Η ανάγκη για σύνδεση, ο φόβος της εγγύτητας και η ψυχοθεραπευτική ομάδα

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

«Μα τι απ’ τα δυο πονάει πιο πολύ, η μοναξιά πονάει ή η επαφή;» 

Το διαχρονικό δίλημμα: Η αμφιθυμία μεταξύ μοναξιάς και σύνδεσης

Να ένας στίχος τραγουδιού που έρχεται από τα παλιά αλλά και που συνεχίζει να ακούγεται στα ραδιόφωνα του σήμερα και να μας συναντά ακόμη, σαν να μιλά για κάτι που δεν παλιώνει ποτέ. Γιατί πράγματι, λίγες φράσεις αποτυπώνουν τόσο άμεσα ένα από τα πιο βαθιά ανθρώπινα διλήμματα: την ανάγκη μας να συνδεθούμε και, ταυτόχρονα, τον φόβο να έρθουμε κοντά.

Από τη μία, έχουμε ανάγκη τους άλλους. Έχουμε ανάγκη να μας δουν, να μας αντέξουν, να μας αναγνωρίσουν. Να υπάρξουμε όχι μόνο μέσα στον εαυτό μας, αλλά και μέσα στη σχέση.
Από την άλλη, η εγγύτητα συχνά μας φοβίζει. Γιατί η επαφή δεν φέρνει μόνο παρηγοριά. Φέρνει και έκθεση. Φέρνει εξάρτηση, πιθανότητα ματαίωσης, κίνδυνο απώλειας, κίνδυνο να μη βρούμε αυτό που λαχταρούσαμε.

Ίσως γι’ αυτό τόσοι άνθρωποι ταλαντεύονται ανάμεσα σε δύο κινήσεις: πλησιάζω και απομακρύνομαι. Ζητώ σχέση και ταυτόχρονα την υπονομεύω. Θέλω να με αγαπήσουν, αλλά δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι μπορώ να αγαπηθώ χωρίς όρους. Θέλω να συνδεθώ, αλλά όταν η σύνδεση αρχίζει να γίνεται αληθινή, κάτι μέσα μου ανησυχεί. Και αυτό δεν είναι αντίφαση. Είναι ανθρώπινη συνθήκη.

Η υποκειμενική ερμηνεία της επαφής και το βάρος του παρελθόντος

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν φοβόμαστε τη μοναξιά ή την επαφή.

Το ερώτημα είναι τι σημαίνει η επαφή για τον καθένα/την κάθεμία μας. Για κάποιους/ες μπορεί να σημαίνει ασφάλεια, για άλλους/ες  έλεγχο ή απειλή. Για κάποιο άτομο που έχει μάθει ότι η εγγύτητα συνοδεύεται από αστάθεια, σύγχυση, εισβολή ή εγκατάλειψη, η σχέση δεν βιώνεται ως πεδίο συναγερμού. 

Γι’ αυτό και πολλές φορές η παρουσία των άλλων μας δυσκολεύει τόσο όσο και η απουσία τους. Η μοναξιά πονά, αλλά και η επαφή μπορεί να πονέσει όταν ξυπνά παλιά αισθήματα: ότι δεν χωράω, ότι είμαι πολύς ή πολύ λίγος, ότι αν φανώ όπως είμαι θα απορριφθώ, ότι αν δεθώ θα χαθώ. Κάπως έτσι, ο άλλος γίνεται συγχρόνως αυτό που λαχταρώ και αυτό που φοβάμαι. 

Το δίδαγμα του "Into the Wild": Η ατέλεια της μονήρους ευτυχίας

Αυτή η σύγκρουση φωτίζεται πολύ ανάγλυφα σε μια πολύ αγαπημένη (και εξίσου παλιά πλέον) ταινία. Ο Christopher McCandless στo Into the Wild εγκαταλείπει οικογένεια, κοινωνικές προσδοκίες και κάθε μορφή συμβατικής ζωής, κυνηγώντας μια ιδέα απόλυτης ελευθερίας και αυτάρκειας.

Το ταξίδι του μοιάζει με φυγή από μια ζωή που δεν τον εκφράζει, αλλά και από τους ίδιους τους δεσμούς. Όσο όμως η ιστορία προχωρά, αναδύεται σταδιακά μια οδυνηρή αλήθεια: ακόμη και η πιο αυθεντική εμπειρία μένει κάπως ανολοκλήρωτη όταν δεν μπορεί να μοιραστεί.

Έτσι, το “Happiness only real when shared” δεν ακούγεται σαν απλό μότο της ταινίας, αλλά σαν μια βαθιά υπαρξιακή παραδοχή: ότι όσο κι αν λαχταρούμε την αυτονομία, ο εαυτός μας αποκτά νόημα και υπόσταση μέσα στη σχέση με τους άλλους. 

Η «αποσκευή» της ιστορίας μας στις νέες σχέσεις

Κι όμως, το να μοιραστεί κανείς κάτι αληθινό δεν είναι καθόλου απλό. Γιατί προϋποθέτει ότι θα αφήσει τον εαυτό του να φανεί. Και το να φανεί κανείς/μιά σημαίνει ότι θα έρθει αντιμέτωπος/η όχι μόνο με την επιθυμία του/ης για σύνδεση, αλλά και με όλα εκείνα τα ίχνη των πρώτων σχέσεων που συνεχίζουν να ζουν μέσα του/της.

Με αυτή την έννοια, δεν μπαίνουμε ποτέ σε μια σχέση “από την αρχή”.

Μπαίνουμε μεταφέροντας ιστορία.
Μπαίνουμε με προσδοκίες, φόβους, άρρητες βεβαιότητες, με εικόνες για το τι σημαίνει να ζητάς, να παίρνεις, να εξαρτάσαι, να θυμώνεις, να ανήκεις.

Κάποιες φορές νομίζουμε ότι δυσκολευόμαστε με τον “συγκεκριμένο άλλο”, ενώ στην πραγματικότητα δυσκολευόμαστε με ό,τι ο άλλος ενεργοποιεί μέσα μας.

Η Ομαδική Ψυχοθεραπεία ως ζωντανό εργαστήριο σχέσεων

Εδώ ακριβώς η ομαδική ψυχοθεραπεία προσφέρει κάτι μοναδικό. 

Στην δυαδική θεραπεία, το άτομο φέρνει τον κόσμο των σχέσεών του μέσα από την αφήγησή του. Στην ομάδα, όμως, αυτός ο κόσμος δεν περιγράφεται μόνο, ταυτόχρονα ζωντανεύει.

Η είσοδος σε μια ομάδα αναδεικνύει, συχνά με εντυπωσιακή σαφήνεια, τον αστερισμό των σχέσεών μας: το πώς πλησιάζουμε, πώς αποσυρόμαστε, πώς ζηλεύουμε, πώς σιωπούμε, πώς διεκδικούμε χώρο, πώς φοβόμαστε ότι θα μείνουμε εκτός, πώς προσπαθούμε να βρούμε θέση ανάμεσα στους άλλους. 

Η ομαδικοαναλυτική σκέψη, με θεμελιωτή τον S.H. Foulkes, γεφυρώνοντας εν πολλοίς την ψυχανάλυση (βλ. Freud) με ένα ισχυρό κοινωνιολογικό πλαίσιο (βλ. Norbert Elias), αντιμετωπίζει το άτομο όχι ως απομονωμένη ψυχική μονάδα αλλά ως κόμβο μέσα σε ένα δίκτυο σχέσεων και επικοινωνιών.

Στον πυρήνα της βρίσκεται η έννοια της “μήτρας” ή matrix: του πλέγματος σχέσεων, σημασιών, γλώσσας, πολιτισμικών αναφορών και ασυνείδητων ανταλλαγών μέσα στο οποίο ο καθένας/η καθεμία μας συγκροτείται και σχετίζεται. Έτσι η ομάδα, πολύ περισσότερο από ένα σύνολο ατόμων, γίνεται ένας ζωντανός χώρος όπου αναδύονται η προσωπική ιστορία, οι κοινωνικές συντεταγμένες και τα διαπροσωπικά μοτίβα κάθε μέλους. 

Η Κοινωνιοαναλυτική προσέγγιση: Το άτομο ως κόμβος του δικτύου

Ακόμη και το πιο προσωπικό βίωμα φέρει μέσα του το κοινωνικό: η ντροπή, το ανήκειν, η σιωπή, η διαφορά, η εξουσία, οι κανονικότητες δεν είναι μόνο εσωτερικές υποθέσεις αλλά και κοινωνικά εγγεγραμμένες εμπειρίες.

Αυτό σημαίνει ότι στην ομάδα συναντάμε τους τρόπους με τους οποίους έχουμε μάθει να υπάρχουμε με τους άλλους. Συναντάμε τα καθρεφτίσματα που μας στηρίζουν, αλλά και εκείνα που μας αποδιοργανώνουν. Συναντάμε τον φόβο να μιλήσουμε και τον φόβο να μη μας ακούσουν. Συναντάμε το άγχος του να φανερωθούμε, αλλά και το βάσανο του να μένουμε αόρατοι. Και αυτό εκκινεί την θεραπεία. 

Η θεραπευτική παραδοχή της αλληλεξάρτησης

Ίσως, τελικά, η βαθύτερη δυσκολία είναι ότι φοβόμαστε τη μοναξιά αλλά και αυτό που η εγγύτητα αποκαλύπτει: την ανάγκη μας. Το γεγονός ότι δεν είμαστε αυτάρκεις. Ότι χρειαζόμαστε αναγνώριση, ανταπόκριση, δεσμό. Ότι δεν μπορούμε να υπάρξουμε ψυχικά μόνοι με τον τρόπο που φαντασιωνόμαστε. 

Δεν θεραπευόμαστε επειδή παύουμε να χρειαζόμαστε τους άλλους. Θεραπευόμαστε όταν μπορούμε να αντέξουμε καλύτερα τι σημαίνει να τους χρειαζόμαστε. Όταν η επαφή δεν βιώνεται μόνο ως κίνδυνος, αλλά και ως πιθανότητα. Όταν ο άλλος δεν είναι μόνο απειλή ή σωτηρία, αλλά ένας πραγματικός άλλος: ξεχωριστός, ατελής, διαθέσιμος για σχέση.

Ίσως τότε το παλιό ερώτημα να αλλάζει λίγο μορφή. Όχι πια «η μοναξιά πονάει ή η επαφή;», αλλά«πώς μπορούμε να μείνουμε σε μια επαφή που δεν μας ακυρώνει, δεν μας καταπίνει, δεν μας εγκαταλείπει αλλά που μας επιτρέπει να υπάρχουμε μέσα της;» Εκεί όπου με έναν βαθύ, υπαρξιακό και συν-κινητικό τρόπο, ‘happiness becomes real when shared’.

Βιβλιογραφία

Foulkes, S. H. (1986). Group Analytic Psychotherapy: Method and Principles. London: Routledge. 

Foulkes, S. H., & Anthony, E. J. (1965). Group Psychotherapy: The Psychoanalytic Approach (2nd ed.). Harmondsworth: Penguin Books.

Elias, N. (2010). The Society of Individuals. Dublin: University College Dublin Press.

Dalal, F. (1998). Taking the Group Seriously: Towards a Post-Foulkesian Group Analytic Theory. London: Jessica Kingsley Publishers.

Freud, S. (1921). Group Psychology and the Analysis of the Ego. London: The Hogarth Press and the Institute of Psycho-Analysis.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Σταματίνα Κατσίβελη - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Σταματίνα Κατσίβελη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Πιστεύω ότι η αλλαγή αρχίζει στη σχέση. Στην κλινική μου εργασία με ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο οι σχέσεις, η προσωπική ιστορία και η ανάγκη για σύνδεση διαμορφώνουν την εμπειρία του εαυτού.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαταραχές Ύπνου Συναισθηματικές Διαταραχές

4 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...