Όταν το παιδί δυσκολεύεται να κάνει φίλους: πότε είναι απλή συστολή και πότε κρύβεται κάτι βαθύτερο

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχουν παιδιά που μπαίνουν εύκολα στο παιχνίδι, βρίσκουν γρήγορα τη θέση τους μέσα στην ομάδα και συνδέονται αυθόρμητα με τους συνομηλίκους τους. Υπάρχουν όμως και παιδιά που στέκονται λίγο πιο πίσω, παρατηρούν, διστάζουν και χρειάζονται περισσότερο χρόνο μέχρι να νιώσουν αρκετά ασφαλή για να κάνουν το πρώτο βήμα.

Για πολλούς γονείς, αυτή η εικόνα γεννά εύλογα ερωτήματα: «Είναι απλώς ντροπαλό;», «Δυσκολεύεται να ενταχθεί;», «Μήπως υπάρχει κάτι βαθύτερο που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά;».

Η κοινωνική ανάπτυξη δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα παιδιά. Κάθε παιδί έχει τη δική του ιδιοσυγκρασία, τις δικές του ανάγκες και τον δικό του τρόπο να σχετίζεται. Γι’ αυτό και η δυσκολία στις φιλίες δεν έχει πάντα την ίδια εξήγηση.

Άλλοτε σχετίζεται με τη συστολή, άλλοτε με αυξημένο άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Αυτό που έχει σημασία είναι να μην ερμηνεύουμε βιαστικά τη συμπεριφορά του παιδιού, αλλά να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι μπορεί να εκφράζει μέσα από αυτήν.

Η συστολή δεν είναι από μόνη της πρόβλημα

Η συστολή αποτελεί συχνά ένα φυσιολογικό στοιχείο της ιδιοσυγκρασίας ενός παιδιού. Ορισμένα παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστούν σε νέες κοινωνικές συνθήκες, νιώθουν πιο άνετα σε μικρότερες ομάδες και προτιμούν πρώτα να παρατηρήσουν πριν συμμετάσχουν. Αυτό, από μόνο του, δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν κάποια δυσκολία.

Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η συστολή συνδέεται με τον τρόπο που το παιδί βιώνει τη μοναξιά και την κοινωνική του θέση, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη δυσλειτουργίας όταν το παιδί εξακολουθεί να επιθυμεί τη σύνδεση και να κάνει σταδιακά βήματα προς αυτήν (Wu et al., 2024).

Αξίζει μάλιστα να έχουμε υπόψη ότι η ντροπαλότητα στην πρώιμη παιδική ηλικία δεν οδηγεί με τον ίδιο τρόπο όλα τα παιδιά στη μοναξιά. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζουν η ποιότητα των σχέσεων με συνομηλίκους, η έκφραση θετικού συναισθήματος, το συναισθηματικό κλίμα στην οικογένεια, αλλά και η ύπαρξη φιλικών σχέσεων, που μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά για παιδιά που βιώνουν κοινωνική απόσυρση ή αποκλεισμό (Commisso et al., 2025; Wu et al., 2024).

Η συστολή χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν αρχίζει να περιορίζει ουσιαστικά την καθημερινότητα του παιδιού, όταν το κρατά σταθερά μακριά από κοινωνικές εμπειρίες ή όταν συνοδεύεται από έντονη αποφυγή.

Πότε η δυσκολία μπορεί να δείχνει κάτι βαθύτερο

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η δυσκολία του παιδιού να κάνει φίλους δεν συνδέεται μόνο με έναν πιο συνεσταλμένο χαρακτήρα, αλλά με κάτι βαθύτερο που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Αυτό μπορεί να φαίνεται όταν η επιφυλακτικότητα δεν περιορίζεται σε μια ήπια αμηχανία, αλλά συνοδεύεται από έντονο φόβο έκθεσης, σταθερή αποφυγή, σημαντική ανασφάλεια ή εμφανή συναισθηματική επιβάρυνση.

Σε ορισμένα παιδιά, η δυσκολία σχετίζεται με κοινωνικό άγχος. Το παιδί μπορεί να φοβάται μήπως πει κάτι λάθος, μήπως γελοιοποιηθεί, μήπως απορριφθεί ή μήπως δεν γίνει αποδεκτό από την ομάδα. Ακόμη και μια φαινομενικά μικρή κοινωνική πρωτοβουλία, όπως το να πλησιάσει ένα άλλο παιδί ή να ζητήσει να συμμετάσχει σε ένα παιχνίδι, μπορεί να βιώνεται ως ιδιαίτερα αγχωτική. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να αποφεύγει κοινωνικές δραστηριότητες, να ανησυχεί υπερβολικά για το πώς το βλέπουν οι άλλοι ή να εμφανίζει και σωματικά συμπτώματα, όπως στομαχόπονο, ταχυπαλμία ή έντονη σωματική ανησυχία.

Σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις υπογραμμίζουν ότι η κοινωνική απόσυρση και ο φόβος της αρνητικής αξιολόγησης μπορούν να αλληλοτροφοδοτούνται, ενισχύοντας τη δυσκολία του παιδιού να πλησιάσει τους συνομηλίκους του (Gazelle, 2022).

Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή τη δυσκολία

Η δυσκολία στις φιλίες δεν έχει μία μόνο αιτία. Σε ορισμένα παιδιά μπορεί να σχετίζεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Σε άλλα, με προηγούμενες εμπειρίες απόρριψης ή αποκλεισμού. Ένα παιδί που έχει νιώσει ότι μένει στο περιθώριο μπορεί να γίνει πιο επιφυλακτικό, όχι επειδή δεν θέλει φίλους, αλλά επειδή φοβάται μια νέα απογοήτευση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυσκολία στις φιλίες μπορεί να σχετίζεται και με διαφορετικούς ρυθμούς ωρίμανσης. Ένα παιδί που είναι πιο ώριμο, πιο ευαίσθητο ή πιο εσωστρεφές από την ομάδα του μπορεί να δυσκολεύεται να ταυτιστεί με τον τρόπο που παίζουν ή σχετίζονται οι συνομήλικοί του, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι δεν επιθυμεί τη σύνδεση. Αντίστοιχα, και μια πιο αργή κοινωνική ή συναισθηματική ωρίμανση μπορεί να δυσκολεύει την ένταξη σε μια παρέα.

Υπάρχουν επίσης παιδιά που δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα κοινωνικά σήματα, δηλαδή να αντιληφθούν πώς σκέφτονται ή αντιδρούν οι άλλοι, και να βρουν τον κατάλληλο τρόπο να μπουν σε μια αλληλεπίδραση. Σε άλλες περιπτώσεις, η δυσκολία μπορεί να σχετίζεται με ιδιαιτερότητες στην κοινωνική επικοινωνία ή με αναπτυξιακές δυσκολίες.

Η βιβλιογραφία υπογραμμίζει ότι η κοινωνική απόσυρση δεν αποτελεί ενιαίο φαινόμενο, καθώς μπορεί να εκφράζει διαφορετικά κίνητρα και να παίρνει διαφορετικές μορφές, όπως η συστολή, η μη κοινωνικότητα ή η ενεργητική αποφυγή της επαφής με συνομηλίκους (Coplan & Bowker, 2021). Γι’ αυτό και δεν αρκεί να την ερμηνεύουμε βιαστικά ως απλή ντροπαλότητα.

Η ηλικία παίζει τον δικό της ρόλο

Στην προσχολική ηλικία, το παράλληλο παιχνίδι είναι φυσιολογικό. Στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, η ανάγκη για ένταξη σε ομάδα γίνεται πιο έντονη. Στην προεφηβεία και την εφηβεία, η κοινωνική αποδοχή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα και ο φόβος της απόρριψης μπορεί να ενισχυθεί, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ήδη ευαλωτότητα.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς

Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά, όχι πιέζοντας το παιδί να «κάνει φίλους», αλλά δημιουργώντας ένα περιβάλλον ασφάλειας, αποδοχής και σταδιακής ενθάρρυνσης.

Το παιχνίδι ρόλων στο σπίτι, η ενθάρρυνση μικρών βημάτων και η αποφυγή ταμπελών μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να νιώσει ότι έχει χώρο να δοκιμάσει, να κάνει λάθη και να μάθει.

Παράλληλα, η ανασκόπηση των Cordier et al. (2021) υπογραμμίζει ότι τα παιδιά σχολικής ηλικίας με συστολή ή κοινωνικό άγχος μπορούν να ενισχυθούν μέσα από παρεμβάσεις που τα βοηθούν να εκτεθούν σταδιακά σε κοινωνικές εμπειρίες, να χτίσουν κοινωνικές δεξιότητες και να νιώσουν μεγαλύτερη ασφάλεια μέσα στο σχολικό πλαίσιο.

Πότε χρειάζεται να ζητηθεί βοήθεια

Η κοινωνική απόσυρση στην παιδική και εφηβική ηλικία φαίνεται να συνδέεται με πτυχές της ψυχοκοινωνικής προσαρμογής στην ενήλικη ζωή, γεγονός που δείχνει ότι η επίμονη απομόνωση από τους συνομηλίκους δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται επιφανειακά (Gazelle et al., 2024).

Η αναζήτηση βοήθειας από ειδικό είναι σημαντική όταν η δυσκολία επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν το παιδί αποφεύγει συστηματικά κοινωνικές καταστάσεις, όταν εκδηλώνει έντονο άγχος ή όταν η δυσκολία επηρεάζει τη σχολική, κοινωνική και συναισθηματική του λειτουργικότητα.

Αυτό που έχει σημασία

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό στην κοινωνική του ανάπτυξη. Για κάποια παιδιά, η δυσκολία στις φιλίες είναι μια παροδική έκφραση συστολής. Για άλλα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη άγχους, ανασφάλειας ή μιας βαθύτερης δυσκολίας που χρειάζεται προσεκτική κατανόηση.

Πίσω από ένα παιδί που μένει στο περιθώριο δεν υπάρχει πάντα αδιαφορία για τους άλλους.

Πολύ συχνά υπάρχει η ανάγκη να νιώσει ασφάλεια, αποδοχή και εμπιστοσύνη πριν μπορέσει να συνδεθεί. Όταν οι ενήλικες το πλησιάζουν με κατανόηση, σταθερότητα και ευαισθησία, το παιδί μπορεί σταδιακά να βρει τον δικό του τρόπο να ανήκει.

Βιβλιογραφία 

Commisso, M., Persram, R. P., Lopez, L. S., & Bukowski, W. M. (2025). Contextual variations in the effects of social withdrawal, peer exclusion, and friendship on growth curves of depressed affect in late childhood. Development and Psychopathology.

Coplan, R. J., & Bowker, J. C. (2021). Looking beyond social motivations: Considering novel perspectives on social withdrawal in childhood and adolescence. Merrill-Palmer Quarterly, 67(4), Article 3. 

Cordier, R., Speyer, R., Mahoney, N., Arnesen, A., Mjelve, L. H., & Nyborg, G. (2021). Effects of interventions for social anxiety and shyness in school-aged children: A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE.

Gazelle, H. (2022). Two Models of the Development of Social Withdrawal and Social Anxiety in Childhood and Adolescence. Children.

Gazelle, H., Shafer Lundin, J. K., Lei, H., Cao, H., & Litchfield, M. (2024). Child and adolescent social withdrawal predict adult psychosocial adjustment: A meta-analysis. Frontiers in Developmental Psychology.

Wu, Q., et al. (2024). Temperamental Shyness, Peer Competence, and Loneliness in Middle Childhood. Research on Child and Adolescent Psychopathology.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Γεωργία Σπύρου - Ψυχολόγος

Γεωργία Σπύρου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος - MSc Κλινικής Ψυχολογίας. Παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη σε ενήλικες, παιδιά, εφήβους, οικογένειες και ζευγάρια, με εξατομικευμένη προσέγγιση και σεβασμό στις ανάγκες κάθε ατόμου.

6973837058

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...