Ακρόαση άρθρου......

google news icon Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Αυτός που είναι πάντα διαθέσιμος, έχει πολύ μικρή αξία. «Εγώ ήμουν εκεί όταν με χρειαζόταν. Όταν χρειάστηκα εγώ, δεν μπορούσε».

Υπάρχει αρκετή πίκρα μέσα σε αυτή την κουβέντα. Κι ένα παράπονο που δεν αφορά μόνο την τελευταία φορά. Αφορά όλα τα προηγούμενα «δεν πειράζει», τις αλλαγές στο πρόγραμμα, τις συζητήσεις που έγιναν ενώ ήσουν εξαντλημένος. Εσύ έβρισκες χρόνο. Κάπως τον έβρισκες πάντα. Τώρα προσπαθείς να καταλάβεις αν ο άλλος δεν έχει χρόνο ή αν εσύ δεν έχεις τη θέση που νόμιζες στη ζωή του.

Ο τίτλος μπορεί να ενοχλήσει. Και καλώς θα ενοχλήσει, αν διαβαστεί σαν μέτρο της αξίας ενός ανθρώπου. Γιατί ένας άνθρωπος που προσφέρει δεν γίνεται λιγότερο σημαντικός. Αλλά μπορεί μέσα σε μια σχέση να αντιμετωπίζεται σαν δεδομένος. Να τον υπολογίζουν όταν χρειάζονται κάτι και να τον ξεχνούν όταν εκείνος χρειάζεται.

Εκεί έχει νόημα να σταθούμε. Στον τρόπο που φτάσαμε να είμαστε απαραίτητοι για τις ανάγκες των άλλων και σχεδόν αόρατοι ως άνθρωποι με δικές μας ανάγκες.

Το «ναι» που δεν το σκέφτεσαι πια

Σε παίρνει κάποιος τηλέφωνο για μια εξυπηρέτηση. Λες «ναι» πριν δεις αν προλαβαίνεις. Μετά αρχίζεις τους υπολογισμούς. Τι θα ακυρώσεις, πού θα στριμωχτείς, πόσο αργά θα κοιμηθείς. Η δική σου μέρα προσαρμόζεται γύρω από μια ανάγκη που δεν ήταν δική σου. Και κάπου εκεί θυμώνεις. Με τον άλλον που ζήτησε, με εσένα που δέχτηκες, με όλη την κατάσταση.

Δεν συμβαίνει πάντα έτσι. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι γενναιόδωροι και χαίρονται αυτό που δίνουν. Υπάρχουν και δύσκολες περίοδοι όπου η φροντίδα χρειάζεται να είναι μεγάλη, ακόμη και άνιση. Δεν θα μετρήσεις τις ώρες δίπλα σε έναν άνθρωπο που πενθεί. Ούτε κάθε βοήθεια κρύβει φόβο εγκατάλειψης.

Αξίζει όμως να παρατηρήσεις τι συμβαίνει όταν σκέφτεσαι να αρνηθείς. Φοβάσαι ότι θα τον στεναχωρήσεις; Ότι θα σε πει εγωιστή; Ότι την επόμενη φορά δεν θα σε αναζητήσει; Αν το κόστος μιας άρνησης μοιάζει μεγαλύτερο από την εξάντλησή σου, ίσως η διαθεσιμότητά σου έχει γίνει όρος για να αισθάνεσαι ότι ανήκεις.

Η θεωρία του ενήλικου δεσμού προσφέρει έναν τρόπο να κατανοήσουμε την αγωνία γύρω από την εγγύτητα και τη διαθεσιμότητα του άλλου (Mikulincer & Shaver, 2016). Μέσα από αυτό το πρίσμα, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν κάποιες φορές η υπερβολική προσφορά υπηρετεί και μια ανάγκη καθησυχασμού: «Όσο με χρειάζεσαι, μάλλον δεν θα φύγεις». Είναι μια πιθανή ερμηνεία, όχι διάγνωση για όποιον δυσκολεύεται να πει όχι.

psychology.gr THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.

Το δύσκολο είναι ότι μπορεί να σε χρειάζονται πολύ και να μη σε γνωρίζουν σχεδόν καθόλου. Να ξέρουν τι μπορείς να κάνεις γι’ αυτούς, αλλά να μην έχουν ακούσει τι επιθυμείς εσύ.

Πώς φτιάχνεται ο ρόλος του διαθέσιμου

Στη συστημική προσέγγιση κοιτάζουμε και τη σχέση μέσα στην οποία επαναλαμβάνεται μια συμπεριφορά. Ας σκεφτούμε ένα ζευγάρι. Ο ένας αφήνει εκκρεμότητες. Ο άλλος αγχώνεται, τις αναλαμβάνει και τελικά τις λύνει. Η ένταση πέφτει. Την επόμενη φορά συμβαίνει περίπου το ίδιο. Εκείνος που αναλαμβάνει λέει «αν δεν το κάνω εγώ, δεν θα γίνει». Εκείνος που αφήνει τις εκκρεμότητες έχει όλο και λιγότερες ευκαιρίες, ή λιγότερους λόγους, να αλλάξει τη στάση του.

Αυτή είναι μια πιθανή κυκλική ανάγνωση της αλληλεπίδρασης. Η κάθε κίνηση γίνεται μέρος των συνθηκών για την επόμενη. Δεν αποδεικνύει ότι οι δύο άνθρωποι έχουν την ίδια ευθύνη, ούτε ότι όποιος προσφέρει προκαλεί την αδιαφορία που δέχεται. Μας βοηθά να δούμε πού επαναλαμβάνεται ο κύκλος και τι θα μπορούσε να μετακινηθεί.

Παρόμοια μπορεί να οργανωθεί μια οικογένεια γύρω από το παιδί που «δεν δημιουργεί προβλήματα». Εκείνο καταλαβαίνει, υποχωρεί, δεν ζητάει πολλά. Μεγαλώνοντας, ίσως συνεχίσει να κρατάει αυτή τη θέση. Στη δουλειά καλύπτει τα κενά. Στη φιλία ακούει. Στη σχέση κάνει πίσω. Οι άλλοι το περιγράφουν ως καλό άνθρωπο. Το ίδιο μπορεί να αναρωτιέται γιατί, ενώ είναι τόσο χρήσιμο, αισθάνεται τόσο μόνο.

psychology.gr PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..

Δεν χρειάζεται να ενοχοποιήσουμε την οικογένεια για να εξετάσουμε αυτή τη διαδρομή. Χρειάζεται να δούμε τι έμαθε ο άνθρωπος για τη θέση του ανάμεσα στους άλλους. Χωρούσε η διαφωνία του; Μπορούσε να είναι κουρασμένος χωρίς να απογοητεύει; Ποιος αναλάμβανε τη δυσαρέσκεια των υπολοίπων;

Στη θεωρία του Bowen, η διαφοροποίηση του εαυτού αφορά, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα να διατηρούμε τη δική μας θέση μέσα στη συναισθηματική πίεση των σχέσεων (Bowen, 1978). Στην καθημερινότητα αυτό μπορεί να σημαίνει ότι σε αγαπώ και σε υπολογίζω, αλλά μπορώ να διαφωνώ μαζί σου. Η δυσαρέσκειά σου με αφορά, χωρίς να αποφασίζει αυτόματα για μένα.

Όταν το παράπονο δεν έχει ειπωθεί

Υπάρχει και η προσφορά που περιμένει σιωπηλά να αναγνωριστεί. «Δεν θα ζητήσω. Θα δει μόνος του πόσα κάνω». Περνάει ο καιρός, ο άλλος δεν ανταποκρίνεται όπως περίμενες και η απογοήτευση μεγαλώνει. Στο τέλος λες «δεν με σκέφτεται ποτέ».

Μπορεί πράγματι να μη σε σκέφτεται αρκετά. Αλλά χρειάζεται να εξετάσεις και αν του έχεις μιλήσει για αυτό που χρειάζεσαι. Το «δεν έχω πρόβλημα» που λες για να αποφύγεις μια δύσκολη συζήτηση αφήνει τον άλλον με μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που ζεις.

Οι Jack και Dill (1992) μελέτησαν την αυτοσιώπηση σε δείγματα γυναικών: σχήματα διατήρησης της οικειότητας που συνδέονται με τη σιωπή του εαυτού. Βρήκαν συσχέτιση της σχετικής κλίμακας με καταθλιπτικά συμπτώματα. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι κάθε υποχώρηση προκαλεί κατάθλιψη. Δίνει όμως λόγο να παίρνουμε σοβαρά το κόστος που μπορεί να έχει το να μη βρίσκει κανείς χώρο να εκφραστεί μέσα στις σχέσεις του.

Και το αίτημα έχει μια δυσκολία που η σιωπηλή προσφορά αποφεύγει. Όταν πεις «χρειάζομαι να είσαι εδώ», θα ακούσεις μια απάντηση. Μπορεί να είναι καλή. Μπορεί και να αποκαλύψει ότι αυτή η σχέση δεν μπορεί να σου δώσει όσα περίμενες. Γι’ αυτό μερικές φορές συνεχίζουμε να προσφέρουμε. Η ελπίδα παραμένει ανοιχτή όσο δεν έχει δοκιμαστεί το αίτημα.

Να αντέξεις μια διαφορετική θέση

Το να αλλάξεις δεν σημαίνει να αρχίσεις να αργείς επίτηδες στα μηνύματα. Μπορείς να κρατήσεις τον άλλον σε αναμονή και πάλι όλη σου η σκέψη να είναι πάνω του. Θα κοιτάς το κινητό για να δεις αν σε αναζήτησε, αν ανησύχησε, αν κατάλαβε την απουσία σου. Κι εσύ πάλι θα περιμένεις την αντίδρασή του για να ησυχάσεις.

Η αλλαγή μπορεί να είναι πολύ πιο απλή και πολύ πιο δύσκολη: «Σήμερα δεν προλαβαίνω». Χωρίς μια μεγάλη απολογία. Χωρίς να προσφέρεις αμέσως κάτι άλλο για να μειώσεις την ενοχή. Και μετά να αντέξεις για λίγο την αμηχανία, τη δική σου και ίσως τη δική του.

Μια σχέση που είχε συνηθίσει διαφορετικά μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Κάποιος μπορεί να ξαφνιαστεί, να παραπονεθεί και στη συνέχεια να σε ακούσει. Κάποιος άλλος μπορεί να επιμένει ότι δικαιούται τον χρόνο σου. Η πορεία της αντίδρασής του έχει μεγαλύτερη σημασία από την πρώτη ενόχληση. Εκεί φαίνεται αν μπορεί να υπάρξει μια νέα συμφωνία μεταξύ σας.

Αν υπάρχουν απειλές, εξαναγκασμός ή βία, βέβαια, δεν μιλάμε απλώς για δυσκολία προσαρμογής σε έναν καινούριο τρόπο επικοινωνίας. Η ευθύνη αυτών των πράξεων ανήκει σε εκείνον που τις ασκεί. Η συστημική ματιά δεν τις μοιράζει στη μέση.

Ίσως λοιπόν χρειάζεται να ξαναδιαβάσουμε τον τίτλο. Η αξία σου δεν μικραίνει επειδή είσαι διαθέσιμος. Αυτό που μπορεί να μικραίνει είναι ο χώρος που αφήνεις στη ζωή σου για όσα θέλεις εσύ. Και όσο αυτός ο χώρος περιορίζεται, η παρουσία σου γίνεται πιο εύκολη για τους άλλους και πιο δύσκολη για σένα.

Μπορείς να συνεχίσεις να φροντίζεις. Αλλά να υπάρχεις και όταν δεν εξυπηρετείς. Να μπορείς να καθίσεις δίπλα σε έναν άνθρωπο κουρασμένος, με ένα παράπονο, χωρίς λύση να του προσφέρεις. Και να δεις αν θέλει να μείνει κι εκείνος δίπλα σου.


Βιβλιογραφία

Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.

Jack, D. C., & Dill, D. (1992). The Silencing the Self Scale: Schemas of intimacy associated with depression in women. Psychology of Women Quarterly, 16(1), 97–106. doi.org/10.1111/j.1471-6402.1992.tb00242.x

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.

 

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Χρήστος Καρράς - Ψυχολόγος

Χρήστος Καρράς: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.
  • Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
  • Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
  • Επικυρωμένη ειδίκευση
Χρήστος Καρράς
Εξειδικεύομαι σε θέματα σχέσεων, ζευγαριού και σεξουαλικότητας. Μέσα από μια συστημική προσέγγιση, στόχος είναι η κατανόηση των δυσκολιών και η ενίσχυση της επικοινωνίας, της σύνδεσης και της προσωπικής εξέλιξης.
Εξειδικεύσεις:
Διαζύγιο Θέματα ανδρών Θέματα γυναικών

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ PSYCHOLOGY.GR
Online & Διά ζώσης
Ξεκίνα εδώ το θεραπευτικό ταξίδι σου. Απάντησε σε σύντομες ερωτήσεις και θα σου προτείνουμε 3 θεραπευτές, εξηγώντας το σκεπτικό των επιλογών μας.