Όταν όλα βαφτίζονται τραύμα

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η έννοια του τραύματος κατέχει κεντρική θέση στον καθημερινό, αλλά και στον ψυχοθεραπευτικό λόγο.

Από τις πρώτες διατυπώσεις του Freud (1920) για την «επανάληψη του τραύματος» ως απόπειρα αφομοίωσης ενός ανεπεξέργαστου βιώματος, έως τις επεξεργασίες του Ferenczi (1932) για το «τραύμα της προδοσίας» και του Winnicott (1965) για το «ανύπαρκτο περιβάλλον» που καθιστά το βρέφος ανυπεράσπιστο, το τραύμα ορίζεται ως ένα βαθύ ρήγμα στη συνέχεια της ψυχικής ζωής του ατόμου.

Πρόκειται για ένα γεγονός που υπερβαίνει την ικανότητα του ψυχισμού να το νοηματοδοτήσει και να το μεταβολίσει, αφήνοντας πίσω του ένα ίχνος αποσύνδεσης, αδυναμίας συμβολισμού και ασυνείδητης επανάληψης (Laplanche & Pontalis, 1967).

Στη σύγχρονη εποχή, ωστόσο, ο όρος «τραύμα» έχει υποστεί σημαντική σημασιολογική διεύρυνση. Χρησιμοποιείται ευρέως όχι μόνο στον επιστημονικό, αλλά και στον καθημερινό λόγο, για να περιγράψει σχεδόν κάθε ψυχική δυσκολία ή παιδική απογοήτευση.
Η διάχυση αυτή οδηγεί συχνά σε υπερβολική χρησιμοποίηση της έννοιας, με αποτέλεσμα να συγχέονται το τραύμα, ως ψυχική ρήξη, με τα αναπτυξιακά σχήματα, τις εντολές και τα εσωτερικευμένα πρότυπα σχέσεων που δομούν την υποκειμενικότητα.

Η γονεϊκή φράση «εσύ δεν έχεις ανάγκη, θα τα καταφέρεις», για παράδειγμα, μπορεί να εγκαθιδρύσει ένα μοτίβο αυτάρκειας ή υπευθυνότητας που καθορίζει την ψυχική οικονομία του ατόμου. Αποτελεί ένα εσωτερικευμένο μήνυμα με θετικές και αρνητικές συνέπειες, όχι όμως μια τραυματική εμπειρία καθαυτή. Το τραύμα προϋποθέτει την κατάρρευση των μηχανισμών νοηματοδότησης και την αδυναμία συμβολικής εγγραφής του βιώματος στο ψυχικό πεδίο. Δεν ταυτίζεται με το επώδυνο, αλλά με το ασύλληπτο, εκεί όπου το βίωμα δεν μπορεί να μετατραπεί σε αφήγηση (Caruth, 1996).

Η υπερδιάδοση της χρήσης του όρου δεν συνιστά μόνο ένα θεωρητικό φαινόμενο, αλλά και ένα πολιτισμικό σύμπτωμα. Αντανακλά την τάση των μετανεωτερικών κοινωνιών να ψυχολογικοποιούν τον ανθρώπινο πόνο, να τον αποσπούν από τις κοινωνικές του ρίζες και να τον μεταφράζουν σε ατομική παθολογία. Όπως επισημαίνει η Judith Herman (1992), η κατανόηση του τραύματος χωρίς αναφορά στο κοινωνικό πλαίσιο οδηγεί στην αποπολιτικοποίηση της εμπειρίας του πόνου. Έτσι, φαινόμενα όπως η φτώχεια, η εργασιακή ανασφάλεια ή οι κοινωνικές ανισότητες μετατρέπονται σε «προσωπικά τραύματα», ενώ στην πραγματικότητα είναι κοινωνικά παραγόμενες πληγές.

Αυτός ο ατομοκεντρικός λόγος περί τραύματος μπορεί να λειτουργήσει χειραγωγητικά, εγκλωβίζοντας τον άνθρωπο σε μια εσωστρεφή αφήγηση της ψυχικής οδύνης που τον απομακρύνει από τις συλλογικές διαστάσεις της ύπαρξης και από τη δυνατότητα κοινωνικής μεταβολής (Benjamin, 2018). Ο ψυχικός πόνος απομονώνεται, αποπολιτικοποιείται, και η θεραπεία του αναζητείται αποκλειστικά σε ατομικό επίπεδο, αγνοώντας τις κοινωνικές δομές που τον συντηρούν.

Η διαδικασία επούλωσης ενός ψυχικού τραύματος δεν περιορίζεται στο ενδοψυχικό πεδίο. Η θεραπεία του απαιτεί ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και αποδοχής, όπου το τραύμα μπορεί να γίνει λόγος και νόημα. Ο ψυχισμός επανεντάσσεται στο πεδίο της σχέσης.

Όπως σημειώνει ο Winnicott (1965), «εκεί που το περιβάλλον αποτυγχάνει, γεννιέται το τραύμα· εκεί που το περιβάλλον αναγεννάται, αρχίζει η ίαση».

Η επούλωση του τραύματος, λοιπόν, δεν είναι μόνο μέσα μας, αλλά και μεταξύ μας. Πρόκειται για μια σχεσιακή και κοινωνική διεργασία, όπου η συνάντηση, η εμπιστοσύνη και η αμοιβαιότητα επαναφέρουν στον ψυχισμό τη δυνατότητα νοηματοδότησης. Η ψυχοθεραπευτική σχέση καθίσταται, σε αυτές τις περιπτώσεις,  ένα πεδίο κοινωνικής επανόρθωσης.

Αναμφίβολα υπάρχουν πραγματικά τραυματικές εμπειρίες -πόλεμοι, γενοκτονίες, βιασμοί, βασανισμοί, φτώχεια, συστημικές αδικίες- που αφήνουν βαθιά ίχνη τόσο στον ατομικό όσο και στον συλλογικό ψυχισμό. Όμως, η εξίσωση αυτών των εμπειριών με τις αναπτυξιακές δυσκολίες ή τις φυσιολογικές απογοητεύσεις της ζωής αποδυναμώνει την έννοια του τραύματος και θολώνει το θεραπευτικό πεδίο.

Η επανανοηματοδότηση της ψυχικής εμπειρίας προϋποθέτει να αποκαταστήσουμε τη διάκριση ανάμεσα στο τραύμα και στη δυσκολία, στο ρήγμα και στο έλλειμμα.

Ο ψυχισμός δεν είναι μόνο η μνήμη των τραυμάτων του, αλλά και ο τόπος της μετασχηματιστικής τους ικανότητας. Η ψυχοθεραπευτική πράξη, στις υπαρξιακές της διαστάσεις, δεν περιορίζεται στην επούλωση, αλλά αποσκοπεί στην ανάκτηση της δυνατότητας του νοηματοδοτείν, της εσωτερικής εκείνης λειτουργίας που επιτρέπει στο άτομο να μετατρέπει το βίωμα, όσο οδυνηρό κι αν είναι, σε νέες μορφές ζωής.

Βιβλιογραφία

Benjamin, J. (2018). Beyond Doer and Done To: Recognition Theory, Intersubjectivity and the Third. Routledge.

Caruth, C. (1996). Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History. Johns Hopkins University Press.

Ferenczi, S. (1932). Confusion of Tongues Between the Adults and the Child. International Journal of Psychoanalysis, 30.

Freud, S. (1920). Beyond the Pleasure Principle. SE, Vol. 18.

Herman, J. (1992). Trauma and Recovery. Basic Books.

Laplanche, J. & Pontalis, J.-B. (1967). The Language of Psychoanalysis. Hogarth Press.

Winnicott, D. W. (1965). The Maturational Processes and the Facilitating Environment. Hogarth Press.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Γιώργος Γιαννούσης - Ψυχολόγος

Γιώργος Γιαννούσης: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής, Συγγραφέας - Επιστημονικός Υπεύθυνος στο Ινστιτούτο συμβουλευτικής & ψυχοθεραπείας - ΝΗΜΑ.

2410.533737

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...