Ακρόαση άρθρου......

google news icon Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η συγκέντρωση μπορεί να δυσκολεύει για πολλούς λόγους. Κάποιος διαβάζει ένα μήνυμα και το μυαλό του επιστρέφει στην πιθανότητα ότι έχει κάνει λάθος. Κάποιος άλλος ανοίγει το ίδιο μήνυμα, στρέφεται σε τρεις διαφορετικές εργασίες και ξεχνά να απαντήσει.

Και οι δύο μπορεί να περιγράψουν την εμπειρία τους ως «δεν μπορώ να συγκεντρωθώ».

Η φράση αυτή χρειάζεται διερεύνηση: τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή, από πότε υπάρχει η δυσκολία και πώς επηρεάζει τη ζωή; 

Η ΔΕΠΥ ενηλίκων και οι αγχώδεις διαταραχές μπορούν να έχουν επικαλυπτόμενες εκδηλώσεις και να συνυπάρχουν. Η προσεκτική αξιολόγηση εξετάζει όλο το ιστορικό και δεν στηρίζεται σε μία συμπεριφορά ή σε έναν πρόχειρο διαχωρισμό μεταξύ τους. [1]

Η ίδια δυσκολία μπορεί να έχει διαφορετική διαδρομή

Ας σκεφτούμε δύο ενδεικτικά σενάρια. Ένας εργαζόμενος αργεί να παραδώσει μια παρουσίαση επειδή ελέγχει ξανά και ξανά αν κάθε στοιχείο είναι σωστό. Ανησυχεί ότι μια ατέλεια θα οδηγήσει σε έντονη κριτική. Ένας άλλος εργαζόμενος δυσκολεύεται να αποφασίσει ποιο βήμα προηγείται, αλλάζει διαρκώς αρχείο και ξεκινά την παρουσίαση λίγο πριν από την προθεσμία. Και στις δύο περιπτώσεις η καθυστέρηση μπορεί να προκαλέσει περισσότερο άγχος.

Τα σενάρια δεν αποτελούν διαγνωστικούς κανόνες. Ο δεύτερος άνθρωπος μπορεί επίσης να φοβάται την αξιολόγηση, ενώ ο πρώτος μπορεί να έχει χρόνια προβλήματα οργάνωσης. Η κλινική συζήτηση χρειάζεται να αναζητήσει τις λεπτομέρειες και να κρατήσει ανοιχτές περισσότερες από μία εξηγήσεις.

Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: «Τι με σταματά όταν θέλω να ξεκινήσω;». Η απάντηση μπορεί να αφορά φόβο λάθους, αδυναμία επιλογής πρώτου βήματος, κόπωση, διάσπαση ή συνδυασμό τους. Έχει επίσης αξία τι συμβαίνει σε ημέρες με λιγότερη ανησυχία και αν η ίδια δυσκολία εμφανίζεται σε καθημερινές δραστηριότητες εκτός εργασίας.

Το ιστορικό βοηθά περισσότερο από μια στιγμιαία εικόνα

psychology.gr THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.

Η ΔΕΠΥ είναι νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Η διερεύνησή της αναζητά ενδείξεις δυσκολιών από την παιδική ηλικία και εξετάζει την παρουσία τους στην ενήλικη ζωή. Οι πληροφορίες αυτές χρειάζεται να συνδέονται με συγκεκριμένη επίδραση στη λειτουργικότητα. [2]

Κάποιος μπορεί να θυμάται ότι ξεχνούσε συστηματικά τετράδια, άφηνε εργασίες στη μέση και χρειαζόταν καθημερινή εξωτερική οργάνωση. Ένας άλλος μπορεί να περιγράφει ότι οι δυσκολίες συγκέντρωσης άρχισαν μετά από μια δύσκολη περίοδο, μαζί με έντονη ανησυχία και προβλήματα ύπνου. Οι διαφορετικές διαδρομές βοηθούν τον ειδικό να επιλέξει τι χρειάζεται να εξετάσει περισσότερο.

Η απουσία μιας παλιάς διάγνωσης δεν κλείνει τη διερεύνηση. Αντίστοιχα, μια ανάμνηση ότι κάποιος ήταν αφηρημένος στο σχολείο δεν αρκεί για να τη θεμελιώσει. Χρειάζεται να ανασυντεθεί η εικόνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες και να καταγραφούν όσα παραμένουν αβέβαια.

Όταν η οργάνωση και η ανησυχία επιβαρύνουν η μία την άλλη

Ας υποθέσουμε ότι ένας ενήλικος χάνει επανειλημμένα προθεσμίες. Αρχίζει να ελέγχει συνεχώς το ημερολόγιο, επειδή φοβάται ότι κάτι θα ξεχάσει. Ο έλεγχος καταλαμβάνει χρόνο, αλλά δεν τον βοηθά πάντα να αποφασίσει τι πρέπει να κάνει πρώτο. Η δυσκολία οργάνωσης και η ανησυχία πλέον εμφανίζονται μαζί.

psychology.gr PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..

Σε ένα σπίτι, ο σύντροφος μπορεί να ζητά μια απλή διευθέτηση και να λαμβάνει μια βιαστική υπόσχεση. Όταν η υπόσχεση δεν τηρείται, προκύπτει σύγκρουση. Την επόμενη φορά ο άνθρωπος αποφεύγει τη συζήτηση, επειδή περιμένει απογοήτευση ή κριτική. Η αποφυγή προσθέτει νέα εκκρεμότητα. Για να σχεδιαστεί υποστήριξη, χρειάζεται να κατανοηθούν και οι πρακτικές παραλείψεις και η ανησυχία που έχει δημιουργηθεί γύρω τους.

Αυτές οι περιγραφές είναι υποθετικές και δείχνουν πώς μπορούν να διαμορφώνονται αλληλεπιδράσεις. Δεν αποδεικνύουν ποια διαταραχή υπάρχει, ούτε σημαίνουν ότι κάθε ανησυχία ενός ανθρώπου με ΔΕΠΥ προέρχεται από τη ΔΕΠΥ.

Η αξιολόγηση χρειάζεται να είναι ολοκληρωμένη

Η διαγνωστική διαδικασία περιλαμβάνει κλινική συνέντευξη, αναπτυξιακό και ψυχιατρικό ιστορικό, αποτίμηση των δυσκολιών σε διαφορετικά πεδία και έλεγχο άλλων πιθανών εξηγήσεων. Ο ύπνος, η διάθεση, η χρήση ουσιών, η σωματική υγεία και οι συνυπάρχουσες καταστάσεις έχουν θέση στη συζήτηση. Τα ερωτηματολόγια υποστηρίζουν την αξιολόγηση, αλλά μια βαθμολογία δεν αρκεί για διάγνωση. [2,3]

Η σχέση των συμπτωμάτων με τον χρόνο έχει ιδιαίτερη αξία. Πότε ξεκίνησε η ανησυχία; Υπήρχαν δυσκολίες οργάνωσης πριν από αυτήν; Ποιες παραμένουν όταν το άγχος υποχωρεί; Υπάρχουν μεγάλες μεταβολές στη διάθεση ή στην ενέργεια που χρειάζονται ξεχωριστή διερεύνηση; Τέτοια ερωτήματα δεν απαντώνται αξιόπιστα με μια σύντομη λίστα στο διαδίκτυο.

Οι πληροφορίες από έναν οικείο, όταν είναι διαθέσιμες και υπάρχει κατάλληλη συναίνεση, μπορούν να προσθέσουν μια διαφορετική οπτική. Χρειάζεται όμως να εξετάζονται στο πλαίσιο της σχέσης και του συνολικού ιστορικού. Ο σκοπός είναι η καλύτερη κατανόηση και όχι η αναζήτηση ανθρώπου που θα επιβεβαιώσει μια ήδη ειλημμένη απόφαση.

Πώς να προετοιμάσετε την πρώτη συζήτηση

Μπορεί να βοηθήσει μια σύντομη καταγραφή περιστατικών για λίγες ημέρες. Σημειώστε την εργασία που θέλατε να κάνετε, τι συνέβη, αν υπήρχε συγκεκριμένη ανησυχία και ποια ήταν η συνέπεια. Για παράδειγμα: «Ήθελα να απαντήσω σε ένα email, σκεφτόμουν ότι θα διατυπώσω κάτι λάθος και τελικά το απέφυγα». Ή: «Ξεκίνησα την απάντηση, πέρασα σε άλλο θέμα και το ξέχασα μέχρι την επόμενη ημέρα».

Δεν χρειάζεται να αξιολογήσετε μόνοι σας κάθε σημείωση ως σύμπτωμα μιας διαταραχής. Η καταγραφή προορίζεται να μεταφέρει πιο καθαρά την εμπειρία σας. Αν μετατραπεί σε εξαντλητικό αυτοέλεγχο ή αυξάνει την ανησυχία, αναφέρετέ το στον ειδικό και συμφωνήστε έναν απλούστερο τρόπο.

Φέρτε επίσης πληροφορίες για προηγούμενες αξιολογήσεις, παρεμβάσεις και φάρμακα. Το ότι κάτι βοήθησε ή δεν βοήθησε αποτελεί μέρος του ιστορικού και χρειάζεται ερμηνεία. Δεν αρκεί μόνο του για να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει μια διάγνωση. Μην αλλάζετε αγωγή για να «δοκιμάσετε» μια υπόθεση χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα.

Η αντιμετώπιση οργανώνεται γύρω από τις πραγματικές ανάγκες

Αν τεκμηριωθεί ΔΕΠΥ, η υποστήριξη μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση, προσαρμογές στην καθημερινότητα, κατάλληλες ψυχολογικές παρεμβάσεις και φαρμακευτική αντιμετώπιση όταν ενδείκνυται. Αν υπάρχει αγχώδης διαταραχή, χρειάζεται να σχεδιαστεί και η δική της αντιμετώπιση. Η επιλογή και η σειρά των παρεμβάσεων εξατομικεύονται. [3,4]

Οι στόχοι μπορούν να περιγραφούν χωρίς αφηρημένες υποσχέσεις: να ξεκινά μια συγκεκριμένη εργασία νωρίτερα, να μειώνεται η αποφυγή ενός είδους υποχρέωσης ή να ολοκληρώνονται περισσότερες συμφωνημένες δουλειές στο σπίτι. Ένα πλάνο είναι ευκολότερο να αξιολογηθεί όταν συνδέεται με τέτοιες αλλαγές, αντί μόνο με την αίσθηση ότι κάποιος πρέπει να γίνει «πιο οργανωμένος».

Για μια επαναλαμβανόμενη εκκρεμότητα μπορεί να δοκιμαστεί ένα μικρό πρώτο βήμα, σαφής χρόνος έναρξης και μία υπενθύμιση. Αν η βασική δυσκολία είναι ο φόβος λάθους, η συζήτηση χρειάζεται να αφορά και τις σκέψεις που οδηγούν σε αποφυγή ή υπερβολικό έλεγχο. Οι πρακτικές αυτές προσαρμόζονται μαζί με τον ειδικό, σύμφωνα με την αξιολόγηση και την ανταπόκριση.

Πώς θα καταλάβετε αν το πλάνο είναι χρήσιμο

Συμφωνήστε έναν τρόπο να παρακολουθείτε την αλλαγή που σας ενδιαφέρει. Αν ο στόχος αφορά τις απαντήσεις σε μηνύματα, μπορεί να καταγράφεται πόσες σημαντικές απαντήσεις έμειναν εκκρεμείς μέσα στην εβδομάδα. Αν αφορά μια οικογενειακή υποχρέωση, μπορείτε να συζητάτε αν ολοκληρώθηκε χωρίς να χρειαστεί ο άλλος άνθρωπος να την αναλάβει. Η καταγραφή χρειάζεται να είναι απλή και να υπηρετεί έναν συγκεκριμένο στόχο.

Έχει αξία να αναφέρετε και το κόστος της προσπάθειας. Μια εργασία μπορεί να ολοκληρώθηκε, αλλά να απαίτησε περισσότερο έλεγχο, φόβο ή ξενύχτι από προηγουμένως. Η αξιολόγηση της προόδου χρειάζεται να περιλαμβάνει αυτή την πλευρά, ώστε μια φαινομενική βελτίωση να μην κρύβει μεγαλύτερη επιβάρυνση.

Αν το πλάνο δεν εφαρμόζεται, συζητήστε τι το δυσκολεύει πριν το εγκαταλείψετε ή προσθέσετε περισσότερους κανόνες. Μπορεί ο πρώτος στόχος να ήταν πολύ μεγάλος, η υπενθύμιση να εμφανιζόταν σε ακατάλληλη στιγμή ή μια άλλη δυσκολία να χρειάζεται προτεραιότητα. Οι πληροφορίες αυτές βοηθούν να γίνει μια συγκεκριμένη προσαρμογή.

Ο άνθρωπος χρειάζεται μια εξήγηση που λαμβάνει υπόψη όσα βιώνει και ένα πλάνο που μπορεί να εφαρμόσει. Αν οι δυσκολίες επηρεάζουν επίμονα την καθημερινότητα, αξίζει να ζητηθεί αξιολόγηση ακόμη και χωρίς βεβαιότητα για την αιτία τους.

 

Επιλεγμένες πηγές

Cortese S et al. Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in adults: evidence base, uncertainties and controversies. World Psychiatry. 2025;24:347–371.
Adamou M et al. The adult ADHD assessment quality assurance standard. Front Psychiatry. 2024;15:1380410.
NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. NG87.
Kooij JJS et al. Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. Eur Psychiatry. 2019;56:14–34.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση

 

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Γεώργιος Ουίλλιαμς Μυλωνάς

mylonas giorgosΨυχίατρος- ψυχοθεραπευτής με κλινική εξειδίκευση στη διαγνωστική αξιολόγηση και θεραπευτική αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ ενηλίκων.
Κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Νευροεπιστήμες από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Έχει λάβει εξειδικευμένη εκπαίδευση στη ΔΕΠΥ ενηλίκων στο Ηνωμένο Βασίλειο, μέσω του UK Adult ADHD Network (UKAAN). Διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στα Τρίκαλα και παρέχει δια ζώσης και διαδικτυακές συνεδρίες

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ PSYCHOLOGY.GR
Online & Διά ζώσης
Ξεκίνα εδώ το θεραπευτικό ταξίδι σου. Απάντησε σε σύντομες ερωτήσεις και θα σου προτείνουμε 3 θεραπευτές, εξηγώντας το σκεπτικό των επιλογών μας.