Sex Addiction. Όταν το σεξ γίνεται εξάρτηση

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

​​​Πόσο σεξ είναι υπερβολικό; Πόσο είναι αρκετό; Και ποιος αποφασίζει;​­ - Groneman (2000, p. 151)

Ο εθισμός στο σεξ, γνωστός και ως Διαταραχή Υπερσεξουαλικής Συμπεριφοράς, είναι μια ψυχιατρική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες, ανεξέλεγκτες σεξουαλικές σκέψεις, φαντασιώσεις και συμπεριφορές που προκαλούν σημαντική ψυχική δυσφορία ή βλάβη στην προσωπική, κοινωνική ή επαγγελματική ζωή του ατόμου.

Αν και δεν αναγνωρίζεται επίσημα ως διαταραχή στο DSM-5, έχει αναγνωριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) στον ICD-11 ως Διαταραχή Συμπεριφοράς Υπερσεξουαλικότητας (Compulsive Sexual Behavior Disorder – CSBD).

Μεγάλη συζήτηση έχει γίνει σχετικά με το εάν η σεξουαλική συμπεριφορά που είναι εκτός ελέγχου θα μπορούσε να θεωρηθεί καλύτερα ως ψυχαναγκαστική συμπεριφορά, εθισμός, μια μορφή διαταραχής ελέγχου παρορμήσεων ή δυσρύθμιση της σεξουαλικής επιθυμίας.

Προτεινόμενα κριτήρια DSM-5 για την Υπερσεξουαλική δραστηριότητα (Reid et al. (2012) :

Α. Για μια περίοδο τουλάχιστον 6 μηνών, επαναλαμβανόμενες και έντονες σεξουαλικές φαντασιώσεις, σεξουαλικές παρορμήσεις και σεξουαλική συμπεριφορά σε συνδυασμό με 4 ή περισσότερα από τα ακόλουθα κριτήρια:

Υπερβολικός χρόνος καταναλώνεται από σεξουαλικές φαντασιώσεις και παρορμήσεις, και από τον σχεδιασμό και την εμπλοκή σε σεξουαλική συμπεριφορά

Επαναλαμβανόμενη εμπλοκή σε αυτές τις σεξουαλικές φαντασιώσεις, παρορμήσεις και συμπεριφορές ως απάντηση σε δυσφορικές καταστάσεις διάθεσης (άγχος, κατάθλιψη, πλήξη, ευερεθιστότητα)*

Επαναλαμβανόμενη εμπλοκή σε σεξουαλικές φαντασιώσεις, παρορμήσεις και συμπεριφορά ως απάντηση σε αγχωτικά γεγονότα της ζωής

Επαναλαμβανόμενες αλλά ανεπιτυχείς προσπάθειες ελέγχου ή σημαντικής μείωσης των σεξουαλικών φαντασιώσεων, παρορμήσεων και συμπεριφοράς

Επαναλαμβανόμενη εμπλοκή σε σεξουαλική συμπεριφορά, αγνοώντας τον κίνδυνο σωματικής ή συναισθηματικής βλάβης του εαυτού ή των άλλων

Β. Υπάρχει κλινικά σημαντική προσωπική δυσφορία ή βλάβη σε κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή άλλους σημαντικούς τομείς λειτουργίας που σχετίζονται με τη συχνότητα και την ένταση αυτών των σεξουαλικών φαντασιώσεων, παρορμήσεων και συμπεριφοράς.

Γ. Αυτές οι σεξουαλικές φαντασιώσεις, παρορμήσεις και συμπεριφορά δεν οφείλονται σε άμεσες φυσιολογικές επιδράσεις εξωγενών ουσιών (ναρκωτικά ή φάρμακα), σε συνυπάρχουσα γενική ιατρική πάθηση ή σε μανιακά επεισόδια.

Δ. Το άτομο είναι τουλάχιστον 18 ετών.

* Οι συμπεριφορές αυτές χρησιμεύουν ως μηχανισμός αντιμετώπισης επώδυνων συναισθημάτων, ιδιαίτερα της ντροπής λόγω πρώιμου τραύματος. Ωστόσο, αυτή η αντιμετώπιση οδηγεί σε απώλεια ελέγχου παρά τις αρνητικές συνέπειες. Όπως τα ναρκωτικά και το αλκοόλ, η σεξουαλική διέγερση προκαλεί ευχάριστες καταστάσεις, ευφορία και ανακουφίζει από το άγχος στην αρχική φάση, αλλά στη συνέχεια, προκαλεί εξάρτηση, λαχτάρα και συχνά υποτροπή. Επομένως, ο όρος συχνά χρησιμοποιείται δείχνοντας ότι η σεξουαλική διέγερση δρα σαν ναρκωτικό στο νευρικό σύστημα και είναι επικίνδυνη για το άτομο και συχνά δείχνει ότι αυτό το άτομο εμφανίζει μια εθιστική προσωπικότητα. Το σεξ απλά είναι το μέσο εκδήλωσης του εθισμού.

Οι επιδημιολογικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ποσοστά 1% - 6% στον ενήλικο πληθυσμό, ανάλογα με τον ορισμό και τη μελέτη.

Σεξουαλική ντροπή, ηθική / θρησκευτική ενοχή και η διάκριση από διαταραχή

Στην κλινική πράξη, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι πάντα ο εντοπισμός της υπερσεξουαλικότητας, αλλά το να ξεχωρίσουμε πότε πρόκειται για πραγματική διαταραχή και πότε για εσωτερικευμένη ντροπή. Ένα από τα πιο πολύπλοκα και ταυτόχρονα κρίσιμα ζητήματα είναι η σχέση μεταξύ της σεξουαλικής συμπεριφοράς, της εσωτερικής ντροπής ή ενοχής και της πραγματικής ψυχικής διαταραχής.

Η σεξουαλική ντροπή ή ενοχή — ειδικά σε πολιτισμούς με ισχυρή θρησκευτική/ηθική παράδοση — μπορεί να οδηγήσει το άτομο να νιώθει «λοίδο» ή «ένοχο» για κάτι που δεν είναι απαραιτήτως παθολογικό.

Η κρίσιμη διάκριση είναι: όταν η δυσφορία προέρχεται μόνο από ηθική κατακραυγή ή εσωτερικευμένες αξίες, χωρίς στοιχείο απώλειας ελέγχου ή λειτουργικής βλάβης, τότε δεν πληροί τα κριτήρια για CSBD.

Με άλλα λόγια: Αν κάποιος έχει υψηλή σεξουαλική δραστηριότητα και νιώθει ενοχές επειδή η θρησκεία του/της το θεωρεί «κακό», αλλά κρατάει έλεγχο και δεν υπάρχει λειτουργική βλάβη — τότε πρόκειται μάλλον για ηθική ή πολιτιστική κρίση, όχι για διαταραχή.

Αν όμως υπάρχει επαναλαμβανόμενη απώλεια ελέγχου, επαγγελματική/κοινωνική/σχέσεων βλάβη, τότε η πιθανότητα της CSBD τίθεται σοβαρά.

Η κλινική σημασία αυτής της διάκρισης είναι μεγάλη: κινδυνεύουμε είτε να υπερπαθολογιοποιήσουμε (δηλαδή να χαρακτηρίσουμε ως «διαταραχή» κάτι που είναι κυρίως ηθικό/κοινωνικό θέμα), είτε αντίθετα να αγνοήσουμε πραγματικά περιστατικά που χρειάζονται θεραπεία. 

Για τον/τη θεραπευτή/τρια λοιπόν: χρειάζεται ευαισθησία στην πολιτισμική/θρησκευτική διάσταση, αλλά και σαφής αξιολόγηση ελέγχου και βλάβης. Ο ρόλος του ειδικού δεν είναι να κρίνει, αλλά να βοηθήσει το άτομο να επανασυνδεθεί με τη σεξουαλικότητά του χωρίς φόβο, ντροπή ή αυτοτιμωρία.

Οι ψηφιακές πλατφόρμες (dating apps, social media), το πορνό και η «νέα πραγματικότητα»

Η ψηφιακή εποχή έφερε δραστικές αλλαγές: εύκολη πρόσβαση σε πορνογραφία, άμεσες εφαρμογές dating, «on-demand» σεξουαλικό περιεχόμενο, δυνατότητα ανωνυμίας — όλα αυτά επηρεάζουν τη σεξουαλική συμπεριφορά και το περιβάλλον κινδύνου για CSBD.

Η αμεσότητα, η ανωνυμία και η απεριόριστη διαθεσιμότητα δημιουργούν μια ψευδαίσθηση οικειότητας. Το σεξ γίνεται “κλικ”, αλλά η συναισθηματική σύνδεση χάνεται κι αυτό ενισχύει τον φαύλο κύκλο της απομόνωσης.

Μελέτες δείχνουν ότι η αύξηση της χρήσης διαδικτυακής πορνογραφίας συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα προβληματικής χρήσης (PPU – problematic pornography use) και ότι η χρήση ενδέχεται να μετατοπίζει λειτουργίες — από απλή ικανοποίηση σε αυτορρύθμιση συναισθημάτων, αποσύνδεση από σχέση, αποφυγή δυσάρεστων συναισθημάτων. 

Η ευκολία πρόσβασης οδηγεί σε χαμηλότερα «φράγματα εισόδου», ενισχύεται η παρορμητικότητα και το άμεσο reward system (εσωτερικό σύστημα επιβράβευσης), μεγαλύτερη συχνότητα, πιο εντατικές εμπειρίες – και πιθανόν πιο «εξιδανικευμένες» προσδοκίες από τον/τη σύντροφο ή από τη σεξουαλική πραγματικότητα. 

Επιπλέον, η ψηφιακή εποχή επιτείνει τη σύγκρουση μεταξύ της συμπεριφοράς και της ηθικής/θρησκευτικής πλευράς: άρα η ντροπή και η ενοχή αυξάνονται — και αυτό με τη σειρά του μπορεί να ενισχύσει την προβληματική χρήση ως «φυγή» ή «απάντηση» σε συναισθήματα ντροπής, απομόνωσης ή αποσύνδεσης.

Εν κατακλείδι: οι πλατφόρμες δεν «προκαλούν» CSBD από μόνες τους, αλλά αυξάνουν τους παράγοντες κινδύνου — χαμηλότερη αντίσταση, μεγαλύτερη έκθεση, ταχύτερος κορεσμός, μεγαλύτερη ασυνέπεια μεταξύ πραγματικότητας-προσδοκίας, μεγαλύτερη απογοήτευση.

Νευροβιολογία και Μοριακοί Μηχανισμοί

Ο εγκέφαλος ατόμων με CSBD παρουσιάζει δραστηριότητα παρόμοια με αυτήν που παρατηρείται σε εξαρτημένα άτομα από ουσίες. Η υπερβολική ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής, ιδιαίτερα μέσω της ντοπαμίνης, οδηγεί σε συναισθηματική απορρύθμιση και ενίσχυση της συμπεριφοράς μέσω θετικής ανατροφοδότησης.

Ψυχολογικές και Κοινωνικές Παράμετροι

Η CSBD συνδέεται με:

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Νευρωτισμό
• Ιστορικό τραύματος, παραμέλησης ή κακοποίησης (σε παιδική ηλικία)
• Χρήση σεξουαλικής συμπεριφοράς ως μηχανισμού διαχείρισης άγχους ή μοναξιάς

Αξιολόγηση και Εργαλεία Μέτρησης

Η Κλίμακα Σεξουαλικής Συμπεριφοράς (Sexual Compulsivity Scale - SCS), αναπτυγμένη από τον Seth Kalichman, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της τάσης προς σεξουαλική υπερδραστηριότητα και εξάρτηση.

Η κλίμακα αυτή έχει δείξει ότι άτομα με υψηλές βαθμολογίες παρουσιάζουν αυξημένο αριθμό σεξουαλικών συντρόφων και ιστορικό σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων.

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις

Η θεραπεία της CSBD περιλαμβάνει:

Ψυχοθεραπεία: Κεντρική η Γνωστική-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), η οποία βοηθά στην αναγνώριση και τροποποίηση αρνητικών σκέψεων και συμπεριφορών. Επιπλέον τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα έχει και το mindfulness καθώς και η θεραπεία ζεύγους.

Ομάδες Υποστήριξης: Προγράμματα 12 βημάτων, όπως το S-Anon, που προσφέρουν υποστήριξη και κοινότητα σε άτομα με CSBD .

Φαρμακοθεραπεία: Χρήση φαρμάκων για την αντιμετώπιση υποκείμενων ψυχιατρικών καταστάσεων, όπως η κατάθλιψη ή η αγχώδης διαταραχή ( SSRIs, ναλτρεξόνη).

Η CSBD είναι μια σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση που απαιτεί πολυδιάστατη προσέγγιση για την αξιολόγηση και θεραπεία της. Η κατανόηση των νευροβιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραμέτρων είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών παρέμβασης.

Η υπερσεξουαλική συμπεριφορά δεν είναι δείγμα ανηθικότητας, αλλά ένα σήμα απόγνωσης του ψυχισμού. Με κατανόηση, χωρίς ντροπή και χωρίς στιγματισμό, μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τη σεξουαλικότητα ως χώρο σύνδεσης, όχι εξάρτησης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

World Health Organization (2019). International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11): Compulsive Sexual Behavior Disorder. Geneva: WHO.

Kraus, S. W., Krueger, R. B., Briken, P., et al. (2018). Compulsive sexual behaviour disorder in the ICD-11. World Psychiatry, 17(1), 109–110.

Lewczuk, K., Szmyd, J., Skorko, M., & Gola, M. (2017). Treatment seeking for problematic pornography use among heterosexual men. Sexual Addiction & Compulsivity, 24(4), 259–278.

Gola, M., & Potenza, M. N. (2018). Parallels between compulsive sexual behavior and substance use disorders. Current Addiction Reports, 5(4), 414–419.

Reid, R. C. (2020). Assessing and treating hypersexuality: A guide for clinicians. American Psychological Association Press.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Τσομπάνη Θεοδώρα - Σύμβουλος Ψ.Υγείας

Τσομπάνη Θεοδώρα: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Η Θεοδώρα Τσομπάνη είναι σύμβουλος ψυχικής υγείας , απόφοιτη του προγράμματος Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας (Diploma of higher Education in Psychology) και συνεργάτιδα του πολυχώρου ευεξίας και αυτοβελτιωσης Be With You. 

6945773883

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...