Τοκοφοβία: Όταν ο φόβος της γέννας υπερβαίνει το αναμενόμενο άγχος

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η εγκυμοσύνη και ο τοκετός αποτελούν βαθιά μεταβατικά γεγονότα. Ενεργοποιούν το σώμα, την ταυτότητα, τις σχέσεις και τις διαγενεακές αφηγήσεις μιας γυναίκας. Ο φόβος απέναντι στη γέννα είναι, σε έναν βαθμό, αναμενόμενος. Όταν όμως ο φόβος γίνεται επίμονος, έντονος και επηρεάζει ουσιαστικά τη λειτουργικότητα ή τη λήψη αποφάσεων, γίνεται Τοκοφοβία.

Η Τοκοφοβία περιγράφεται στη βιβλιογραφία ως ο έντονος και παθολογικός φόβος για την εγκυμοσύνη ή/και τον τοκετό, ο οποίος υπερβαίνει τις φυσιολογικές ανησυχίες προετοιμασίας και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αποφυγή τεκνοποίησης (Bhatia & Jhanjee, 2012).

Φυσιολογικός φόβος ή Τοκοφοβία;

Η διάκριση είναι σημαντική.

Ο φυσιολογικός φόβος:

• σχετίζεται με την άγνοια ή την προσμονή του άγνωστου,
• μειώνεται με την ενημέρωση και την υποστήριξη,
• δεν παρεμποδίζει ουσιαστικά τη λειτουργικότητα.

Η Τοκοφοβία, αντίθετα:

• χαρακτηρίζεται από επίμονη και δυσανάλογη ένταση,
• συνοδεύεται από έντονη σωματική διέγερση,
• οδηγεί σε αποφυγή εγκυμοσύνης ή σε σοβαρή ψυχική δυσφορία κατά την κύηση,
• μπορεί να επηρεάζει τις μαιευτικές επιλογές.

Η διάκριση δεν είναι μόνο θεωρητική, αλλά έχει άμεσες κλινικές συνέπειες.

Πρωτογενής και δευτερογενής μορφή

Η βιβλιογραφία αναγνωρίζει δύο τύπους:

Πρωτογενής Τοκοφοβία: ο φόβος προηγείται της εγκυμοσύνης και εμφανίζεται ακόμη και σε γυναίκες χωρίς προηγούμενη εμπειρία τοκετού.

Δευτερογενής Τοκοφοβία: αναπτύσσεται μετά από τραυματική εμπειρία κύησης, τοκετού ή αποβολής (Bhatia & Jhanjee, 2012).

Η δεύτερη μορφή συχνά σχετίζεται με στοιχεία μετατραυματικής συμπτωματολογίας, ιδίως όταν ο προηγούμενος τοκετός βιώθηκε ως απώλεια ελέγχου ή απειλή.

Επιδημιολογικά δεδομένα

Μελέτες δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό εγκύων βιώνει έντονο φόβο τοκετού. Σε διάφορα ερευνητικά αποτελέσματα, περίπου 14–20% αναφέρουν σοβαρά επίπεδα φόβου, ενώ σε ορισμένες χώρες τα ποσοστά υψηλής ανησυχίας είναι ακόμη μεγαλύτερα.

Η Τοκοφοβία έχει συσχετιστεί με:

• αυξημένο προγεννητικό άγχος
• καταθλιπτικά συμπτώματα
• αρνητική εμπειρία τοκετού
• αυξημένα αιτήματα για προγραμματισμένη καισαρική χωρίς ιατρική ένδειξη.

Η εικόνα που αναδύεται είναι πολυπαραγοντική.

Η τραυματική διάσταση

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η τοκοφοβία συνδέεται με τραυματικές εμπειρίες:

• προηγούμενος δύσκολος ή επεμβατικός τοκετός
• ιατρικές επιπλοκές
• εμπειρίες σεξουαλικού τραύματος
• σωματικές μνήμες πόνου ή απώλειας ελέγχου

Η γέννα, ως εμπειρία έντονης σωματικότητας και ευαλωτότητας, μπορεί να ενεργοποιήσει τραυματικές μνήμες. Το σώμα «θυμάται» ακόμη και όταν η συνειδητή αφήγηση δεν είναι πλήρης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο φόβος δεν αφορά μόνο το μελλοντικό γεγονός, αλλά και μια ανεπεξέργαστη εμπειρία του παρελθόντος.

Η μετάβαση στην ταυτότητα: από κόρη σε μητέρα

Η εγκυμοσύνη δεν είναι μόνο βιολογικό γεγονός. Είναι και αναδιοργάνωση ταυτότητας.

Η γυναίκα μετακινείται από τη θέση της κόρης στη θέση της μητέρας. Ενεργοποιείται η σχέση με τη δική της μητέρα, οι αναμνήσεις φροντίδας, οι αφηγήσεις για τη γέννα στο οικογενειακό σύστημα.

Η τοκοφοβία μπορεί να συνδέεται με:

• αμφιθυμία απέναντι στη μητρότητα,
• φόβο απώλειας αυτονομίας,
• εσωτερικές συγκρούσεις γύρω από την ευαλωτότητα,
• αμφιβολίες για την επάρκεια στον μητρικό ρόλο.

Ο φόβος, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί συχνά ως προστατευτικός μηχανισμός απέναντι σε μια δύσκολη μετάβαση.

Συστημική κατανόηση

Από συστημική σκοπιά, ο φόβος μπορεί να επηρεάζεται από:

• διαγενεακές αφηγήσεις για «επικίνδυνες γέννες»,
• πρότυπα υπερελέγχου ή υπερευθύνης,
• οικογενειακές προσδοκίες γύρω από τη μητρότητα,
• δυναμικές στη σχέση του ζευγαριού.

Σε ορισμένα οικογενειακά συστήματα, η γέννα έχει συνδεθεί με απώλεια, τραύμα ή κίνδυνο. Αυτές οι αφηγήσεις μεταφέρονται, ρητά ή άρρητα, στις επόμενες γενιές.

Η τοκοφοβία, επομένως, μπορεί να αποτελεί όχι μόνο ατομικό σύμπτωμα, αλλά και έκφραση συστημικής μνήμης.

Η επίδραση στη σχέση του ζευγαριού

Ο φόβος τοκετού συχνά επηρεάζει και τη δυναμική του ζευγαριού.

Μπορεί να:

• δημιουργεί ένταση στις αποφάσεις για τεκνοποίηση,
• προκαλεί ασυμμετρία επιθυμιών,
• ενεργοποιεί ζητήματα ελέγχου ή προστατευτικότητας,
• ενισχύει την αίσθηση μοναξιάς της γυναίκας.

Η συστημική προσέγγιση επιτρέπει τη διερεύνηση της εμπειρίας όχι μόνο σε ατομικό επίπεδο, αλλά και στο πλαίσιο της σχέσης.

Επιπτώσεις στις μαιευτικές επιλογές

Είναι σημαντικό να αναγνωρίζεται ότι η τοκοφοβία μπορεί να επηρεάσει τις επιλογές γύρω από τον τοκετό.

Η έντονη ανάγκη ελέγχου μπορεί να οδηγήσει σε:

• αίτημα για προγραμματισμένη καισαρική,
• υπερ-ιατρικοποίηση,
• αποφυγή φυσιολογικού τοκετού,
• δυσκολία εμπιστοσύνης στο σώμα.

Η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί. Όταν ο φόβος έχει βαθύτερες ρίζες, χρειάζεται ψυχολογική επεξεργασία.

Ο έλεγχος και η σχέση με το σώμα

Ένα από τα κεντρικά στοιχεία που συχνά αναδύονται στην τοκοφοβία είναι ο φόβος απώλειας ελέγχου. Ο τοκετός αποτελεί σωματική διαδικασία με έντονη φυσιολογική δυναμική, η οποία δεν υπακούει πλήρως σε γνωστικό προγραμματισμό ή απόλυτη πρόβλεψη. Για γυναίκες που έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα από υψηλό έλεγχο, υπευθυνότητα ή τελειοθηρία, η προοπτική μιας τόσο σωματοποιημένης και απρόβλεπτης εμπειρίας μπορεί να βιώνεται ως απειλητική. Η τοκοφοβία, σε αυτή την οπτική, δεν αφορά μόνο τον φόβο πόνου. Συχνά αφορά τη δυσκολία εμπιστοσύνης στο ίδιο το σώμα.

Η θεραπευτική διερεύνηση εστιάζει όχι μόνο στη μείωση του άγχους, αλλά και στην αποκατάσταση μιας πιο σταθερής σχέσης με το σώμα: στην αναγνώριση των σωματικών αντιδράσεων, στην καλλιέργεια εμπιστοσύνης και στην επανανοηματοδότηση της γέννας ως εμπειρίας που δεν ισοδυναμεί με απώλεια ελέγχου, αλλά με διαφορετικό τύπο ρύθμισης και συμμετοχής.

Η θεραπευτική εργασία

Η προσέγγιση της Τοκοφοβίας δεν περιορίζεται στη μείωση του άγχους.

Περιλαμβάνει:

• διερεύνηση προσωπικής και οικογενειακής ιστορίας,
• κατανόηση του νοήματος που έχει η εγκυμοσύνη για τη γυναίκα,
• αναγνώριση διαγενεακών αφηγήσεων,
• ενίσχυση της αίσθησης αυτοαποτελεσματικότητας,
• σταδιακή αποδόμηση εσωτερικευμένων φόβων.

Η εργασία γίνεται με σεβασμό στα όρια και στον ρυθμό της γυναίκας. Στόχος δεν είναι η επιβολή αλλαγής, αλλά η καλλιέργεια επίγνωσης και ευελιξίας.

Συμπέρασμα

Η τοκοφοβία αποτελεί σύνθετο φαινόμενο που αγγίζει το σώμα, την ταυτότητα και το σύστημα σχέσεων μέσα στο οποίο εντάσσεται η γυναίκα.

Είναι μια εμπειρία που αξίζει κατανόηση, γνώση και υποστήριξη.

Η διεπιστημονική ματιά, μαιευτική και ψυχοθεραπευτική, επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, όπου ο φόβος μπορεί να μετατραπεί σε σημείο κατανόησης και όχι σε εμπόδιο μετάβασης.

Βιβλιογραφία  

Bhatia, M. S., & Jhanjee, A. (2012). Tokophobia: A dread of pregnancy. Industrial Psychiatry Journal, 21(2), 158–159.

Nilsson, C., Lundgren, I., Karlström, A., & Hildingsson, I. (2012). Self reported fear of childbirth and its association with women’s birth experience and mode of delivery: A longitudinal population-based study. Women and Birth, 25(3), 114–121.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Νικολέτα Γεωργάκη - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Νικολέτα Γεωργάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Να θυμάσαι πως ποτέ δεν είναι αργά να τραβήξεις την κουρτίνα και να βάλεις λίγο φως στη ζωή σου, ποτέ δεν είναι αργά να κάνεις μια αλλαγή. Δεν είναι ντροπή, ούτε αδυναμία να ζητά κανείς βοήθεια , αντιθέτως απαιτεί δύναμη ψυχής.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Διαχείριση Θυμού

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...