Η Ψυχολογική και βιολογική επιρροή του πολέμου στους στρατιώτες και τους πολίτες

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ο πόλεμος έχει διαμορφώσει κοινωνίες σε όλη την ιστορία, αφήνοντας ανεξίτηλα σημάδια σε αυτούς που εμπλέκονται άμεσα και έμμεσα. Ενώ η σωματική καταστροφή του πολέμου είναι εμφανής, οι ψυχολογικές και βιολογικές συνέπειές του στους στρατιώτες και τους πολίτες είναι βαθιές ,πολύπλοκες και συχνά δεν φαίνονται .

Το τραύμα που βιώνεται κατά τη διάρκεια του πολέμου εκτείνεται πέρα από τις άμεσες σωματικές βλάβες, επηρεάζοντας την ψυχική υγεία, τη νευροβιολογική λειτουργία και τις κοινωνικές δομές πολύ μετά τη λήξη των εχθροπραξιών.

Αυτό το δοκίμιο εξετάζει τις πολύπλευρες επιπτώσεις του πολέμου στην ψυχολογική κατάσταση και τις βιολογικές διεργασίες των ατόμων, υπογραμμίζοντας τις αλλαγές που προκαλούνται από την έκθεση στη σύγκρουση, στηριζόμενοι στη σύγχρονη έρευνα.

Ψυχολογικές Επιπτώσεις του Πολέμου στους Στρατιώτες και τους Πολίτες

Μία από τις πιο μελετημένες ψυχολογικές επιπτώσεις του πολέμου είναι το σύνδρομο μετατραυματικόυ στρες (PTSD). Οι στρατιώτες που εκτίθενται σε καταστάσεις μάχης συχνά αναπτύσσουν PTSD, το οποίο χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες ενοχλητικές μνήμες, υπεραισθησία, αποφεύκτικες συμπεριφορές και αρνητικές αλλαγές στην αντίληψη και τη διάθεση (American Psychiatric Association [APA], 2013).

Η έρευνα δείχνει ότι περίπου το 11-20% των βετεράνων από πρόσφατους συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, βιώνουν PTSD σε κάποιο στάδιο (Hoge et al., 2004).
Ομοίως, οι πολίτες που ζουν σε ζώνες συγκρούσεων είναι ευάλωτοι στο PTSD, με ποσοστά που διαφέρουν ανάλογα με τη σοβαρότητα της έκθεσης και τα συστήματα υποστήριξης (Vernberg et al., 2012). Η σοβαρότητα αυτών των καταστάσεων συχνά συσχετίζεται με την ένταση και τη διάρκεια της έκθεσης σε τραυματικά γεγονότα, όπως η μάχη, η αναγκαστικός εκτοπισμός ή η παρακολούθηση βίας (Steel et al., 2009).

Πέρα από το PTSD, η έκθεση στον πόλεμο μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, χρήση ουσιών και αυτοκτονικές σκέψεις τόσο στους στρατιώτες όσο και στους πολίτες (Galea et al., 2004). Το χρόνιο στρες του πολέμου διαταράσσει τη φυσιολογική ψυχολογική λειτουργία, συχνά με αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα ψυχικά προβλήματα που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή και την κοινωνική ενσωμάτωση.

Ηθικό Τραύμα και Ψυχολογικό Τραύμα

Πρόσφατες έρευνες αναδεικνύουν την έννοια του «ηθικού τραύματος», το οποίο συμβαίνει όταν άτομα διαπράττουν, είναι μάρτυρες ή αποτυγχάνουν να αποτρέψουν πράξεις που παραβιάζουν τις ηθικές τους πεποιθήσεις κατά τον πόλεμο (Litz et al., 2009).

Οι στρατιώτες μπορεί να βιώσουν έντονα αισθήματα ενοχής, ντροπής και προδοσίας, που συμβάλλουν σε ψυχολογική καταπόνηση πέρα από τα παραδοσιακά συμπτώματα PTSD.

Οι πολίτες, ιδιαίτερα αυτοί που εμπλέκονται ή υφηστανται βία, επίσης βιώνουν ηθικό τραύμα, που επηρεάζει την εμπιστοσύνη τους προς τον κόσμο και την ψυχική τους υγεία πολύ μετά το τέλος της σύγκρουσης (Williamson et al., 2018).

Διατάραξη Κοινωνικών και Οικογενειακών Δομών

Ο πόλεμος συχνά οδηγεί σε εκτοπισμό, απώλεια αγαπημένων προσώπων και καταστροφή κοινοτήτων, με αποτέλεσμα την κοινωνική αποσύνθεση. Τέτοιες διαταραχές επιτείνουν το ψυχολογικό τραύμα, οδηγώντας σε αισθήματα απώλειας, αποξένωσης και κρίσεις ταυτότητας. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ζώνες συγκρούσεων είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, με την έκθεση στη βία να επηρεάζει την συναισθηματική ρύθμιση και την κοινωνική τους ανάπτυξη (Betancourt et al., 2013).

Βιολογικές Αλλαγές που Προκαλούνται από την Έκθεση στον Πόλεμο

Το τραύμα που σχετίζεται με τον πόλεμο προκαλεί σημαντικές νευροβιολογικές αλλαγές, ιδίως σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με το φόβο, τη μνήμη και τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Οι νευροαπεικονιστικές μελέτες αποκαλύπτουν αλλαγές στην αμυγδαλή, τον ιππόκαμπο και τον προμετωπιαίο φλοιό σε άτομα που έχουν βιώσει τραύμα (Yehuda et al., 2015).

• Αμυγδαλή: Η υπερδραστηριότητα στην αμυγδαλή, το κέντρο φόβου του εγκεφάλου, συσχετίζεται με αυξημένες αντιδράσεις φόβου και συμπτώματα υπεραισθησίας στο PTSD (Rauch et al., 2000).
• Ιππόκαμπος: Το χρόνιο στρες και το τραύμα μπορούν να οδηγήσουν σε ατροφία του ιππόκαμπου, επηρεάζοντας τη συγκέντρωση μνήμης και την επεξεργασία συμφραζομένων (Woon & Hedges, 2008).
• Προμετωπιαίος Φλοιός: Η μειωμένη δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό περιορίζει τις εκτελεστικές λειτουργίες , τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τον αυτοελεγχο , επιδεινώνοντας τα συμπτώματα PTSD (Shin et al., 2006).

Εκθεση στον Πόλεμο και Βιολογικές-Ψυχολογικές Αλλαγές: Ερευνητικά Δεδομένα

Πρόσφατες μελέτες τονίζουν τον ρόλο της επιγενετικής (κληρονομικών αλλαγών στην έκφραση γονιδίων χωρίς μεταβολές στη δομή του DNA ) στη εμφάνιση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της έκθεσης στον πόλεμο. Οι έρευνες δείχνουν ότι το τραύμα μπορεί να προκαλέσει μεθυλίωση του DNA και τροποποιήσεις που επηρεάζουν γονίδια που σχετίζονται με τη ρύθμιση στρες, τη νευροπλαστικότητα και την ανοσολογική αντίδραση (Boks et al., 2015). Αυτές οι επιγενετικές αλλαγές μπορεί να προδιαθέτουν τα άτομα σε διαταραχές ψυχικής υγείας και να επηρεάζουν την ανθεκτικότητα ή την ευαλωτότητα σε μελλοντικά στρες.

Η επίδραση του πολέμου εκτείνεται πέρα από τα άτομα που εκτίθενται άμεσα, επηρεάζοντας τις επόμενες γενεές. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι επιγενετικές τροποποιήσεις που σχετίζονται με το τραύμα μπορούν να μεταβιβαστούν μητρικά ή πατρικά, επηρεάζοντας την ψυχική υγεία και τη ρύθμιση του στρες των απογόνων (Yehuda et al., 2016). Για παράδειγμα, τα παιδιά επιζώντων του Ολοκαυτώματος εμφάνισαν αλλαγές στις αντιδράσεις κορτιζόλης και αυξημένη ευαλωτότητα σε άγχος και κατάθλιψη, δείχνοντας βιολογική ενσωμάτωση του προγονικού τραύματος.

Ανθεκτικότητα και Ανάκαμψη: Ψυχολογικές και Βιολογικές Προοπτικές

Παρά τις βαθιές αρνητικές επιπτώσεις δεν επιρέαζονται ολοι οι ανθρωποι με τον ιδιο τροπο , ορισμένα άτομα επιδεικνύουν ανθεκτικότητα, ανακάμπτοντας ή διατηρώντας την ψυχική τους υγεία μετά από έκθεση στον πόλεμο. Νεότερες έρευνες υποδεικνύουν ότι οι ατομικές διαφορές, ιδιαίτερα η προσωπική ανθεκτικότητα, παίζουν καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό της σοβαρότητας και της πορείας των αντιδράσεων στο τραύμα μεταξύ επιζώντων του πολέμου.

Ορισμός της προσωπικής ανθεκτικότητας

Η ανθεκτικότητα αναφέρεται στην ικανότητα να προσαρμόζεται κανείς θετικά μπροστά σε δυσκολίες, τραύματα ή σημαντικούς στρεσογόνους παράγοντες (Luthar et al., 2000). Θεωρείται μια δυναμική διαδικασία που περιλαμβάνει προσωπικά χαρακτηριστικά, περιβαλλοντικούς παράγοντες και συστήματα κοινωνικής στήριξης που συμβάλλουν συλλογικά στην ικανότητα ενός ατόμου να επανακάμπτει μετά από τραύμα. Η ανθεκτικότητα δεν είναι στατική, αλλά μπορεί να αναπτυχθεί με την πάροδο του χρόνου, επηρεαζόμενη από γενετικούς, ψυχολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες (Masten, 2001).

Η ανθεκτικότητα ως εμπόδιο κατά του τραύματος του πολέμου

Έρευνες δείχνουν ότι η προσωπική ανθεκτικότητα λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας έναντι της ανάπτυξης σοβαρών ψυχολογικών συμπτωμάτων μετά την έκθεση στον πόλεμο.

Για παράδειγμα, μια μελέτη από Miller et al. (2014), που αφορά Σύρους πρόσφυγες, διαπίστωσε ότι τα υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας συσχετίστηκαν με χαμηλότερα συμπτώματα PTSD και καλύτερη συνολική ψυχική υγεία. Ομοίως, μια μετα-ανάλυση από Bonanno et al. (2015) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι άτομα με ανθεκτικότητα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να διατηρούν την ψυχική ευεξία παρά την υψηλή έκθεση σε τραύμα, υποδεικνύοντας τον ρόλο της ανθεκτικότητας στην αντιμετώπιση διαταραχών που σχετίζονται με το τραύμα.

Μηχανισμοί της ανθεκτικότητας στην ελάφρυνση του τραύματος

Πολλοί μηχανισμοί εξηγούν πώς η ανθεκτικότητα διαμορφώνει την επίδραση του τραύματος του πολέμου.
Πρώτον, τα ανθεκτικά άτομα τείνουν να υιοθετούν προσαρμοστικές στρατηγικές αντιμετώπισης, όπως η επίλυση προβλημάτων και η θετική αναδιαμόρφωση, που μειώνουν το συναισθηματικό κόστος των τραυματικών εμπειριών (Southwick et al., 2014).
Δεύτερον, η ανθεκτικότητα συνδέεται με υψηλότερη ρύθμιση των συναισθημάτων και αυτοεπίγνωση, που επιτρέπουν στα άτομα να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα την δυσφορία (Tugade & Fredrickson, 2004). Τρίτον, μια ανθεκτική νοοτροπία συχνά περιλαμβάνει αισιοδοξία και ελπίδα, που ενισχύουν την επιμονή μπροστά σε συνεχιζόμενη δυσκολία (Fredrickson, 2001).

Μια διαχρονική μελέτη των Kira et al. (2013) σε εφήβους που επηρεάστηκαν από τον πόλεμο στη Νότια Σουδάν έδειξε ότι η ανθεκτικότητα προέβλεπε χαμηλότερα συμπτώματα PTSD και κατάθλιψης με την πάροδο του χρόνου. Ομοίως, έρευνες σε επιζώντες του πολέμου στη Βοσνία διαπίστωσαν ότι η ανθεκτικότητα σχετίζεται με μειωμένη συχνότητα διαταραχών που σχετίζονται με το τραύμα, ακόμη και σε άτομα με ουσιαστική έκθεση (Hobfoll et al., 2007). Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία της ανθεκτικότητας στην ψυχολογική ανάκαμψη μετά το τραύμα.

Παράγοντες που ενισχύουν την ανθεκτικότητα σε πληθυσμούς που επηρεάστηκαν από τον πόλεμο

Η κατανόηση των παραγόντων που ενισχύουν την ανθεκτικότητα είναι ζωτικής σημασίας για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων. Η κοινωνική υποστήριξη αναδεικνύεται ως βασικός παράγοντας, παρέχοντας συναισθηματική ανακούφιση και πρακτική βοήθεια (Cohen & Wills, 1985).

Οι πολιτισμικές πεποιθήσεις και η συνοχή της κοινότητας ενισχύουν επίσης την ανθεκτικότητα, δημιουργώντας την αίσθηση του ανήκειν σε μια ομάδα και υπαρξεώς ενός σκοπού (Kirmayer et al., 2011). Ιδιότητες όπως η αισιοδοξία, η αυτοεπίγνωση και οι προσαρμοστικές στρατηγικές αντιμετώπισης συμβάλλουν επίσης στην ανθεκτικότητα (Southwick et al., 2016).

Παρεμβάσεις όπως η ψυχοθεραπεία εστιασμένη στο τραύμα (TF-CBT), προγράμματα κοινοτικής υποστήριξης και εκπαίδευση στην ανθεκτικότητα έχουν δείξει υποσχόμενα αποτελέσματα στην βελτίωση της ψυχικής υγείας σε πληθυσμούς που επηρεάστηκαν από τον πόλεμο (Betancourt et al., 2013).

Επιπτώσεις για παρεμβάσεις και πολιτικές

Η αναγνώριση της ανθεκτικότητας ως κρίσιμου παράγοντα στη μείωση του τραύματος του πολέμου έχει σημαντικές επιπτώσεις. Προγράμματα που στοχεύουν στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας — μέσω ανάπτυξης δεξιοτήτων, κοινωνικής υποστήριξης και πολιτισμικά ευαίσθητων προσεγγίσεων — ενδέχεται να μειώσουν την εμφάνιση και τη σοβαρότητα των διαταραχών που σχετίζονται με το τραύμα (Southwick & Charney, 2012).

Οι πολιτικές υγείας θα πρέπει να δίνουν έμφαση στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας που όχι μόνο θεραπεύουν το τραύμα, αλλά και προάγουν την ανθεκτικότητα για μακροπρόθεσμη ανάρρωση και ευημερία.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...