποι μας έδωσαν πολλά, εμείς πώς τα εξελίξαμε όμως; Φτιάξαμε τα γοβάκια μας ή τριγυρνάμε με τα ρούχα που μας φόρεσαν;

Η Πεντάμορφη και το Τέρας: Η Εσωτερική Παραμόρφωση και η Αποδοχή
Άλλη μια ταινία είναι η Πεντάμορφη και το Τέρας. Η ταινία αυτή μας περνάει μια πληθώρα μηνυμάτων. Να μη μένουμε στην εξωτερική εμφάνιση, πως τελικά ο άνθρωπος αν το αποφασίσει, αλλάζει, πως ο θυμός και το μίσος παραμορφώνει όψη και ψυχή.

Στην ταινία, το «τέρας» δεν είναι τίποτα άλλο από έναν άνθρωπο που φαίνεται να είναι απομονωμένος, εγωιστής, χωρίς συναισθήματα και νοιάξιμο για τους άλλους. Είναι «περισσότερο τέρας στην ψυχή παρά στην εξωτερική εμφάνιση». Αλλά αλλάζει όταν έρχεται στο δρόμο του μια παρουσία που του δείχνει έναν νέο δρόμο, έναν δρόμο με φως κι όχι σκοτάδι, με αποδοχή κι όχι με απόρριψη.. Άραγε, πόσοι άνθρωποι νιώθουν αποκλεισμένοι, χωρίς επιλογές και αφήνουν τη ζωή τους να μαυρίζει τόσο πολύ, ενώ έχουν δυνατότητες; Και τι είναι αυτό που τους αλλάζει; Ένα νέο πρόσωπο στη ζωή τους ή η προοπτική μιας καλύτερης ζωής;

Επιπρόσθετα γιατί όταν κάτι είναι διαφορετικό ή αποκρουστικό πρέπει να βγει από τη μέση (όπως αποφάσισε να κάνει ο γόης του παραμυθιού); Νομίζω ότι όταν πάψουμε να κρίνουμε εξωτερικά και να καταλάβουμε βαθύτερα τον άλλον, φεύγει η παραμόρφωση και έρχεται το πραγματικό πρόσωπο (λύνονται τα μάγια)..

Ψάχνοντας τον Νέμο: Υπερπροστασία, Φυγή και η Ανάγκη για Επικοινωνία
Μια σχετικά πρόσφατη ταινία είναι και το Ψάχνοντας τον Νέμο. Από τις λίγες ταινίες που βλέπουμε μονογονεϊκή οικογένεια και με βασικό φροντιστή τον μπαμπά. Η υπερβολική προστασία ενός γονιού, από αγωνία, φόβο αλλά κι αγάπη, βιώνεται από τα παιδιά, κάποιες φορές, ως υπερβολική πίεση, ασφυξία και έλλειψη εμπιστοσύνης σε αυτά.. Έτσι έχουμε φυγή (από το σπίτι..). Από ενοχές κι από φόβο ο πατέρας, κάνει απεγνωσμένες προσπάθειες να βρει τον μονάκριβό του. Και τα καταφέρνει.. Κι έτσι η σχέση αλλάζει, ωριμάζει.

Ο γονιός οφείλει να εμπιστεύεται το παιδί του και να έχουν μια ξεκάθαρη κι ανοικτή επικοινωνία μεταξύ τους, ειδικά όταν δεν υπάρχει ένας από τους δύο γονείς (είτε λόγω θανάτου, είτε λόγω διαζυγίου). Το καλό κι εδώ κερδίζει ωστόσο και οι δύο πλευρές εκτέθηκαν σε κινδύνους που αν είχαν καλύτερη επικοινωνία μεταξύ τους θα είχαν αποφύγει.. Βέβαια, αυτό τους έκανε και πιο δυνατούς, αλλά δε χρειάζονται πάντα τα ακραία παραδείγματα. Μιλήστε, επικοινωνήστε, ακούστε ο ένας τον άλλον: δεν κοστίζει τίποτα και είναι το πιο πολύτιμο δώρο για όλες τις πλευρές.

Συμπέρασμα: Κοιτάζοντας Πέρα από την Επιφάνεια
Αυτά ήταν κάποια από τα παραμύθια και τις ταινίες που έχουν κάτι να μας πουν. Παραμύθια, που αν τα δει κανείς από τη συμβολική τους σκοπιά, σίγουρα θα ανοίξουν τους ορίζοντές μας και δε θα μένουμε στην επιφάνεια. Να μάθουμε να σκεφτόμαστε αλλιώς κι όχι μονόπλευρα και με στείρα διάθεση.

Να μάθουμε να δημιουργούμε, να επικοινωνούμε, να μη φοβόμαστε, να είμαστε ο εαυτός μας και να μην κρίνουμε χωρίς να ξέρουμε τι υπάρχει στην άλλη πλευρά.
Έτσι προωθείται η βελτίωσή μας ως άτομα με όλους τους ρόλους που καλούμαστε να φορέσουμε στη ζωή μας.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Αικατερίνη Μούτουπα - Ψυχολόγος

Αικατερίνη Μούτουπα: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, απόφοιτη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών. Εκπαιδευόμενη συστημική ψυχοθεραπεύτρια στο Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων.
Ειδίκευση στην οικογενειακή θεραπεία, συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία. Θεραπεία ενηλίκων και εφήβων.

6981312740

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...