"Ο έρωτας είναι διαταραχή": γιατί όσοι το λένε νομίζουν ότι ανακάλυψαν την πενικιλίνη;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Το να λες «ο έρωτας είναι διαταραχή» με ύφος ανθρώπου που μόλις αποκάλυψε την κρυφή δομή του σύμπαντος δεν είναι ούτε ριζοσπαστικό, ούτε βαθύ, ούτε επιστημονικό. Είναι απλώς ένας κομψός τρόπος να πεις: «Δεν αντέχω την εγγύτητα, αλλά θέλω να φαίνομαι σοφός.»

Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα.

Γιατί όταν αυτή η φράση λέγεται από καλλιτέχνες, μπορούμε να τη δούμε ως ποιητική υπερβολή, προσωπικό βίωμα, υπαρξιακή αγωνία. Όταν όμως λέγεται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, τότε παύει να είναι προσωπική αφήγηση και γίνεται κανονιστικός λόγος. Γίνεται μήνυμα. Και το μήνυμα είναι σαφές:

Μη νιώθεις. Αν νιώσεις, κάτι πάει στραβά.

Η ευθύνη του λόγου όταν μιλάς από θέση αυθεντίας

Όταν ένας άνθρωπος λέει «ο έρωτας είναι διαταραχή» στο τραπέζι μιας παρέας, μπορείς να το ακούσεις ως προσωπική εξομολόγηση, ως άμυνα, ως ποίηση ή ως κυνισμό.
Όταν όμως το ίδιο λέγεται από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, δεν είναι πια απλή άποψη. Είναι παρέμβαση.

Γιατί ο λόγος του ειδικού δεν πέφτει στο κενό. Πέφτει πάνω σε ανθρώπους που ήδη φοβούνται ότι «κάτι δεν πάει καλά με αυτούς». Πέφτει πάνω σε ανθρώπους με ιστορικό απόρριψης, εγκατάλειψης ή ντροπής για τις συναισθηματικές τους ανάγκες. Και εκεί, μια τέτοια φράση δεν λειτουργεί αφυπνιστικά· λειτουργεί ακυρωτικά.

Το μήνυμα που περνά, έστω και υπόγεια, είναι: Αν πονάς στον έρωτα, μην τον εμπιστεύεσαι. Αν νιώθεις πολύ, κάτι δεν πάει καλά με σένα. 

Αυτό όμως δεν είναι ψυχική υγεία. Είναι ηθικοποίηση της αποφυγής.

Ο ρόλος ενός επαγγελματία δεν είναι να ντύνει τις προσωπικές του άμυνες με επιστημονικό λεξιλόγιο. Ούτε να παρουσιάζει τη συναισθηματική αποσύνδεση ως ανώτερη ψυχική εξέλιξη. Αντίθετα, έχει την ευθύνη να ξεχωρίζει:

• το βίωμα από τη γενίκευση,
• την απορρύθμιση από την παθολογία,
• τον πόνο από τη διαταραχή.

Γιατί αλλιώς, αντί να βοηθά τους ανθρώπους να σχετίζονται πιο συνειδητά, τους μαθαίνει απλώς να φοβούνται πιο «έξυπνα».

Παθολογικοποίηση: το αγαπημένο σπορ της εποχής

Ζούμε σε μια εποχή που έχει εθιστεί να βαφτίζει τα πάντα «διαταραχή».

Θυμός; Διαταραχή.
Θλίψη; Διαταραχή.
Ζήλια; Διαταραχή.
Ένταση στον έρωτα; Α, εδώ jackpot.

Αν κάτι είναι έντονο, είναι ύποπτο.
Αν κάτι σε κλονίζει, είναι «τοξικό».
Αν κάτι σε αλλάζει, χρειάζεται διάγνωση.

Κι έτσι ο έρωτας μια από τις πιο θεμελιώδεις ανθρώπινες εμπειρίες μετατρέπεται από υπαρξιακό γεγονός σε κλινικό πρόβλημα. Όχι επειδή αυτό δείχνουν τα δεδομένα.
Αλλά επειδή αυτό βολεύει ανθρώπους που έχουν μπερδέψει την ψυχική υγεία με τη συναισθηματική αποστείρωση.

Το θεμελιώδες λάθος: σύγχυση αιτίας και εκδήλωσης

Ας το πούμε καθαρά: Ο έρωτας δεν δημιουργεί την απορρύθμιση.
Ο έρωτας την αποκαλύπτει.

Όταν κάποιος ερωτεύεται και καταρρέει, δεν «φταίει» ο έρωτας. Φταίει ότι:

το σύστημα προσκόλλησης ήταν ήδη εύθραυστο,
οι προηγούμενες σχέσεις δεν επεξεργάστηκαν,
τα τραύματα εγγύτητας έμεναν σε αναμονή.

Ο έρωτας απλώς πατά το κουμπί. Το να λες λοιπόν «ο έρωτας είναι διαταραχή» είναι σαν να λες: «Ο πυρετός είναι η αρρώστια.» 

Όχι. Ο πυρετός είναι το σήμα. Και ο έρωτας είναι ένα από τα πιο δυνατά σήματα που έχουμε για το πώς σχετιζόμαστε.

Και συγγνώμη κιόλας: πού πήγε η θεωρία προσκόλλησης;

Εδώ το πράγμα γίνεται σχεδόν ειρωνικό.

Δεν μιλάμε για άγνωστη γνώση.
Δεν μιλάμε για περιθωριακές θεωρίες.

Η θεωρία της προσκόλλησης είναι από τους πιο εδραιωμένους πυλώνες της σύγχρονης ψυχολογίας. Από τον John Bowlby μέχρι τις σύγχρονες νευροβιολογικές μελέτες, γνωρίζουμε ότι:

ο έρωτας ενεργοποιεί το σύστημα δεσμού,
το πώς βιώνεται εξαρτάται από τα εσωτερικευμένα μοντέλα σχέσης,
η ένταση δεν είναι παθολογία, είναι λειτουργία.

Αν λοιπόν κάποιος που γνωρίζει αυτά τα πράγματα εξακολουθεί να λέει ότι «ο έρωτας είναι διαταραχή», τότε έχουμε δύο ενδεχόμενα:

Δεν τα πιστεύει στ’ αλήθεια.
Μιλά από προσωπική άμυνα, όχι από επιστημονική θέση.
Και στις δύο περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι ο έρωτας.

Η μεγάλη παρεξήγηση: όλοι ερωτεύονται το ίδιο (όχι, δεν ερωτεύονται)

Ένα από τα πιο βολικά ψέματα αυτής της ρητορικής είναι ότι υπονοεί πως όλοι βιώνουν τον έρωτα με τον ίδιο τρόπο.
Δεν τον βιώνουν.

Κάποιοι ερωτεύονται και:

• χάνουν τον εαυτό τους,
• παγώνουν από φόβο,
• γίνονται εμμονικοί,
• ή αποσύρονται συναισθηματικά.

Κάποιοι άλλοι ερωτεύονται και:

• παραμένουν παρόντες,
• νιώθουν ζωντάνια,
• βαθαίνουν χωρίς να διαλύονται,
• συνδέονται χωρίς να εξαφανίζονται.

Αν ο έρωτας ήταν διαταραχή, θα λειτουργούσε παθολογικά σε όλους.
Δεν λειτουργεί.

Άρα τι διαφέρει;
Όχι το συναίσθημα.
Το υπόβαθρο.

Ο έρωτας ως θεραπευτικό πεδίο

Εδώ είναι ίσως το πιο ενοχλητικό σημείο για όσους αγαπούν τη φράση «ο έρωτας είναι διαταραχή»:

Ο έρωτας είναι από τα πιο ισχυρά θεραπευτικά πλαίσια που υπάρχουν.

Όχι επειδή είναι «εύκολος».
Αλλά επειδή:

• επαναφέρει παλιά σχήματα στο εδώ-και-τώρα,
• φέρνει το σώμα, όχι μόνο τη σκέψη,
• δεν επιτρέπει εύκολες διανοητικοποιήσεις.

Αν ο έρωτας σε γεμίζει άγχος, ζήλια, φόβο εγκατάλειψης, αυτό δεν είναι λόγος να τον απορρίψεις. Είναι λόγος να ρωτήσεις: «Από πού το ξέρω αυτό το συναίσθημα;» 
Και αυτή η ερώτηση είναι ψυχοθεραπεία στην πιο καθαρή της μορφή.

Γιατί τελικά λέγεται αυτή η φράση;

Ας είμαστε ειλικρινείς.

Η φράση «ο έρωτας είναι διαταραχή»:

• κολακεύει τον ομιλητή,
• τον τοποθετεί «πάνω» από το βίωμα,
• του επιτρέπει να μη ρισκάρει.
• Είναι μια φράση ανθρώπων που έχουν ταυτίσει την ψυχική ωριμότητα με τον έλεγχο.
• Και τον έλεγχο με την απουσία έντασης.

Μόνο που αυτό δεν είναι ωριμότητα. Είναι συναισθηματική συρρίκνωση με ακαδημαϊκή γλώσσα.

Αντί επιλόγου

Ο έρωτας δεν είναι διαταραχή.
Είναι δοκιμασία, αποκάλυψη, κίνδυνος, ευκαιρία, καθρέφτης.

Αν τον φοβάσαι, μπορείς απλώς να το πεις. Δεν χρειάζεται να τον διαγνώσεις.

Και ίσως η πιο έντιμη στάση  ειδικά για έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας  δεν είναι να προειδοποιεί τους ανθρώπους να μην ερωτεύονται, αλλά να τους βοηθά να αντέχουν αυτό που ο έρωτας φέρνει στην επιφάνεια.

Γιατί αυτό είναι το πραγματικά δύσκολο. Και αυτό είναι και το πραγματικά ανθρώπινο

Ο έρωτας δεν είναι ο εχθρός της ψυχικής υγείας. Είναι ένα από τα πιο ακριβή της εργαλεία.

Να θυμάσαι

Ο έρωτας δεν είναι υπόθεση των αδύναμων. Ερωτεύονται εκείνοι που έχουν το κουράγιο να ανοιχτούν, να εκτεθούν και να μη γνωρίζουν εκ των προτέρων αν θα προστατευτούν ή θα πληγωθούν. Θέλει δύναμη να μείνεις παρών όταν ξυπνούν φόβοι και παλιές ανάγκες, να μη φύγεις, να μη σκληρύνεις, να μη κλείσεις την καρδιά σου. Ο έρωτας ζητά απλώς αυτό: ανθρώπους που μπορούν να αντέξουν την εγγύτητα με φροντίδα, προς τον εαυτό τους και προς τον άλλον.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Fisher, H. (2016). The Anatomy of Love: A natural history of mating, marriage, and why we stray. W. W. Norton & Company.

Johnson, S. (2008). Hold Me Tight: Seven conversations for a lifetime of love. Little, Brown and Company.

Levine, A., & Heller, R. (2010). Attached: The new science of adult attachment and how it can help you find—and keep—love. TarcherPerigee.

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.

Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind: How relationships and the brain interact to shape who we are (2nd ed.). Guilford Press.

van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...