Ποιος σου είπε ότι τα «πρέπει» είναι σημαντικότερα από τα «θέλω» σου;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Αν σου ζητούσα να μου πεις τι θέλεις, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να δυσκολευόσουν. Όχι γιατί δεν θέλεις τίποτα. Αλλά γιατί έχεις μάθει να μην το ρωτάς.

Αντίθετα, αν σε ρωτούσα τι πρέπει να κάνεις, θα είχες έτοιμη λίστα.
Πρέπει να αντέξω. Πρέπει να συνεχίσω. Πρέπει να είμαι λογικός. Πρέπει να μη γκρινιάζω. Πρέπει να είμαι ευγνώμων. Πρέπει να μην τα θέλω όλα.

Κάπου στην πορεία, μάθαμε ότι τα πρέπει είναι σοβαρά, ώριμα, αξιόπιστα.
Και ότι τα θέλω είναι επικίνδυνα, ανώριμα ή στην καλύτερη των περιπτώσεων πολυτέλεια.
Κάτι που θα έρθει αργότερα. Αν περισσέψει χρόνος. Αν τελειώσουν οι υποχρεώσεις. Αν δεν ενοχλήσουμε κανέναν.

Το πρόβλημα είναι ότι η ζωή δεν λειτουργεί έτσι. Γιατί τα αργότερα, σπάνια έρχονται.

Τα «πρέπει» δεν είναι πάντα δικά σου

Ένα από τα πιο ύπουλα χαρακτηριστικά των πρέπει είναι ότι συχνά δεν κουβαλούν τη δική σου φωνή. Είναι δανεικά. Τα πήρες από την οικογένεια, από το σχολείο, από την κοινωνία, από σχέσεις όπου έπρεπε να προσαρμοστείς για να χωρέσεις. Κάποια από αυτά σε βοήθησαν. Σε κράτησαν όρθιο. Σε έκαναν λειτουργικό. Αλλά κανένα πρέπει δεν σε ρώτησε αν ακόμα αντέχεις να το κουβαλάς.

Έτσι, πολλοί άνθρωποι ζουν σωστά, αλλά εξαντλημένοι. Λειτουργικοί, αλλά αποκομμένοι από τον εαυτό τους. Επιτυχημένοι στα χαρτιά, αλλά άδειοι στην καθημερινότητα.

Και όταν το σώμα αρχίζει να διαμαρτύρεται με άγχος, κόπωση, θυμό, απάθεια, η απάντηση δεν είναι να το ακούσουμε. Είναι να του πούμε να “συνεχίσει”. Γιατί πρέπει.

Η μεγάλη παρεξήγηση για τα «θέλω»

Τα θέλω έχουν κακή φήμη. Συχνά τα ταυτίζουμε με εγωισμό, παρορμητικότητα ή ανευθυνότητα. Αλλά αυτό είναι λάθος. Τα θέλω δεν είναι εντολές. Δεν είναι απαιτήσεις. Δεν είναι παιδικό καπρίτσιο. Τα θέλω είναι πληροφορία.

Σου λένε: πού πιέζεσαι, πού πονάς, πού ζωντανεύεις, πού χρειάζεσαι χώρο.

Όταν αγνοείς συστηματικά τα θέλω σου, δεν γίνεσαι πιο ώριμος. Γίνεσαι πιο αποσυνδεδεμένος. Και η αποσύνδεση έχει κόστος.

Όταν τα «πρέπει» γίνονται τρόπος αυτοακύρωσης

Υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στο «αναλαμβάνω ευθύνη» και στο «ακυρώνω τον εαυτό μου».

Πολλοί άνθρωποι δεν ζουν με βάση αυτά που θέλουν, αλλά με βάση αυτά που δεν επιτρέπεται να θέλουν. Έχουν μάθει να μικραίνουν τον εαυτό τους για να μη γίνουν βάρος. Να προσαρμόζονται για να μη χαλάσουν τις ισορροπίες. Να σωπαίνουν για να μη φέρουν σύγκρουση.

Και κάπου εκεί, η ζωή γίνεται μια διαρκής άσκηση αυτοελέγχου. Όχι επειδή το επέλεξαν.
Αλλά επειδή δεν έμαθαν ποτέ ότι μπορούν να διαλέξουν.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αμφισβητήσεις τα «πρέπει»

Τα πρέπει προσφέρουν ασφάλεια. Σου λένε τι να κάνεις. Σου γλιτώνουν την ευθύνη της επιλογής. Αν ακολουθώ τα πρέπει, δεν φταίω εγώ. Αν όμως ακούσω τα θέλω μου, τότε πρέπει να αναλάβω το ρίσκο. Και το ρίσκο τρομάζει. Γιατί μπορεί να απογοητεύσω. Γιατί μπορεί να χάσω.
Γιατί μπορεί να μην είμαι πια “ο καλός”, “ο σωστός”, “ο εύκολος”.

Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς: ποιο είναι το τίμημα του να μην απογοητεύσεις ποτέ κανέναν; Συνήθως, είναι να απογοητεύεις μόνιμα τον εαυτό σου.

Δεν χρειάζεται να διαλέξεις πλευρά

Αυτό είναι σημαντικό: δεν χρειάζεται να καταργήσεις όλα τα πρέπει. Η ζωή έχει υποχρεώσεις. Έχει όρια. Έχει πραγματικότητα. Το πρόβλημα δεν είναι τα πρέπει. Το πρόβλημα είναι όταν ακυρώνουν πλήρως τα θέλω.

Όταν κάθε απόφαση παίρνεται χωρίς να σε περιλαμβάνει. Όταν κάθε επιλογή γίνεται με κριτήριο το “τι πρέπει” και ποτέ το “τι αντέχω”.

Η ψυχική υγεία δεν βρίσκεται στην επανάσταση. Βρίσκεται στην ισορροπία. Να μπορείς να κάνεις αυτό που χρειάζεται, χωρίς να εξαφανίζεις αυτό που είσαι.

Το σώμα ξέρει πριν από εσένα

Αν δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις τα θέλω σου, κοίτα το σώμα σου. Εκεί δεν λέμε εύκολα ψέματα. Η χρόνια κόπωση, η ευερεθιστότητα, η απάθεια, το άγχος χωρίς προφανή λόγο, συχνά δεν είναι “αδυναμίες”. Είναι σημάδια ότι ζεις μακριά από αυτό που χρειάζεσαι. Το σώμα δεν μιλάει με πρέπει. Μιλάει με ανάγκες. Και όσο περισσότερο το αγνοείς, τόσο πιο έντονα θα προσπαθεί να ακουστεί.

Μια μικρή, αλλά ουσιαστική μετατόπιση

Ίσως δεν χρειάζεται να αλλάξεις τη ζωή σου από τη μια μέρα στην άλλη.
Ίσως χρειάζεται απλώς να αρχίσεις να ρωτάς:

Αυτό που κάνω, το αντέχω;
Αυτό που δίνω, μου επιστρέφεται κάπως;
Αυτό το πρέπει, είναι ακόμα δικό μου;
Η αμφισβήτηση δεν είναι ασέβεια. Είναι φροντίδα.

Και πολλές φορές, είναι ο μόνος τρόπος να ζήσεις λίγο πιο ξεκούραστα.

Επίλογος

Ποιος σου είπε ότι τα πρέπει είναι σημαντικότερα από τα θέλω σου;
Και γιατί τον πίστεψες χωρίς να σε ρωτήσει;

Τα θέλω σου δεν ζητούν να κυβερνήσουν τη ζωή σου. Ζητούν απλώς να ληφθούν υπόψη.
Και ίσως η πιο ώριμη πράξη δεν είναι να συνεχίζεις να αντέχεις, αλλά να σταματήσεις να ακυρώνεις τον εαυτό σου στο όνομα της υποχρέωσης.

Αμφισβήτησε τα πρέπει σου. Όχι για να τα καταργήσεις.
Αλλά για να θυμηθείς ότι μέσα σε αυτά υπάρχει κι εσύ.

Και αυτός είναι, συχνά, ο πιο σύντομος δρόμος για μια πιο ήσυχη ζωή.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822–848. doi.org/10.1037/0022-3514.84.4.822

Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26. doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781  

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. The Guilford Press. doi.org/10.1521/978.14625/28806 

Siegel, D. J. (2012). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are (2nd ed.). Guilford Press.