Δεν Παίρνουμε Την Αγάπη Που Θέλουμε, Αλλά Αυτήν Που Πιστεύουμε Ότι Αξίζουμε

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Γιατί οι «καλοί» άνθρωποι επιλέγουν τους «λάθος» ανθρώπους να αγαπήσουν;

Στο μυθιστόρημα “The Perks of Being a Wallflower” του Stephen Chbosky, ο έφηβος Τσάρλι ρωτά τον καθηγητή του κάτι απλό και συνταρακτικό μαζί: «Γιατί κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν τους “λάθος” ανθρώπους να αγαπήσουν»;

Και η απάντηση που λαμβάνει είναι μια φράση που έχει διαπεράσει την ψυχολογική σκέψη πολύ περισσότερο από τη λογοτεχνία: «We accept the love we think we deserve», δηλαδή, «αποδεχόμαστε την αγάπη που πιστεύουμε ότι αξίζουμε». Δεν πρόκειται για ρομαντική διατύπωση. Πρόκειται για μια βαθιά συστημική αλήθεια.

Πώς Μαθαίνουμε τι Είναι Αγάπη;

Από τη στιγμή που γεννιόμαστε, μαθαίνουμε πώς μοιάζει η αγάπη: πώς μας αγγίζουν, πώς μας μιλούν, πώς ανταποκρίνονται στις ανάγκες μας. Οι πρώιμες εμπειρίες δεν μας μαθαίνουν απλώς τι είναι η αγάπη, αλλά τι μορφή παίρνει και πιο βαθιά, τι πιστεύουμε ότι αξίζουμε από τους άλλους. Μέσα από αυτές διαμορφώνεται η αυτοεικόνα μας.

Πώς Χτίζεται η Αυτοεικόνα και Γιατί Διαστρεβλώνεται;

Όταν μεγαλώνουμε με φροντίδα και σεβασμό, αναπτύσσουμε έναν εαυτό σταθερό και ρεαλιστικό.

Όταν όμως το περιβάλλον είναι γεμάτο παραμέληση, υποτίμηση ή κακομεταχείριση, η εικόνα που σχηματίζουμε για τον εαυτό μας αλλοιώνεται. Και όταν αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι η συμπεριφορά των άλλων αντανακλά την αξία μας, τότε θεωρούμε λανθασμένα, «ότι αξίζουμε ό,τι λαμβάνουμε».

Η Ασυνείδητη Ρίζα των Επιλογών Μας

Αυτή η διεργασία δεν είναι συνειδητή. Συμβαίνει σιωπηλά, αυτόματα, στο υποσυνείδητο. Γι’ αυτό και συχνά δεν αμφισβητούμε τις σχέσεις μας ούτε τις επιλογές μας. Μόνο όταν εκτεθούμε σε άλλες μορφές σχέσεων, άλλες οικογένειες, άλλες κοινωνικές σχέσεις ή όταν κάποιος μας ρωτήσει: «Γιατί μένεις με κάποιον που σε πληγώνει;», αρχίζει κάτι μέσα μας να μετατοπίζεται.

Δεν Επιλέγουμε Τυχαία, Επιλέγουμε από Πιστότητα

Χωρίς να το καταλαβαίνουμε, όλοι αποδεχόμαστε την αγάπη που νομίζουμε ότι αξίζουμε. Δεν επιλέγουμε τυχαία, επιλέγουμε από πιστότητα. Στη συστημική επιστήμη δεν μιλάμε για «λάθος επιλογές». Μιλάμε για πιστότητες: αόρατες συνδέσεις με το οικογενειακό μας σύστημα, που δεν καθορίζουν τι μας αξίζει, αλλά τι μας είναι οικείο.

Γιατί οι «Καλοί» Δεν Είναι Αφελείς;

Οι «καλοί» άνθρωποι συχνά δεν είναι αφελείς. Είναι άνθρωποι που έμαθαν από νωρίς να αγαπούν μέσα από την προσαρμογή, τη σιωπή και την αντοχή.

Αγάπησαν για να μη χάσουν. Προσαρμόστηκαν για να μείνουν. Έτσι, η αγάπη μέσα τους πήρε τη μορφή καθήκοντος, όχι ασφάλειας.

Το Νευρικό Σύστημα Επιλέγει το Γνώριμο, Όχι το Υγιές

Ο άνθρωπος δεν αναζητά πρώτα απ’ όλα την υγιή αγάπη, αναζητά τη γνώριμη. Το νευρικό μας σύστημα δεν κατευθύνεται προς το «καλό», αλλά προς το προβλέψιμο.

Κι αν το πρώιμο οικογενειακό περιβάλλον ήταν γεμάτο ασυνέπεια, συναισθηματική απόσταση, απόρριψη ή όρους, τότε η ψυχή μαθαίνει ότι αυτό είναι «σχέση». Έτσι, οι «λάθος» άνθρωποι δεν μοιάζουν ξένοι. Μοιάζουν… οικείοι.

Όταν η Καλοσύνη Γίνεται Σιωπηλή Αυτο-υποτίμηση

Πολλοί «καλοί» άνθρωποι μεγάλωσαν μαθαίνοντας ότι δεν πρέπει να ενοχλούν, να έχουν πολλές ανάγκες ή να ζητούν. Γίνονται εξαιρετικοί στο να καταλαβαίνουν τους άλλους, αλλά παραμένουν άπειροι στο να υπερασπίζονται τον εαυτό τους. Δεν επιλέγουν τον «λάθος» άνθρωπο, επειδή δεν αξίζουν καλύτερο.

Τον επιλέγουν επειδή μέσα τους ζει ακόμη το παιδί που πιστεύει ότι πρέπει να προσπαθήσει λίγο περισσότερο για να αγαπηθεί. 
Έτσι, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, όλοι αποδεχόμαστε την αγάπη που νομίζουμε ότι αξίζουμε.

«Αποδεχόμαστε την Αγάπη που Πιστεύουμε ότι Αξίζουμε»

Η απάντηση του καθηγητή στον Charlie είναι στην ουσία μια υπαρξιακή χαρτογράφηση: δεν ζούμε τις σχέσεις μας στο παρόν, τις ζούμε μέσα από το παρελθόν μας. Η αγάπη γίνεται καθρέφτης των ασυνείδητων πεποιθήσεων για την αξία μας. Αν μέσα μας υπάρχει η πεποίθηση «δεν είμαι αρκετός», τότε θα ανεχτούμε τη μισή αγάπη, τα ψίχουλα, την αγάπη με όρους και θα την ονομάσουμε σχέση. 

Πώς το Στυλ Προσκόλλησης Επηρεάζει τις Επιλογές Σχέσεων

Για να επιβιώσει ένα παιδί, πρέπει να προσκολληθεί σε έναν φροντιστή. Η σχέση αυτή, η πρώτη μας σχέση,γίνεται το μοτίβο για όλες τις επόμενες. Το στυλ προσκόλλησης είναι ουσιαστικά ο χάρτης με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον κόσμο.

Ασφαλές στυλ προσκόλλησης 
Αναπτύσσεται όταν η οικογένεια είναι υποστηρικτική, σταθερή και στοργική. Το άτομο νιώθει ότι αξίζει αγάπη, έχει υγιή αυτοεκτίμηση και μπορεί να δημιουργήσει υγιείς σχέσεις.

Ανασφαλές στυλ προσκόλλησης 
Αναπτύσσεται όταν το συναισθηματικό περιβάλλον δεν καλύπτει τις βασικές ανάγκες. Μπορεί να είναι αγχώδες, αποφευκτικό ή αποδιοργανωμένο.

Μέσα Από την Θεραπεία:

Η Ε. μεγάλωσε φοβούμενη τον πατέρα της. Ήταν εκρηκτικός και επιθετικός. Δεν πρόσφερε καμία στοργή, αλλά είχε τεράστιες προσδοκίες. 

Όταν η Ε. ήταν άριστη, την επαινούσε, όταν όχι, τη μάλωνε. Το ίδιο αντιμετώπιζε και την μητέρα της, η οποία τελικά τον εγκατέλειψε. 

Η Ε. μεγάλωσε πιστεύοντας ότι, δεν αξίζει αγάπη, είναι ανεπαρκής, είναι ανήμπορη και ότι η αγάπη πονάει και έχει όρους. Έτσι, κατέληγε πάντα σε τοξικούς συντρόφους χωρίς όρια, γεμάτη απελπισία να γίνει αποδεκτή. 

Πώς η Θεωρία Αυτο-Επαλήθευσης Διαμορφώνει τις Σχέσεις

Η self-verification theory λέει ότι: όλοι θέλουμε οι άλλοι να μας βλέπουν, όπως βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας. Αν πιστεύω «είμαι ανάξιος», αναζητώ κάποιον που με βλέπει έτσι. Γιατί η συνέπεια προσφέρει ασφάλεια. Ακόμα και όταν είναι επώδυνη. Αν πιστεύω «είμαι άξιος αγάπης», θέλω σύντροφο που επιβεβαιώνει αυτή την εικόνα.

Η αυτο-επαλήθευση μπορεί να ενισχύσει την εγγύτητα, αλλά όταν οι αυτοαντιλήψεις είναι αρνητικές, μπορεί να εγκλωβίσει το άτομο σε τοξικά μοτίβα, να ενισχύσει την αρνητική αυτοεικόνα και να οδηγήσει σε αυτοεκπληρούμενες προφητείες

Μέσα Από την Θεραπεία:

Η Δ. μεγάλωσε με αγάπη, αλλά αργότερα ο πατέρας της έφυγε για μια άλλη σχέση, και η μητέρα της βυθίστηκε στην κατάθλιψη. Ξαφνικά έχασε και τους δύο γονείς συναισθηματικά. Στις σχέσεις της ως ενήλικας πλέον, οι σύντροφοί της ήταν καλοί αλλά εκείνη πάντα περίμενε να την εγκαταλείψουν. Πάντα έψαχνε σημάδια απιστίας, ενώ αμφισβητούσε παράλληλα τις προθέσεις τους και τους απομάκρυνε. Στο τέλος έφευγαν. Και οι φόβοι της επιβεβαιώνονταν:
«Όλοι με εγκαταλείπουν.»

Πότε Αλλάζει Αυτός ο Κύκλος;

Αλλάζει όταν η ερώτηση μετατοπίζεται. Όχι: «Γιατί με πληγώνουν;» Αλλά: «Τι με κρατά να παραμένω;» Εκεί ξεκινά η θεραπεία. Όταν ο άνθρωπος κατανοήσει ότι δεν είναι «άτυχος στις σχέσεις», αλλά πιστός σε ένα παλιό συναισθηματικό μοτίβο.

Όταν δει ότι δεν είναι αδύναμος, αλλά βαθιά εκπαιδευμένος να αντέχει. Και τότε, σταδιακά, μαθαίνει κάτι ριζοσπαστικό: η αγάπη δεν χρειάζεται να πονά για να είναι αληθινή.

Πώς να Αρχίσετε να Δέχεστε την Αγάπη που Πραγματικά Αξίζετε

Η αλλαγή δεν ξεκινά από τις σχέσεις μας. Ξεκινά από τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας. Το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα είναι η αυτογνωσία: να τολμήσουμε να δούμε καθαρά τα μοτίβα μας, χωρίς ντροπή και χωρίς αυτοκατηγορία.

Η Ε. ζήτησε βοήθεια όταν η σχέση της έγινε βίαιη και ασφυκτική. Στη θεραπεία άκουσε κάτι επώδυνο αλλά αληθινό: «Πιστεύεις ότι αξίζεις κακομεταχείριση. Επιλέγεις ανθρώπους που μοιάζουν με τον πατέρα σου, γιατί αυτή είναι η μορφή αγάπης που έμαθες.» Δεν ήταν κατηγορία. Ήταν αποκάλυψη. Για πρώτη φορά είδε ότι δεν ήταν “άτυχη”, αλλά πιστή σε ένα παλιό εσωτερικό σενάριο.

Η αυτογνωσία χτίζεται μέσα από θεραπεία, την καταγραφή σκέψεων και συναισθημάτων, την ενσυνειδητότητα, τον αναστοχασμό, αλλά και τη συνομιλία με ανθρώπους που μπορούν να δουν τα μοτίβα μας πιο καθαρά απ’ ό,τι εμείς.

Το επόμενο βήμα είναι η θεραπεία των παιδικών τραυμάτων. Όχι για να μείνουμε στο παρελθόν, αλλά για να το κατανοήσουμε. Να δώσουμε όνομα σε όσα συνέβησαν. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να πονέσει. Να συγχωρήσουμε, όχι για να δικαιολογήσουμε, αλλά για να αποδεσμευτούμε. Και, κυρίως, να καταλάβουμε ότι πολλές από τις συμπεριφορές μας δεν ήταν αδυναμίες, αλλά τρόποι επιβίωσης.

Σε κάποιο σημείο, η θεραπεία του παρελθόντος χρειάζεται να δώσει χώρο στη μεταμόρφωση του παρόντος. Εκεί αρχίζει η πραγματική αλλαγή. Η αυτό-αποδοχή και η αυτό-συμπόνια δεν είναι πολυτέλεια, είναι βάση. Να μάθουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας χωρίς όρους, όπως θα αγαπούσαμε ένα παιδί. Να σταματήσουμε να του μιλάμε με σκληρότητα. Να γίνουμε το ασφαλές μέρος του.

Η αυτο-ανάπτυξη δεν είναι φαντασίωση, είναι επιλογή. Να οραματιστούμε τον εαυτό που θέλουμε να γίνουμε και να κάνουμε μικρά, σταθερά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Και η αυτό-φροντίδα δεν είναι εγωισμός, είναι ευθύνη. Φροντίδα στο σώμα, στο μυαλό, στην ψυχή, στο συναίσθημα. Όχι όταν περισσεύει χρόνος, αλλά ως πράξη σεβασμού. 

Η Αγάπη που Πραγματικά Αξίζουμε 

Η ψυχή καλείται να μάθει να δέχεται αγάπη χωρίς όρους, όπως θα φρόντιζε ένα παιδί τον εαυτό του: με καλοσύνη και αποδοχή. Όταν αγαπάμε και σεβόμαστε τον εαυτό μας, αρχίζουμε να επιλέγουμε ανθρώπους που ανταποκρίνονται με τον ίδιο τρόπο. Οι σχέσεις που κάποτε φάνταζαν αναπόφευκτες χάνουν την έλξη τους. Οι άνθρωποι που πληγώνουν δεν φαίνονται πια «σπίτι», αλλά ξένοι. 

Σιγά–σιγά, αρχίζουμε να δεχόμαστε την αγάπη που πραγματικά αξίζουμε. Όπως έλεγε η Μαλβίνα Κάραλη: «Δεν υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί, έξυπνοι και χαζοί, όμορφοι και άσχημοι. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που αγαπήθηκαν και άνθρωποι που δεν αγαπήθηκαν.» 

Η αγάπη που αξίζουμε δεν είναι θέμα τύχης. Είναι θέμα συνείδησης, θάρρους και αυτοσεβασμού. Όταν μαθαίνουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας, η ζωή μάς φέρνει ανθρώπους που ανταποκρίνονται σε αυτήν την αγάπη και τότε, για πρώτη φορά, η ψυχή μας ξέρει ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσει για να αγαπηθεί. Αρκεί να πιστέψει ότι την αξίζει.

Πηγές:

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. N. (2015). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Psychology press. 

Bowlby, J. (1984). Attachment and loss, 2: separation: anxiety and ager. In Apego e perda, 2: separação: angústia e raiva(pp. 451-451). 

Katz, J., Arias, I., & Beach, S. R. (2000). Psychological abuse, self-esteem, and women's dating relationship outcomes: A comparison of the self-verification and self-enhancement perspectives. Psychology of women quarterly, 24(4), 349-357

Swann Jr, W. B. (2012). Self-verification theory. Handbook of theories of social psychology, ed. P. Van Lang, A. Kruglanski & ET Higgins. Sage.[MLB, aWvH].

Swann, W. B., Chang-Schneider, C., & Angulo, S. (2013). Self-verification in relationships as an adaptive process. In The self and social relationships (pp. 49-72). Psychology Press.

Swann, W. B., Jr, Pelham, B. W., & Krull, D. S. (1989). Agreeable fancy or disagreeable truth? Reconciling self-enhancement and self-verification. Journal of personality and social psychology, 57(5), 782–791. doi.org/10.1037//0022-3514.57.5.782 

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...