Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Η περίφημη λακανική διατύπωση «η Γυναίκα δεν υπάρχει» συγκαταλέγεται στις πιο προκλητικές και παρεξηγημένες θέσεις της ψυχαναλυτικής θεωρίας.
Συχνά εκλαμβάνεται ως μισογυνική ή απορριπτική, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί μια ριζοσπαστική άρνηση της ουσιοκρατίας: της ιδέας δηλαδή ότι υπάρχει μια ενιαία, καθολική και σταθερή ουσία που ονομάζεται «Γυναίκα».
Μέσα από αυτή τη θέση, ο Λακάν δεν αφαιρεί την ύπαρξη των γυναικών· αφαιρεί το βάρος του καθολικού ορισμού. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο η σκέψη του συναντά, ίσως απροσδόκητα αλλά ουσιαστικά, τις Θηλυκότητες -όπως ίσως η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα τις θεωρεί-.
Πιο συγκεκριμένα, ο Λακάν προσεγγίζει τη γυναικεία σεξουαλικότητα όχι ως ουσία ή ταυτότητα, αλλά ως δομική θέση σε σχέση με τη γλώσσα, τη φαλλική λειτουργία και την απόλαυση. Στο Σεμινάριο XX (Encore), διατυπώνει τη θέση ότι η γυναίκα δεν εγγράφεται ολόκληρη στη φαλλική λογική που οργανώνει το συμβολικό πεδίο, αλλά βρίσκεται σε μια σχέση «μη-ολότητας» (pas-toute) απέναντι σε αυτήν.
Αυτό δεν σημαίνει έλλειψη, αλλά τη δυνατότητα πρόσβασης σε μια επιπλέον μορφή απόλαυσης — την αποκαλούμενη «Άλλη απόλαυση» — η οποία δεν συμβολοποιείται πλήρως, δεν καθολικοποιείται και δεν μπορεί να μετατραπεί σε σταθερό ορισμό ή πρότυπο (Lacan, 1975/1998). Υπό αυτή την έννοια, η γυναικεία απόλαυση δεν είναι απλώς διαφορετική από την ανδρική, αλλά θέτει σε κρίση την ίδια την ιδέα ότι η σεξουαλικότητα μπορεί να οργανωθεί μέσα από συμπληρωματικά, δυαδικά σχήματα, καθιστώντας προβληματική κάθε απόπειρα να οριστεί «η Γυναίκα» ως ενιαία κατηγορία (Evans, 1996· Fink, 1998).
Για τον Λακάν, το υποκείμενο δεν προηγείται της γλώσσας αλλά συγκροτείται μέσα σε αυτήν. Η ταυτότητα φύλου δεν είναι φυσικό δεδομένο αλλά αποτέλεσμα μιας συμβολικής τοποθέτησης απέναντι στη φαλλική λειτουργία, δηλαδή απέναντι στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η επιθυμία, η έλλειψη και η απόλαυση. Η σεξουαλική διαφορά δεν θεμελιώνεται στην ανατομία αλλά στη σχέση του υποκειμένου με το σημαίνον. Έτσι, η «γυναικεία πλευρά» δεν αντιστοιχεί αναγκαστικά σε άτομα που γεννήθηκαν θηλυκά, ούτε περιορίζεται σε κοινωνικά αναγνωρισμένες γυναίκες.
Η γυναικεία θέση χαρακτηρίζεται από το περίφημο pas-toute, το «όχι-όλη». Δεν πρόκειται για έλλειμμα, αλλά για άρνηση της καθολικότητας. Δεν υπάρχει σύνολο «Η Γυναίκα» που να μπορεί να οριστεί πλήρως μέσω ενός κανόνα. Κάθε γυναίκα –και, ευρύτερα, κάθε υποκείμενο που εγγράφεται σε θηλυκή θέση– υπάρχει μία προς μία, χωρίς να εξαντλείται σε πρότυπα, ρόλους ή ταυτότητες. Αυτή η λογική της μη-ολότητας ανοίγει έναν θεωρητικό χώρο όπου η πολλαπλότητα των θηλυκοτήτων δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση, αλλά δομική συνθήκη.
Σε αυτό το σημείο, η λακανική σκέψη συνομιλεί ουσιαστικά με τις εμπειρίες των ΛΟΑΤΚΙ θηλυκοτήτων. Τρανς γυναίκες, non-binary άτομα, λεσβίες, queer υποκείμενα που δεν αναγνωρίζονται ή δεν επιθυμούν να αναγνωριστούν μέσα σε δυαδικά σχήματα φύλου, συχνά βιώνουν το σώμα, την επιθυμία και την απόλαυση ως κάτι που δεν χωρά σε καθολικούς ορισμούς. Όχι επειδή «λείπει» κάτι, αλλά επειδή περισσεύει: επειδή υπάρχει μια εμπειρία που δεν λέγεται πλήρως, που αντιστέκεται στην κανονιστική γλώσσα.
Η λακανική έννοια της «Άλλης απόλαυσης» φωτίζει αυτή τη διάσταση. Πρόκειται για μια απόλαυση που δεν οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από το φαλλικό σημαίνον, δεν μετριέται, δεν περιγράφεται επαρκώς, δεν μεταφράζεται εύκολα σε ταυτότητα.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
Πολλές queer αφηγήσεις μιλούν για κάτι αντίστοιχο: για βιώματα φύλου και επιθυμίας που δεν βρίσκουν όνομα, για σχέσεις με το σώμα που ξεφεύγουν από τους διαθέσιμους συμβολικούς χάρτες. Η θεωρία του Λακάν δεν τα εξηγεί, αλλά επιτρέπει να υπάρξουν χωρίς να παθολογικοποιούνται.
Η διάσημη φράση «δεν υπάρχει σεξουαλική σχέση» λειτουργεί επίσης αποσταθεροποιητικά για την ετεροκανονική φαντασίωση μιας φυσικής, συμπληρωματικής σχέσης μεταξύ «άνδρα» και «γυναίκας». Αν δεν υπάρχει προδιαγεγραμμένη αρμονία, τότε όλες οι σχέσεις είναι, από δομική άποψη, «μη φυσικές». Υπό αυτό το πρίσμα, οι queer σχέσεις δεν αποτελούν απόκλιση από έναν κανόνα, αλλά μια ακόμη εκδοχή της ανθρώπινης συνθήκης της έλλειψης και της επινόησης.
Βεβαίως, ο Λακάν δεν είναι queer θεωρητικός και η σκέψη του έχει δεχθεί –δικαίως– φεμινιστικές και queer κριτικές.
Ωστόσο, η ριζική του άρνηση να θεμελιώσει τη θηλυκότητα σε μια ουσία ή σε ένα καθολικό πρότυπο τον καθιστά απρόσμενο σύμμαχο σε μια πολιτική και κλινική στάση που σέβεται την πολλαπλότητα. Η φράση «η Γυναίκα δεν υπάρχει» μπορεί να διαβαστεί όχι ως άρνηση, αλλά ως άνοιγμα: ως πρόσκληση να μιλήσουμε για θηλυκότητες στον πληθυντικό, χωρίς την απαίτηση να είναι συνεκτικές, κανονικές ή αναγνωρίσιμες με τους υπάρχοντες όρους.
Ίσως, τελικά, η πιο γόνιμη ανάγνωση αυτής της θέσης σήμερα να είναι η εξής: αν η Γυναίκα δεν υπάρχει, τότε καμία θηλυκότητα δεν είναι υποχρεωμένη να υπάρχει «σωστά». Υπάρχουν μόνο υποκείμενα που επινοούν, κάθε φορά, τη θέση τους απέναντι στην επιθυμία, την απόλαυση και τον Άλλο.
ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΣΙΑΚΟ ΤΡΑΥΜΑ
Εγκαιρη εγγραφή: έως 30 Ιουλίου 2026 | Διοργάνωση: PSYVERSITY
Τα σεμινάρια απευθύνονται σε Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας που έχουν ενδιαφέρον να εξειδικευθούν στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος υπό το πρίσμα της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης στην Θεραπεία.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Lacan, J. (1998). Encore: The Seminar of Jacques Lacan, Book XX (1972–1973). New York: W. W. Norton.
Evans, D. (1996). An Introductory Dictionary of Lacanian Psychoanalysis. London: Routledge.
Fink, B. (1998). The Lacanian Subject: Between Language and Jouissance. Princeton: Princeton University Press.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Θέμις Πούλια - Σύμβουλος Ψ.Υγείας
Θέμις Πούλια: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology
Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:
- Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
- Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
- Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
