Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Υπάρχουν λογοτεχνικοί ήρωες που μας συγκινούν επειδή υποφέρουν και άλλοι επειδή αγαπούν υπερβολικά. Ο Μερσώ, ο πρωταγωνιστής του Ξένου του Albert Camus, προκαλεί μια διαφορετική αμηχανία.
Δεν φαίνεται να υποφέρει αρκετά. Δεν θρηνεί τον θάνατο της μητέρας του, δεν δείχνει ιδιαίτερο ενθουσιασμό για τον έρωτα, δεν εκφράζει ενοχές για τον φόνο που διαπράττει. Είναι σαν να περπατά μέσα στη ζωή χωρίς να αγγίζεται πραγματικά από αυτήν.
Η εικόνα αυτή έχει συχνά ερμηνευθεί φιλοσοφικά, ως έκφραση της καμυϊκής σκέψης για το παράλογο. Ωστόσο, από ψυχαναλυτική σκοπιά, ο Μερσώ μπορεί να ιδωθεί διαφορετικά. Όχι ως ένας άνθρωπος που έχει αποδεχθεί το παράλογο της ύπαρξης, αλλά ως ένας άνθρωπος που μοιάζει να έχει χάσει τη ζωντανή συναισθηματική σχέση με τον εαυτό του και τους άλλους.
Σε αυτό το σημείο η σκέψη του André Green προσφέρει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κλειδί ανάγνωσης. Οι έννοιες της «νεκρής μητέρας» και της «λευκής κατάθλιψης» φαίνεται να φωτίζουν πλευρές του Μερσώ που δύσκολα εξηγούνται μόνο μέσα από τη φιλοσοφία.
Η μητέρα που πεθαίνει δύο φορές
Η πρώτη φράση του μυθιστορήματος είναι από τις πιο γνωστές στην παγκόσμια λογοτεχνία: «Σήμερα πέθανε η μητέρα μου. Ή ίσως χθες, δεν ξέρω».
Αυτό που σοκάρει δεν είναι μόνο η αβεβαιότητα αλλά κυρίως η απουσία συναισθηματικής αντίδρασης. Ο αναγνώστης περιμένει θλίψη, πόνο ή έστω μια προσπάθεια να μιλήσει για την απώλεια. Αντί γι' αυτό συναντά μια σχεδόν διοικητική καταγραφή ενός γεγονότος.
Για τον André Green, όμως, η σημαντική απώλεια δεν είναι πάντοτε ο πραγματικός θάνατος της μητέρας. Υπάρχει και μια άλλη μορφή απώλειας, βαθύτερη και πιο αόρατη. Είναι η περίπτωση κατά την οποία η μητέρα παραμένει φυσικά παρούσα αλλά συναισθηματικά αποσύρεται από το παιδί. Μπορεί να είναι βυθισμένη σε δική της κατάθλιψη, πένθος ή ψυχική απουσία. Για το παιδί, η μητέρα είναι εκεί και ταυτόχρονα δεν είναι. Ο Green ονόμασε αυτή την εμπειρία «το σύνδρομο της νεκρής μητέρας».
Δεν πρόκειται για πραγματικό θάνατο. Πρόκειται για μια συναισθηματική ερήμωση. Το παιδί βιώνει ξαφνικά την απώλεια του πιο σημαντικού αντικειμένου αγάπης χωρίς να μπορεί να κατανοήσει τι ακριβώς συνέβη. Διαβάζοντας τον Ξένο, δύσκολα μπορεί κανείς να μη σκεφτεί ότι ο πραγματικός θάνατος της μητέρας του Μερσώ ίσως επαναφέρει μια παλαιότερη, πιο πρωταρχική απώλεια. Σαν η μητέρα να είχε χαθεί πολύ πριν πεθάνει.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
Ένας άνθρωπος χωρίς εμφανή θλίψη
Το πιο παράξενο στον Μερσώ δεν είναι ότι δεν κλαίει. Είναι ότι σχεδόν τίποτε δεν τον συγκινεί βαθιά. Όταν η Μαρί τον ρωτά αν την αγαπά, απαντά ότι μάλλον δεν σημαίνει κάτι η αγάπη, αλλά αν εκείνη το θέλει μπορούν να παντρευτούν. Όταν χάνει τη μητέρα του, συνεχίζει σχεδόν αμέσως τη συνηθισμένη ζωή του. Όταν σκοτώνει έναν άνθρωπο, δεν προσπαθεί καν να κατασκευάσει μια ηθική εξήγηση για την πράξη του.
Η κοινωνία που τον δικάζει τρομάζει περισσότερο από αυτή τη συναισθηματική απουσία παρά από το ίδιο το έγκλημα. Από τη σκοπιά του Green, αυτό το φαινόμενο θυμίζει αυτό που ονόμασε «λευκή κατάθλιψη». Σε αντίθεση με την κλασική κατάθλιψη, όπου κυριαρχεί η θλίψη, η ενοχή ή η απόγνωση, η λευκή κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από κάτι πιο αθόρυβο: το κενό. Ο άνθρωπος δεν νιώθει απαραίτητα δυστυχισμένος. Νιώθει αποκομμένος. Τα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται εντελώς αλλά χάνουν την έντασή τους. Η ζωή συνεχίζεται, όμως κάτι ουσιώδες έχει αποσυρθεί από αυτήν.
Ο Green περιγράφει συχνά αυτούς τους ανθρώπους ως άτομα που λειτουργούν κανονικά αλλά εσωτερικά βιώνουν μια έλλειψη ζωτικότητας. Η ψυχική ζωή μοιάζει αποχρωματισμένη. Ακριβώς αυτή την αίσθηση αφήνει ο Μερσώ.
Όταν ο κόσμος χάνει το νόημά του
ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΣΙΑΚΟ ΤΡΑΥΜΑ
Εγκαιρη εγγραφή: έως 30 Ιουλίου 2026 | Διοργάνωση: PSYVERSITY
Τα σεμινάρια απευθύνονται σε Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας που έχουν ενδιαφέρον να εξειδικευθούν στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος υπό το πρίσμα της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης στην Θεραπεία.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του ήρωα είναι ότι περιγράφει τον κόσμο κυρίως μέσα από αισθητηριακές εμπειρίες. Η ζέστη, το φως, ο ιδρώτας, η θάλασσα, η κούραση καταλαμβάνουν τεράστιο χώρο στην αφήγηση. Αντί να μιλά για συναισθήματα, μιλά για αισθήσεις. Σαν να μην μπορεί να δώσει ψυχικό νόημα στην εμπειρία του και να καταφεύγει σε ό,τι είναι άμεσα αντιληπτό από το σώμα.
Στην ψυχαναλυτική σκέψη του Green, η κατάσταση αυτή συχνά συνδέεται με μια αποεπένδυση του εσωτερικού κόσμου. Όταν το αγαπημένο αντικείμενο βιωθεί ως ψυχικά νεκρό, το παιδί προστατεύεται αποσύροντας μέρος της συναισθηματικής του επένδυσης από τις σχέσεις. Το τίμημα είναι βαρύ: ο κόσμος γίνεται λιγότερο ζωντανός. Ίσως γι' αυτό ο Μερσώ φαίνεται να ενδιαφέρεται περισσότερο για τον ήλιο παρά για τους ανθρώπους. Όχι επειδή είναι ανίκανος να αγαπήσει, αλλά επειδή η επένδυση στον ανθρώπινο δεσμό έχει γίνει επικίνδυνη.
Η δολοφονία και το ψυχικό κενό
Συχνά τίθεται το ερώτημα αν η δολοφονία αποτελεί μια απόπειρα διαφυγής από μια ανυπόφορη πραγματικότητα. Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Ο Μερσώ δεν φαίνεται να σκοτώνει για να λυτρωθεί από κάποιο βασανιστικό συναίσθημα. Αντίθετα, το πρόβλημα είναι ακριβώς η απουσία συναισθηματικής επεξεργασίας. Η πράξη μοιάζει να συμβαίνει εκεί όπου λείπει το ψυχικό νόημα.
Ο ίδιος αποδίδει την πράξη στο εκτυφλωτικό φως και στη ζέστη. Η εξήγηση ακούγεται παράλογη. Ωστόσο, ψυχαναλυτικά έχει ενδιαφέρον. Όταν ο εσωτερικός κόσμος φτωχαίνει, η πραγματικότητα βιώνεται περισσότερο ως σωματικό γεγονός παρά ως ψυχική εμπειρία.
Ο φόνος δεν παρουσιάζεται ως έκρηξη πάθους. Είναι σχεδόν μια μηχανική πράξη. Και ίσως γι' αυτό προκαλεί τόσο μεγάλη ανησυχία στον αναγνώστη. Δεν βλέπουμε μίσος. Δεν βλέπουμε οργή. Βλέπουμε ένα τρομακτικό κενό.
Ο πραγματικός ξένος
Συχνά λέγεται ότι ο Μερσώ είναι ξένος προς την κοινωνία. Ίσως όμως αυτό να είναι μόνο η μισή αλήθεια. Η ψυχαναλυτική ανάγνωση του André Green μας οδηγεί σε μια πιο οδυνηρή σκέψη. Ο πραγματικός ξένος του μυθιστορήματος δεν είναι ο άνθρωπος που αποξενώθηκε από τον κόσμο. Είναι ο άνθρωπος που αποξενώθηκε από την ίδια του τη συναισθηματική ζωή.
Πίσω από την αδιαφορία του Μερσώ δεν κρύβεται απαραίτητα κυνισμός. Ίσως κρύβεται μια παλιά απώλεια που δεν μπόρεσε ποτέ να πενθηθεί. Μια εσωτερική «νεκρή μητέρα» που άφησε πίσω της όχι τον πόνο της κατάθλιψης αλλά κάτι ίσως πιο δύσκολο: μια λευκή, σιωπηλή έρημο εκεί όπου κάποτε θα μπορούσε να υπάρχει ο δεσμός.
Γι' αυτό και ο Μερσώ εξακολουθεί να μας συγκλονίζει. Όχι επειδή είναι ένας αδίστακτος άνθρωπος, αλλά επειδή ενσαρκώνει έναν από τους πιο σύγχρονους φόβους: ότι μπορεί κανείς να συνεχίσει να ζει, να εργάζεται, να έχει ερωτικές σχέσεις και να μιλά, ενώ βαθιά μέσα του η συναισθηματική ζωή έχει ήδη αποσυρθεί. Και ίσως αυτή η σιωπηλή αποχώρηση να είναι μια από τις πιο τραγικές μορφές απώλειας που μπορεί να γνωρίσει ο άνθρωπος.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Δούκας Πρωτόγηρος - Ψυχολόγος
Δούκας Πρωτόγηρος: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology
Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:
- Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
- Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
- Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
