Μια ιδιαίτερη κατηγορία συμπεριφορών, οι οποίες κάνουν την εμφάνισή τους μέσα στα εργασιακά πλαίσια, είναι οι αποκλίνουσες και αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές (counterproductive work behaviors). Οι  εργασιακές αυτές  παρεκκλίσεις μπορούν να οριστούν ως «εκούσιες συμπεριφορές των μελών ενός οργανισμού, οι οποίες παραβιάζουν σημαντικούς οργανωτικούς κανόνες  και απειλούν την καλή λειτουργία του οργανισμού και των μελών του». 

Οι συμπεριφορές αυτού του τύπου είναι καταστροφικές για τα συμφέροντα του οργανισμού, και της εργασίας γενικότερα, μιας και  εμποδίζουν την επίτευξη των εργασιακών στόχων. Οι αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές θεωρείται ότι προάγουν την απουσία προσωπικής πειθαρχίας, την αντικοινωνιική συμπεριφορά,  τη μη υπακοή στους κανόνες  και άλλες καταστροφικές και επικίνδυνες συμπεριφορές, επιζήμιες τόσο για τα εργασιακά περιβάλλοντα όσο και για τους εργαζομένους. Χαρακτηριστικά, το 58% των γυναικών αναφέρουν ότι έχουν βιώσει συμπεριφορές παρενόχλησης και 24%  αναφέρουν ότι έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία τους. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με μια σύγχρονη μελέτη, σχεδόν το 25% των οργανισμών έχουν απολύσει εργαζομένους για κακή χρήση του διαδικτύου (American Management Association, 2005). Παράλληλα, σχεδόν όλοι οι οργανισμοί (95%) αποτελούν στόχο κλοπής και απάτης από τους εργαζομένους Ο αρνητικός ψυχολογικός αντίκτυπος της εργασιακής παρέκκλισης μπορεί να μεταφραστεί σε μείωση του ηθικού των εργαζομένων, σε πολλές απουσίες, σε παραιτήσεις και σε μείωση της παραγωγικότητας.

Είδη αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών

Οι αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές  διακρίνονται σε δύο είδη, στην οργανωσιακή παρέκκλιση (organizational deviance) και στην διαπροσωπική παρέκκλιση (interpersonal deviance). Η πρώτη αναφέρεται στις δράσεις που κατευθύνονται στον οργανισμό (όπως π.χ. άρνηση προσπάθειας, κατάχρηση των χρόνων των διαλειμμάτων, κλοπή και παραβίαση των οργανωτικών αρχών, σαμποτάζ στον εξοπλισμό,  κατασπατάληση των εργασιακών πόρων, εσκεμμένη καθυστέρηση στην εργασία, πρόωρη εργασιακή αποχώρηση),  ενώ η δεύτερη προσανατολίζεται προς τα άτομα και περιλαμβάνει συμπεριφορές όπως π.χ.  σεξουαλική παρενόχληση, λεκτική βία, κλοπή συναδέλφων, επικίνδυνη συμπεριφορά προς τους συναδέλφους,  ευνοιοκρατικές πρακτικές,  ρατσιστικά σχόλια, εξαπόλυση προσβολών και αγενείς συμπεριφορές. Παρόλο που και τα δύο είδη αποτελούν δύο ξεχωριστούς  και διακριτούς  παράγοντες τείνουν να συνυπάρχουν.

Αίτια αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών

Η απουσία εργασιακής ικανοποίησης  σε συνδυασμό με  την πεποίθηση ότι η εργασία δε διέπεται από ένα αξιοκρατικό και δίκαιο σύστημα  σχετίζονται άμεσα με τις αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές. Η ερμηνεία για αυτή τη διαπίστωση προέρχεται από δύο Θεωρητικά Μοντέλα.  Η Θεωρία  της Κοινωνικής Ανταλλαγής, αρχικά,  προβλέπει ότι τα άτομα που αντιλαμβάνονται ότι έχουν δεχτεί μη ευνοϊκή αντιμετώπιση είναι πιο πιθανό να αισθάνονται θυμωμένα και μη ικανοποιημένα. Σύμφωνα με τους Κανόνες της Ανταπόδοσης,  από την άλλη, όταν τα άτομα δεν είναι ικανοποιημένα με τον οργανισμό ή το αφεντικό τους, ανταποδίδουν με αρνητικές εργασιακές συμπεριφορές όπως π.χ. με το να έρχονται αργότερα στην εργασία τους,  με το να φεύγουν νωρίτερα, με το να κάνουν μεγαλύτερα του επιτρεπτού διαλείμματα, με το να μειώνουν την προσπάθεια κ.α. Περιληπτικά, αυτά τα δύο θεωρητικά μοντέλα (η θεωρία κοινωνικής ανταλλαγής και οι  κανόνες της ανταπόδοσης) προβλέπουν ότι οι εργαζόμενοι θα εκδικηθούν για τις συνθήκες ελλιπούς ικανοποίησης  στον εργασιακό τους χώρο με το να υιοθετούν συμπεριφορές που βλάπτουν τόσο τον οργανισμό όσο και τους άλλους εργαζομένους.


Ένας ακόμα παράγοντας που σχετίζεται με την εμφάνιση αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών έχει να κάνει με τα στοιχεία προσωπικότητας, τα προδιαθεσικά δηλαδή χαρακτηριστικά των εργαζομένων. Οι περισσότερες ανασκοπήσεις της σχέσης μεταξύ της προσωπικότητας και των αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών έχουν καταλήξει στο ότι η ευσυνειδησία, η συναισθηματική σταθερότητα και η συμπαθητικότητα συσχετίζονται αρνητικά με τις αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές,  με την ευσυνειδησία να αποτελεί τον πιο συνεκτικό παράγοντα πρόβλεψης (αντίστροφη πρόβλεψη).

Τρόποι αντιμετώπισης των αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών

Μια προληπτικού τύπου τεχνική, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει αποτρεπτικό παράγοντα εμφάνισης των αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών,  έχει να κάνει με την ενσωμάτωση αξιόπιστων μετρήσεων επιλογής προσωπικού, οι οποίες να διασφαλίζουν ότι τα άτομα που προσλαμβάνονται κατέχουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά και κίνητρα προς τα εργασιακά τους περιβάλλοντα (όπως για παράδειγμα αυτοέλεγχο, ευσυνειδησία κ.α.).

Δεδομένου όμως ότι οι εργασιακοί χώροι περιλαμβάνουν άτομα με διαφορετικά χαρακτηριστικά και κίνητρα, υπάρχουν διάφορες «θεραπευτικές» τεχνικές που μπορούν να εφαρμοστούν όπως: εξασφάλιση ενός δίκαιου και αξιοκρατικού εργασιακού περιβάλλοντος, ευέλικτα ωράρια, ανάθεση ομαδικών εργασιακών στόχων και έργων, που θα έχουν ως σκοπό τη δημιουργία ευνοϊκών και φιλικών διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ εργαζομένων και μεταξύ των εποπτών και των εργαζομένων, θετική ενίσχυση για τα επιτυχή εργασιακά αποτελέσματα καθώς και παρεμβάσεις για την επίλυση εργασιακών προβλημάτων.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Mount, M., Ilies,  R. και  Johnson, E.  (2006). Relationship of Personality Traits and Counterproductive Work Behaviors: the Mediating Effects of Job Satisfaction, Personnel Psychology, 59, 591-622
2. Fodchuk, K. (2007). Work Environments that Negate Counterproductive Behaviors and Foster Organizational Citizenship: Research-Based Recommendations for Managers, The Psychologist-Manager Journal, 10(1), 27-46 
3. Robinson, S., και Bennet, R. (1995). A Typology of Deviant Workplace Behaviors: A Multidimensional Scaling Study, The Academy of Management Journal, 38 (2), 555-572 

 

 

Συγγραφή Άρθρου

Θαρινή Δημητράσκου
Ψυχολόγος, Msc Οργανωτικής και Οικονομικής Ψυχολογίας
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τα περιεχόμενα του E-Psychology προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται μόνο κατόπιν γραπτής άδειας από το τμήμα Σύνταξης και μόνο εφόσον ακολουθείται συγκεκριμένη διαδικασία αναδημοσίευσης. Συγκεκριμένα, πρέπει να υπάρχει σαφής αναφορά στο τέλος του άρθρου, για την πηγή 1ης δημοσίευσης καθώς επίσης πρέπει να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος που οδηγεί απευθείας στο άρθρο. DMCA.com Protection Status
Σχετικά άρθρα
Παιδοψυχολογία

Ως παιδοψυχολογία ορίζεται ο κλάδος της ψυχολογίας που έχει ως...

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Τι είναι η δημιουργικότητα;
δημιουργικότητα

Η δημιουργικότητα μπορεί να οριστεί ως η τάση των ανθρώπων να παράγουν ή να αναγνωρίζουν νέες ιδέες που μπορεί να είναι χρήσιμες:

α) στην επίλυση προβλημάτων (π.χ. επιστημονικές ή άλλες ανακαλύψεις)

β) στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους (π.χ. τάση για μετάδοση καινοτόμων αξιών)

γ) στην ψυχαγωγία (π.χ. καλλιτεχνικά έργα μουσικής, ποίησης, λογοτεχνίας κλ.) 

Διαταραχή Cotard
Διαταραχή Cotard

Μια από τις πιο περίεργες και πιο σπάνιες νοητικές διαταραχές που έχουν μελετηθεί επιστημονικά είναι η Διαταραχή Cotard, γνωστή επίσης και ως Ψευδαίσθηση Cotard, ως Σύνδρομο Ζωντανού Πτώματος ή ως Μηδενιστική Ψευδαίσθηση. Οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτή τη κατάσταση τείνουν να έχουν την εσφαλμένη και ψευδαισθητική εντύπωση ότι είναι νεκροί, ότι είναι εν μέρει νεκροί ή ότι δεν υπάρχουν.

Βιβλιοθεραπεία

Η βιβλιοθεραπεία έχει να κάνει με τη χρήση των βιβλίων για θεραπευτικούς σκοπούς. Το κατάλληλο γραπτό υλικό ή τα κατάλληλα βιβλία μπορούν  να αποτελέσουν   μέσο  για την επίλυση  απλών προβλημάτων (συναισθηματικών ή συμπεριφορικών), να βοηθήσουν  στη θεραπεία ψυχικών ασθενειών και δυσλειτουργιών και να λειτουργήσουν επικουρικά και συμπληρωματικά σε διάφορες ψυχοθεραπείες.

Κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία

Η κατάθλιψη, η οποία  αποτελεί μια από τις πιο συνηθισμένες συναισθηματικές διαταραχές,  προσβάλλει περισσότερα από 34 εκατομμύρια άτομα όλων των ηλικιών κάθε χρόνο.  Μπορεί να συμβεί στον καθένα ανεξάρτητα από την  ηλικία, το φύλο ή την κοινωνικοοικονομική του κατάσταση.

Θετικά συναισθήματα και τρόπος επίτευξής τους
Θετικά συναισθήματα

Η θετική ψυχολογία, το κύριο στοιχείο της οποίας είναι το θετικό συναίσθημα και η ορθή διαχείρισή του, έχει πολλές πρακτικές εφαρμογές στην καθημερινότητα καθώς και ποικίλες θετικές συνέπειες στα άτομα, στην προσωπική, στην επαγγελματική ζωής τους  και στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. 

Είστε ειδικός Ψυχικής Υγείας?

Εγγραφείτε ώστε να λαμβάνετε ενημέρωση, σχετικά με θέματα που αφορούν την επιστήμη της ψυχολογίας, έρευνες, σεμινάρια ψυχολογίας, θέσεις εργασίας Ειδικών Ψυχικής Υγείας κ.τ.λ.

Newsletter για όλους

Εβδομαδιαίο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας νέα άρθρα ψυχολογίας, ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια ψυχολογίας, ομάδες υποστήριξης, βιβλία ψυχολογίας κ.α.

Η εγγραφή σας στα ενημερωτικά δελτία της Πύλης Ψυχολογίας psychology.gr είναι απόλυτα σύμφωνη με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τα στοιχεία που δίνετε κατά την εγγραφή σας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για την αποστολή ενημερωτικών δελτίων (Newsletters).